Chủ tịch VSDC: Đề xuất chứng khoán hóa các khoản vay bất động sản

Giải pháp khơi thông dòng vốn 

Tại Hội thảo "Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn" ngày 23/7, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch HĐTV Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), cho rằng cấu trúc vốn hiện nay chưa phù hợp với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Theo ông, dư nợ tín dụng ngân hàng hiện tương đương khoảng 146% GDP, trong khi quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu chỉ đạt khoảng 82% GDP.

Ông cho biết, tại nhiều quốc gia, tín dụng ngân hàng thường chiếm khoảng 25-30% tổng nguồn vốn, vốn FDI khoảng 15%, phần còn lại được huy động thông qua thị trường cổ phiếu và các công cụ nợ như trái phiếu. Đây là cấu trúc Việt Nam cần hướng tới trong giai đoạn 2025-2030.

Trong khi đó, nguồn vốn của hệ thống ngân hàng chủ yếu là ngắn hạn nhưng lại được sử dụng cho vay trung và dài hạn, dẫn đến chênh lệch kỳ hạn và làm gia tăng rủi ro. Mặc dù tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam chưa cao so với một số quốc gia trong khu vực, nơi con số này có thể đạt 170-190%, song quy mô thị trường cổ phiếu tại các nước này cũng tương đương hoặc lớn hơn tín dụng ngân hàng.

"Cấu trúc vốn như vậy khiến rủi ro tập trung vào hệ thống ngân hàng trở nên rất lớn", ông Sơn nói.

Liên quan đến bất động sản, ông cho biết lĩnh vực này đóng góp khoảng 3,5% tăng trưởng kinh tế, trong khi tổng dư nợ tín dụng dành cho bất động sản và các ngành liên quan chiếm khoảng 23-25% tổng dư nợ tín dụng ngân hàng trong năm 2025.

Theo ông, việc khơi thông nguồn vốn cho bất động sản là cần thiết khi nhiều dự án đang được tháo gỡ vướng mắc. Tuy nhiên, quá trình này cần đi kèm cơ chế kiểm soát phù hợp nhằm hạn chế rủi ro tương tự cuộc khủng hoảng cho vay dưới chuẩn tại Mỹ giai đoạn 2007-2008.

Một trong những giải pháp được ông đề xuất là chứng khoán hóa các khoản vay bất động sản. Theo đó, sau khi ngân hàng cấp vốn cho doanh nghiệp phát triển dự án trong giai đoạn đầu, các khoản vay có thời hạn từ hai đến ba năm có thể được chuyển thành công cụ nợ để giao dịch trên thị trường vốn.

Cách làm này giúp chuyển một phần dư nợ ra khỏi bảng cân đối kế toán của ngân hàng, giảm áp lực cung ứng vốn trung và dài hạn, đồng thời giải phóng nguồn lực tín dụng.

Dẫn kết quả một nghiên cứu, Chủ tịch VSDC cho biết Việt Nam cần khoảng 1.500 tỷ USD vốn trong giai đoạn 2025-2030, tương đương hơn ba lần GDP và gấp khoảng 3,7 lần quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu hiện nay. Để đáp ứng nhu cầu này, cần huy động đồng thời nguồn lực trong nước và quốc tế.

Đối với dòng vốn nước ngoài, ông đề xuất tiếp tục tháo gỡ các rào cản, cải thiện cơ chế cấp phép, cấp mã số giao dịch cho nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời tăng cường kết nối giữa ngân hàng lưu ký quốc tế và các công ty chứng khoán trong nước.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần hoàn thiện mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP), dự kiến triển khai từ đầu năm 2027, nhằm đáp ứng các tiêu chí nâng hạng theo FTSE Russell và hướng tới các tiêu chuẩn cao hơn của MSCI trong giai đoạn tới.

Đề cập đến diễn biến thị trường, ông Sơn cho biết dù kinh tế tăng trưởng 8,18% trong 6 tháng đầu năm, thị trường vốn vẫn chưa phản ánh tương xứng. VN-Index dao động quanh vùng 1.600-1.700 điểm nhưng mức tăng chủ yếu tập trung ở một số nhóm ngành, trong khi nhiều doanh nghiệp thuộc lĩnh vực công nghệ, sản xuất và kinh doanh cơ bản lại suy giảm.

Về cơ cấu nhà đầu tư, ông cho biết Việt Nam hiện có khoảng 13,5 triệu tài khoản chứng khoán, trong đó hơn 98% thuộc về nhà đầu tư cá nhân. Tỷ trọng lớn của nhóm này khiến thị trường dễ chịu tác động bởi tâm lý đám đông và biến động mạnh.

Theo Chủ tịch VSDC, cần phát triển các định chế đầu tư chuyên nghiệp, đặc biệt là quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện. Việc Chính phủ ban hành nghị định mới thay thế Nghị định 88 được kỳ vọng sẽ tháo gỡ các vướng mắc, qua đó bổ sung nguồn vốn đầu tư dài hạn cho thị trường.

Bên cạnh đó, ông đề xuất phát triển các sản phẩm quỹ kết hợp giữa bảo hiểm và đầu tư, quỹ bất động sản cùng các mô hình quỹ khác nhằm hình thành nguồn cầu đầu tư ổn định và dài hạn.

Đẩy nhanh cổ phần hóa và IPO

Để mở rộng nguồn cung hàng hóa trên thị trường, ông Nguyễn Sơn đề xuất tiếp tục đẩy mạnh cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước tại các lĩnh vực Nhà nước không cần nắm giữ.

"Sai phạm ở đâu thì xử lý ở đó, còn quá trình cổ phần hóa và thoái vốn vẫn phải được thực hiện", Chủ tịch VSDC nhấn mạnh.

Theo ông, cần tạo điều kiện để các tập đoàn tư nhân thực hiện IPO. Nhiều doanh nghiệp tư nhân hoạt động hiệu quả nhưng chưa sẵn sàng tham gia thị trường vốn, trong khi đây là nguồn hàng hóa quan trọng để củng cố nội lực của thị trường.

Ngoài ra, Việt Nam cần xây dựng cơ chế cho phép doanh nghiệp FDI thực hiện IPO gắn với niêm yết trên sàn chứng khoán. Trong giai đoạn 2003–2010, đã có hơn 10 doanh nghiệp FDI thực hiện mô hình này, song sau đó phải dừng lại do một số vấn đề nhạy cảm và liên quan đến an ninh. Theo ông, việc khôi phục cơ chế sẽ giúp kết hợp nguồn vốn nước ngoài với nguồn lực trong nước, đồng thời bổ sung doanh nghiệp chất lượng cho thị trường.

Bên cạnh đó, ông cũng đề xuất phát triển sàn giao dịch dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp nhằm tạo kênh huy động vốn cho các ý tưởng sáng tạo. Hành lang pháp lý cho trái phiếu dự án đối tác công tư (PPP) và trái phiếu xanh gắn với ESG cũng cần sớm được hoàn thiện để đa dạng hóa công cụ huy động vốn.