Khi lợi suất tăng nhanh như hiện tại, thị trường tài chính dễ gặp khủng hoảng

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đang tăng lên mức cao nhất trong hàng chục năm. Tuy nhiên, điều Phố Wall lo ngại nhất không phải mức lợi suất cao, mà là tốc độ tăng quá nhanh. Khi lợi suất tăng như vậy, lịch sử cho thấy thường sẽ có chuyện chẳng lành xảy ra.

Vào ngày 23/9, lợi suất 10 năm ghi nhận mức tăng trong ngày nhanh nhất kể từ ngày 7/4/2025. Đến ngày 24/9, lợi suất vượt 5,17% - một biến động đáng kể khi xét đến việc chỉ hai tuần trước đó, con số này còn chưa đến 4,8%, và thậm chí từng xuống dưới 4,6% vào một thời điểm trong tháng 8.

"Luôn có thứ gì đó sẽ đổ vỡ khi lợi suất tăng quá nhanh”, ông John Roque, Trưởng bộ phận phân tích kỹ thuật tại 22V Research, cảnh báo trong một lưu ý gần đây.

Theo ông Roque, trong 5 thập kỷ qua có tổng cộng 16 trường hợp lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng mạnh tương tự hiện nay. Trong tất cả các trường hợp, một “tai họa tài chính” (financial calamity) đều xảy ra.

Quy mô và mức độ tác động của các sự kiện này rất khác nhau, từ vụ sụp đổ nhanh chóng của Silicon Valley Bank năm 2023 cho đến cú sập của thị trường chứng khoán năm 1987. Tuy nhiên, điểm chung là những đợt lợi suất tăng đột biến thường gây ra cú sốc trên thị trường tài chính, ảnh hưởng tiêu cực đến tài sản rủi ro.

“Giống như ngày nối tiếp đêm, khi lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm tăng lên, sẽ có thứ gì đó bị ảnh hưởng tiêu cực. Tốt hơn hết là nhà đầu tư nên thận trọng”, ông Roque nói với CNBC.

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm là thước đo chuẩn cho chi phí vay trong nền kinh tế. Mọi thứ, từ lãi suất vay mua nhà cho đến các giao dịch phức tạp của quỹ đầu cơ, đều chịu ảnh hưởng của lợi suất này. Khi lợi suất tăng vọt, những doanh nghiệp hoặc nhà đầu tư đang dựa vào mức chi phí vay ổn định có thể gặp rắc rối.

Mối nguy hiện tại

Lần này, điều gì sẽ đổ vỡ trên thị trường tài chính? Thông thường, rắc rối chỉ lộ rõ khi đã quá muộn, và thoạt nhìn thì nó không phải lúc nào cũng liên quan trực tiếp đến chi phí vay.

Bong bóng dotcom đổ vỡ vì nhiều lý do, chủ yếu là định giá quá cao cho nhiều công ty công nghệ không tạo ra doanh thu. Nhưng lãi suất gia tăng cũng là một yếu tố gây áp lực.  

Trong khủng hoảng nhà ở, lãi suất gia tăng đã trực tiếp phơi bày tiêu chuẩn cho vay lỏng lẻo của các ngân hàng, khi ngày càng nhiều người vay sử dụng các khoản nợ có lãi suất thả nổi mất khả năng thanh toán.

Hiện nay, các nhà đầu tư đang đặc biệt chú ý đến nguồn rủi ro tiềm tàng từ thị trường tín dụng tư nhân đang tăng trưởng nhanh nhưng thiếu minh bạch, cũng như các dự án trung tâm dữ liệu phục vụ AI sử dụng đòn bẩy nợ cao - bao gồm cả những khoản nợ nằm ngoài bảng cân đối kế toán.

Tín hiệu đáng lo từ nhóm ngân hàng khu vực

Theo ông Roque, lúc này giới đầu tư cần đặc biệt chú ý đến các ngân hàng khu vực, bởi nhóm này cần đạt kết quả khả quan để thị trường giữ vững sự ổn định.

Chứng chỉ quỹ State Street SPDR S&P Regional Banking ETF - theo dõi giá cổ phiếu của các ngân hàng khu vực ở Mỹ - đã giảm gần 10% kể từ mức đỉnh gần nhất, tiến sát tới vùng điều chỉnh.

Trong quá khứ, ở những giai đoạn biến động manh do lãi suất cao gây ra, nhóm ngân hàng thường là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Ông lưu ý: “Nếu các ngân hàng khu vực tiếp tục sụt giảm - và tất nhiên kéo theo đó là các ngân hàng nói chung - thì thị trường sẽ không thể mạnh khỏe. Chắc chắn là không thể”.

Ông Roque nói thêm: “Thị trường trái phiếu đã phải nỗ lực không ít để thuyết phục mọi người rằng lợi suất đang tăng, bởi từ lâu chúng ta đã mặc định tin rằng các đợt tăng lợi suất chỉ mang tính nhất thời, nhưng tôi cho rằng lần này thì khác. Đây là một đợt tăng dài hạn đối với lợi suất trái phiếu, đồng thời là một thị trường giá xuống dài hạn của trái phiếu”.

Giá và lợi suất trái phiếu biến động ngược chiều.

Nhà phân tích nhấn mạnh: “Chúng ta cần chuẩn bị tâm thế hoặc lưu ý rằng lãi suất đang tăng và sẽ có một mắt xích nào đó trong hệ thống tài chính bị đứt gãy”.

Trong lưu ý ngày 24/9, bộ phận giao dịch của JPMorgan khuyến nghị các nhà đầu tư “theo dõi sát sao [biến động] của thị trường trái phiếu”, bởi yếu tố này thường gây ra lực cản “lớn hơn” đối với cổ phiếu so với bản thân con số lợi suất.