Đề xuất cơ chế hậu kiểm, lùi thời hạn thực hiện Nghị định 46, tránh tạo thế bị động cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp vào thế bị động, đề xuất cơ chế hậu kiểm

Nghị định 46 về kiểm soát an toàn thực phẩm hàng nguyên liệu nhập khẩu mới được ban hành hiện đang gây lúng túng cho nhiều doanh nghiệp và các cơ quan thực thi. Điều này dẫn đến hàng nghìn container bị ách tách ở các cửa khẩu, nhất là trong giai đoạn cận Tết, nhu cầu hàng hoá tăng cao. Với với những mặt hàng tươi sống như rau quả, mức độ ảnh hưởng càng lớn hơn. 

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), cho biết tình trạng hiện tại đang đẩy các doanh nghiệp vào tình thế bị động khi đang trong giai đoạn cao điểm nhập khẩu hàng hoá phục vụ cho dịp Tết Nguyên đán.

Thời gian thông quan quá lâu khiến kế hoạch kinh doanh của các doanh nghiệp bị phá vỡ. Bên cạnh đó, đối với hàng rau quả tươi đối mặt với rủi ro bị hỏng, trong khi chi phí lưu kho ngoài hải quan tăng lên. 

“Thông thường, trước đây chưa đây theo quy định cũ, cơ quan hải quan dựa trên hồ sơ công bố của các doanh nghiệp. Nếu đầy đủ giấy tờ sẽ được thông quan nhưng với quy định hiện tại, nếu thực hiện đầy đủ các bước thì sẽ mất khoảng 10 ngày làm việc. Đây là khoảng thời gian rất dài”, ông Mười cho biết. 

Đại diện Vinafruit nói thêm, thời gian qua, các cơ quan chức năng cũng đã tạo điều kiện cho một số lô hàng tươi sống.

Theo đó, với những doanh nghiệp nào đã có ba lô hàng đầu đáp ứng yêu cầu kiểm tra an toàn thực phẩm sẽ được ưu tiên không kiểm tra các lô hàng tiếp theo. Còn đối với những doanh nghiệp có lô hàng vi phạm thì các lô hàng tiếp theo sẽ phải trải qua các khâu kiểm tra theo quy định, khiến thời gian thông quan bị kéo dài. 

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) các khó khăn hiện tại cần được xử lý ở cấp chính sách, không thể giải quyết bằng nỗ lực đơn lẻ của các doanh nghiệp. 

Theo đó, khó khăn chính không chỉ nằm ở yêu cầu tuân thủ mà nằm ở khả năng hấp thụ, đáp ứng của toàn bộ hệ thống trong cùng một khung thời gian ngắn, hiệu lực áp dụng ngay. Việc thiếu cơ chế chuyển tiếp phù hợp và hướng dẫn thống nhất đã tạo ra rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng và hoạt động sản xuất. 

VLA cho rằng trong cơ chế quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm tại Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13/2026 đều là kiểm tra trước thông qua, chưa có phương thức kiểm tra hậu kiểm mà Nghị định 15/2018 đã áp dụng cho nhiều nhóm hàng hoá, đặc biệt là nguyên liệu sản xuất (vì đã có các yêu cầu đăng ký, công bố các cơ sở sản xuất an toàn thực phẩm, sản phẩm sản xuất: đã có cơ chế kiểm soát thành phẩm đầu ra). 

“Việc siết chặt quy định vệ sinh an toàn là điều rất tốt và cần làm. Tuy nhiên, việc siết chặt quản lý này cần được thực hiện thông suốt và hợp lý. Ví dụ, Nghị định 15 cho phép các doanh nghiệp tự công bố và chịu trách nhiệm về vấn đề an toàn thực phẩm nhưng bây giờ cơ quan quản lý lại thêm bước xác nhận.

Theo tôi điều này không cần thiết. Các cơ quan quản lý nên kiểm tra hậu kiểm trong quá trình lưu thông hàng hoá xem có đúng như các doanh nghiệp công bố không, nếu vi phạm thì phải xử lý”, ông Mười nhận định. 

Đề xuất lùi thời gian áp dụng Nghị định 46

TheoPhó Tổng Thư ký Vinafruit, khi áp dụng ngay Nghị định 46, cơ quan quản lý chưa có sự chuẩn bị nhân sự để đáp ứng được công việc tiếp nối giữa quy định mới và quy định mới. Các doanh nghiệp cũng chưa kịp chuẩn bị giấy tờ trong một khoảng thời gian ngắn. 

"Do vậy, chúng tôi kiến nghị lùi thời gian thực hiện Nghị định 46 thêm 6 tháng hoặc ít nhất 60 ngày. Điều này sẽ giúp các cơ quan quản lý đủ thời gian để chuẩn bị nhân sự và xây dựng quy trình thực hiện một cách trơn tru. Các doanh nghiệp cũng đủ thời gian chuẩn bị kế hoạch nhập khẩu hàng hoá", ông Mười cho biết. 

Đề xuất này cũng trùng với VLA. Hiệp hội này đề nghị Chính phủ xem xét ngừng áp dụng Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 đến ngày 31/3 để đánh giá toàn diện sự phối hợp các quy định mới, góp phần hoàn thiện cơ chế triển khai chính sách an toàn thực phẩm theo hướng khả thi, đồng bộ. 

Trước đó, tại cuộc họp diễn ra hôm 2/2 về triển khai thực hiện Nghị định số 46, Phó Thủ tướng Lê Thành Long cho biết sau quá trình nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, đánh giá chính sách kỹ lưỡng, có sự đồng thuận rất cao của các bộ, ngành và với phương châm nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý an toàn thực phẩm, bảo đảm tốt nhất sức khỏe người dân, theo Báo Chính phủ. 

Nội dung Nghị định đáp ứng yêu cầu quản lý, trong đó đã quy định rõ về nội dung cũng như về trình tự, thủ tục thực hiện. Các bộ, cơ quan liên quan, UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cần nghiên cứu kỹ các quy định của Nghị định, nhất là những quy định mới, quán triệt và thực hiện nghiêm túc, đầy đủ, có hiệu quả trong lĩnh vực, phạm vi, địa bàn quản lý.

Tuy nhiên, trong những ngày đầu triển khai thực hiện Nghị định, đã xuất hiện vướng mắc trong tổ chức thực thi các quy định mới về kiểm tra nhà nước đối với một số nông sản, thực phẩm tươi sống nhập khẩu.

Phó Thủ tướng cho biết các Bộ, ngành và các địa phương đã chủ động phối hợp chặt chẽ, làm việc xuyên ngày nghỉ, có biện pháp xử lý phù hợp, tháo gỡ kịp thời vướng mắc. Đến nay các cơ quan đã căn bản giải tỏa được tình trạng ách tắc trong việc kiểm tra nhà nước tại một số cửa khẩu, bảo đảm thông quan các loại nông sản thực phẩm tươi sống nhập khẩu.

Ông cũng cho rằng nhiệm vụ và yêu cầu cấp bách đặt ra là phải có hướng dẫn, tổ chức thực hiện việc kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu theo quy định tại Nghị định 46 bảo đảm khả thi, thông quan hàng hóa kịp thời, thông suốt, tuyệt đối không để ách tắc.

Ngay trong ngày 2/2, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương và các bộ, ngành liên quan rà soát, có văn bản hướng dẫn riêng về một số nội dung đặc thù thực hiện kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu thuộc lĩnh vực được phân công quản lý.

Cũng trong chiều 2/2, các Bộ liên quan đồng chủ trì Hội nghị trực tiếp và trực tuyến với địa phương về hướng dẫn triển khai Nghị định, lưu ý giải đáp, làm rõ các vấn đề nổi lên, nhất là việc triển khai các quy định mới, xử lý ngay các vướng mắc, bảo đảm thực hiện đồng bộ, hiệu quả Nghị định. Đồng thời có đường dây nóng, bố trí nhân lực trực thường xuyên, sẵn sàng tiếp nhận và xử lý kịp thời các vướng mắc có thể phát sinh.

Bộ Y tế tổng hợp và báo cáo Chính phủ tại Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1 về tình hình và việc xử lý các vướng mắc trong triển khai thực hiện Nghị định số 46 và đề xuất các giải pháp cụ thể.

Phó Thủ tướng Chính phủ đề nghị Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thực hiện ngay việc giao nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm, bảo đảm có đủ cơ sở kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước.

Ông cũng yêu cầuBộ: Y tế, Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương, Tài chính tiếp tục bám sát tình hình triển khai Nghị định số 46; tổ chức rà soát, trường hợp cần thiết sửa đổi, bổ sung, ban hành mới các Thông tư hướng dẫn theo trình tự thủ tục rút gọn, bảo đảm thực hiện đúng, có hiệu quả. Việc này cần phải hoàn thành trước ngày 5/2. Bộ Y tế tổng hợp, báo cáo kiến nghị, đề xuất Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ khi có vấn đề vượt thẩm quyền.

Ngày 3/2, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký Công điện số 08 về việc tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức triển khai thực hiện Nghị định số 46 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật an toàn thực phẩm, theo Báo Chính phủ.

Tại công điện, Thủ tướng yêu cầu Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương và các bộ, cơ quan liên quan khẩn trương chỉ đạo, ban hành ngay các văn bản hướng dẫn thực hiện Nghị định số 46 về kiểm tra thực phẩm, hàng hoá xuất, nhập khẩu .

Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương phân công nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm, chỉ định cơ sở kiểm nghiệm, hỗ trợ doanh nghiệp làm thủ tục, tổ chức lực lượng tại cửa khẩu làm việc liên tục, ưu tiên thông quan nông sản, thực phẩm thiết yếu.

"Trường hợp hồ sơ đầy đủ theo cam kết, phải cho thông quan ngay. Việc kiểm tra mẫu sẽ thực hiện song song hoặc hậu kiểm tại kho của doanh nghiệp", công điện nêu rõ.

Ông cũng yêu cầu Bộ Tài chính phải chỉ đạo Cục Hải quan và hải quan cửa khẩu làm việc 24/7, phối hợp các lực lượng liên quan, khẩn trương giải toả ùn ứ, bảo đảm thông quan kịp thời hàng hoá, thực phẩm xuất, nhập khẩu và duy trì hệ thống thông quan điện tử thông suốt.