Chuyên gia chỉ ra 3 kịch bản tác động của bất ổn Trung Đông với Việt Nam

Theo các chuyên gia, xung đột tại Trung Đông đang ở mức độ khó lường và có nguy cơ lan rộng trong khu vực. Không chỉ dừng lại ở đối đầu giữa Mỹ, Israel và Iran, căng thẳng còn ảnh hưởng tới các quốc gia lân cận như Bahrain, UAE nơi có căn cứ quân sự của Mỹ khiến tình hình địa chính trị trở nên nghiêm trọng và phức tạp hơn.

Trong bối cảnh đó giá vàng sẽ tiếp tục được đẩy lên do tâm lý tìm kiếm tài sản an toàn. Mốc 5.354 USD/ounce có thể được thiết lập lại và thậm chí vượt lên khoảng 5.500 USD/ounce trong vòng ba tháng tới nếu căng thẳng kéo dài.

Bên cạnh vàng, giá dầu cũng có thể tăng mạnh do  Iran đóng Eo biển Hormuz sẽ gây khó khăn cho hoạt động vận chuyển dầu mỏ là mặt hàng được ví như “vàng đen”.

Ba kịch bản chính 

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính ngân hàng, tác động từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông có thể diễn ra trên nhiều khía cạnh, ảnh hưởng đến Việt Nam.

Trước hết, giá vàng trong nước thường neo theo giá vàng quốc tế. Do đó, nếu giá vàng thế giới duy trì ở mức cao, giá vàng trong nước cũng có thể lập những mặt bằng mới, chuyên gia cho biết.

Thứ hai, về năng lượng, Việt Nam vẫn là nước nhập khẩu xăng dầu. Dù có xuất khẩu dầu thô, năng lực chế biến trong nước còn hạn chế, nên khi giá xăng dầu thế giới tăng cao, chi phí trong nước sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp, từ đó tác động tới sản xuất và toàn bộ nền kinh tế.

Ngoài yếu tố thị trường hàng hóa, môi trường đầu tư nước ngoài cũng là vấn đề đáng quan tâm. Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu nhiều bất ổn, cùng với các yếu tố như chính sách thuế quan của chính quyền Tổng thống Donald Trump, rủi ro bên ngoài có thể gia tăng.

“Điều này tạo ra thách thức đáng kể đối với Việt Nam, nhất là trong năm đặt mục tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm nội địa (GDP) trên 10%, khi cả kinh tế toàn cầu và trong nước đều chịu tác động từ các yếu tố địa chính trị”, ông Hiếu quan ngại.

Đồng tình với quan điểm này, PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thị trường giá cả (Bộ Tài chính) cho rằng, nếu căng thẳng leo thang và kéo dài, kinh tế Việt Nam có thể đối mặt ba kịch bản chính. 

Ở kịch bản thứ nhất, “nhiễu nhưng kiểm soát được” (tác động nhẹ), xuất khẩu và sản xuất có thể chậm lại do đơn hàng biến động, chi phí vận tải và bảo hiểm gia tăng.

Tăng trưởng GDP vì thế có thể giảm nhẹ so với kế hoạch, trong khi lạm phát nhích lên do giá nhiên liệu và hàng nhập khẩu tăng. Tuy nhiên, nếu điều hành linh hoạt tỷ giá và giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý, các rủi ro này vẫn nằm trong tầm kiểm soát.

Kịch bản thứ hai, “áp lực kép” (tác động trung bình) xảy ra khi căng thẳng kéo dài, chuỗi cung ứng bị gián đoạn và các thị trường lớn suy yếu.

Khi đó, xuất khẩu giảm rõ rệt, giải ngân đầu tư nước ngoài FDI chậm lại, du lịch và vận tải chịu ảnh hưởng. Tăng trưởng GDP suy giảm mạnh hơn trong khi lạm phát chịu áp lực chi phí đẩy từ xăng dầu, logistics và nguyên vật liệu.

Trong bối cảnh này, ưu tiên điều hành là giữ vững ổn định vĩ mô, chấp nhận mức tăng trưởng thấp hơn để không đánh đổi lạm phát và niềm tin thị trường.

Ở kịch bản thứ ba, “sốc từ bên ngoài” (tác động rất nặng) nếu giá năng lượng tăng mạnh, thương mại toàn cầu suy giảm sâu và rủi ro tài chính quốc tế gia tăng (lãi suất, tỷ giá, dòng vốn), Việt Nam có thể đồng thời đối mặt với tăng trưởng giảm sâu, lạm phát tăng cao, tỷ giá và lãi suất chịu áp lực lớn, thị trường tài chính biến động mạnh.

“Đây là tình huống cần ưu tiên phòng thủ, củng cố dự trữ, bảo đảm an ninh năng lượng, lương thực và giữ kỷ luật ngân sách”, ông Long nêu rõ.

“Mỏ neo” vẫn là ổn định vĩ mô

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, trong mọi kịch bản, “mỏ neo” quan trọng nhất của Việt Nam vẫn là ổn định vĩ mô. Nếu điều hành tốt, kiểm soát được lạm phát kỳ vọng, giữ tỷ giá và lãi suất hợp lý, đồng thời hỗ trợ đúng và trúng các nhóm chịu tác động trực tiếp như logistics, năng lượng, doanh nghiệp xuất nhập khẩu thay vì kích cầu dàn trải. Từ đó, nền kinh tế sẽ có đủ dư địa để ứng phó hiệu quả với các cú sốc bên ngoài.

Cụ thể, ba trụ cột điều hành cần được phối hợp chặt chẽ. Thứ nhất, chính sách tiền tệ phải linh hoạt nhưng không chủ quan với rủi ro lạm phát, bảo đảm ổn định nền tảng kinh tế. Thứ hai, chính sách tài khóa cần chủ động để giảm thiểu tác động tiêu cực và kích cầu đúng địa chỉ, đúng đối tượng.

Thứ ba, trụ cột năng lượng phải được bảo đảm vững chắc, duy trì an ninh năng lượng và ổn định tỷ giá, qua đó hạn chế rủi ro phụ thuộc và củng cố sức chống chịu của nền kinh tế.

“Làm tốt 3 trụ cột này, Việt Nam sẽ bớt giảm sốc, giữ ổn định mà vẫn đạt mục tiêu tăng trưởng Quốc hội đề ra cho năm 2026", ông Long khuyến nghị.

Còn theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, tại nhiều quốc gia như Mỹ, các Ủy ban hoặc Hội đồng Quản lý khủng hoảng được thành lập nhằm phân tích, dự báo và tham mưu chính sách trong bối cảnh bất ổn. Trong khi đó, Việt Nam hiện chưa có một cơ chế chuyên trách tương tự ở cấp quốc gia. Vì vậy, đây có thể là thời điểm phù hợp để xem xét thành lập một đơn vị như vậy.

Ủy ban Quản lý khủng hoảng nên có sự tham gia của đại diện Chính phủ, các bộ, ngành và các chuyên gia kinh tế độc lập, với chức năng tư vấn, xây dựng kịch bản và đề xuất kế hoạch hành động tương ứng.

Quan trọng hơn, mỗi kịch bản không chỉ dừng lại ở dự báo tình huống mà cần gắn với các chiến lược và giải pháp cụ thể. Một cơ chế phân tích và điều phối mang tính hệ thống sẽ góp phần nâng cao năng lực phòng ngừa, quản lý và ứng phó khủng hoảng trong bối cảnh rủi ro toàn cầu ngày càng gia tăng.

“Việt Nam cần xây dựng chiến lược ứng phó theo nhiều kịch bản khác nhau, gồm kịch bản tích cực, trung tính và tiêu cực. Cách tiếp cận đa tầng này sẽ giúp nền kinh tế chủ động hơn trước các biến động khó lường”, ông Hiếu khuyến nghị.