BYD - 'ông trùm' xe điện hóa Trung Quốc

Musk cười lớn. Ông cười khi phóng viên Bloomberg nhắc đến BYD, hãng xe Trung Quốc có trụ sở ở Los Angeles, bang California (Mỹ).

"Sao anh lại cười. Anh không xem họ là đối thủ sao", phóng viên hỏi.

"Không!", Musk đáp và tiếp tục cười.

"Sao vậy? Có phải vì họ đặt giá sản phẩm thấp không?", phóng viên tiếp tục.

Dừng lại một chút, CEO của Tesla (Mỹ) nói: "Tôi không nghĩ họ có sản phẩm tốt hay thực sự hấp dẫn. Công nghệ cũng không mạnh".

Rồi Musk nhận định: "BYD đang có một số vấn đề khá nghiêm trọng ở thị trường nội địa Trung Quốc. Tôi nghĩ ưu tiên của họ bây giờ là làm sao để tồn tại ở đó".

Năm 2011, doanh số khoảng gần 448.000 xe của BYD hầu hết từ nội địa, chủ yếu là xe động cơ đốt trong. Trong khi đó, Tes bán hơn 2.000 xe, được xem là một trong những start-up nổi bật, tiềm năng phát triển nhất của ngành ôtô thế giới.

Vẻ cười cợt của người điều hành Tesla đối với BYD được giới truyền thông quốc tế nhắc lại nhiều lần sau này khi cán cân cạnh tranh giữa hai gã khổng lồ về xe điện đã thay đổi. Năm 2025, BYD bán 2,26 triệu xe điện trên toàn cầu, lần đầu soán ngôi Tesla (1,64 triệu xe) để trở thành ông vua xe điện. Còn nếu tính cả các dòng hybrid (PHEV), BYD đạt khoảng 4,6 triệu xe bán ra, không chỉ bỏ xa đối thủ Mỹ mà phần còn lại của ngành ôtô thế giới ở mảng xe điện hóa.

Biết mình ở đâu

Ở thành phố Trịnh Châu, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc, BYD có một bảo tàng gọi là Di-Space. Giữa những mô hình xe ngựa, xe hơi nguyên thủy, hay các phát minh đột phá của ngành ôtô thế giới cũng như chính BYD, hãng dành một vị trí trang trọng cho bức thư của Tiền Học Sâm, cha đẻ ngành vũ trụ hàng không Trung Quốc, gửi đến Phó Thủ tướng Trâu Gia Hoa vào 1992.

"Ngành công nghiệp ôtô của nước ta cần bỏ qua giai đoạn sử dụng xăng, dầu, trực tiếp tiến vào giai đoạn phát triển xe năng lượng mới để giảm thiểu ô nhiễm môi trường... Hiện nay, các nước như Mỹ, Nhật, Tây Âu đang tập trung nguồn lực vào công nghệ pin hiệu suất cao, kế hoạch sẽ ra mắt xe chạy bằng pin.

Trong bối cảnh đó, chúng ta tuyệt đối không nên chậm trễ, phải lập tức xây dựng kế hoạch phát triển cho xe chạy bằng pin. Từng bước cố gắng bắt kịp và vươn lên dẫn đầu", bức thư của nhà khoa học khi đó hơn 80 tuổi, có đoạn.

Những người BYD nói rằng, tầm nhìn của ông Tiền Học Sâm có thể xem là viên gạch đầu tiên, kim chỉ nam cho BYD theo đuổi. Đây cũng là định hướng của Chính phủ Trung Quốc khi quy hoạch ngành công nghiệp ôtô những năm sau đó. Bởi họ hiểu rằng, nếu dấn thân vào cuộc đua công nghệ ở mảng xe động cơ đốt trong với những hãng giàu truyền thống, BYD hay các thương hiệu khác của nước này đơn giản là không có cơ hội khi tiến ra toàn cầu.

Lựa chọn một địa hạt cạnh tranh còn mới, cơ hội rộng mở cho những tay chơi non trẻ, BYD ngay từ đầu đã chọn sở trường, tránh sở đoản. Nhưng hãng xe Trung Quốc cũng không thể chuyển mình chỉ sau một đêm.

Tập đoàn BYD thành lập 1995, khởi nguồn là một hãng sản xuất pin cho điện thoại. Để bắt đầu giấc mơ sản xuất ôtô, BYD mua lại hãng xe quốc doanh Xi'an Qinchuan Automobile vào 2003 và bắt đầu ra mắt thị trường mẫu xe đầu tiên - Flyer.

Giống như phần đa các hãng Trung Quốc thuở đầu mới bước chân vào ngành ôtô, các mẫu xe BYD cũng gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận khách hàng. Công nghệ động cơ hay thiết kế xe BYD hoặc vay mượn hoặc sao chép từ một hãng nào đó. Flyer, mẫu ôtô đầu tiên của hãng với hình hài hatchback, động cơ xăng của Suzuki, không được thị trường đón nhận như kỳ vọng.

Đến 2008, một biến thể chạy điện của Flyer được BYD giới thiệu tại triển lãm Geneva (Thụy Sĩ), khởi đầu cho giai đoạn tiến vào mảng xe năng lượng mới. Kể từ khi khai sinh, BYD mất hơn 10 năm để nuôi dưỡng công nghệ pin, hybrid và biến những hỗ trợ về của Chính phủ về ngành xe điện thành động lực phát triển.

Doanh số trước 2018 của hãng chỉ quanh quẩn ở mức 500.000 xe. Khi nhu cầu thị trường chín mùi, hạ tầng trạm sạc được đầu tư và mọc lên như nấm như sau mưa ở Trung Quốc, BYD dừng hoàn toàn việc sản xuất xe động cơ đốt trong từ tháng 3/2022 để dồn lực cho xe hybrid, thuần điện. Từ sau đó, hãng đẩy mạnh việc xuất khẩu xe, tìm kiếm những thị trường mới bên ngoài đại lục để mở rộng doanh số.

Từ chỗ chỉ là một hãng xe nhỏ với doanh số chưa đến 200.000 mỗi năm, BYD vươn mình trở thành một thương hiệu bán hàng triệu xe, cạnh tranh ngang ngửa với Tesla, ông lớn số một về xe điện của Mỹ. Doanh số năm 2024 của BYD đạt gần 4,3 triệu chiếc, tức gấp 237 lần so với 20 năm trước.

Lớn mạnh

Ngoại ô thành phố Trịnh Châu, BYD dựng nên một trường đua đa địa hình với diện tích 150.000 m2. Ngoài các hoạt động thử nghiệm sản phẩm, hãng xe Trung Quốc còn mở cửa cho khách hàng, giới truyền thông trên khắp thế giới đến tham quan.

Từ xa, trên tuyến cao tốc nhìn vào trường đua BYD chừng vài trăm mét, một dốc cát trong nhà cao 29,6 m kèm độ dốc 28 độ hiện lên. Công trình này được chứng nhận Guinness là dốc cát trong nhà lớn nhất dành cho thử xe khi sử dụng 6.200 tấn cát có cấu trúc tương tự sa mạc Alxa. Những chiếc Fangchengbao, YangWang (các thương hiệu con của BYD) như những diễn viên xiếc, đến "show" là tăng tốc tiến lên, lùi lại, quần nát những cụm cát vàng.

Không chỉ cát mà còn nước. Một hồ chứa dài 70 m trong khuôn viên trường đua dành cho những chiếc YangWang U8 trình diễn khả năng lội nước, xoay tròn trong 30 phút liên tục. BYD biến cơ sở với vốn đầu tư khoảng 700 triệu USD này thành một sân khấu biểu diễn về ôtô.

Khu trường đua ở Trịnh Châu khánh thành vào tháng 8/2025, là một trong những cơ ngơi mới nhất của BYD, làm đậm nét hơn hình hài một ông lớn về xe năng lượng mới. Bởi vào 2023, BYD lần đầu vượt Volkswagen để trở thành thương hiệu bán chạy nhất Trung Quốc, thị trường ôtô có doanh số xe mới hàng năm cao nhất toàn cầu. Và ngôi vị đó duy trì cho đến nay.

Sự lớn mạnh của BYD khiến Elon Musk không cười nữa khi đánh giá đối thủ Trung Quốc vào 2023. "Đó là câu chuyện của nhiều năm trước", Musk nói. "Xe của họ bây giờ đã cạnh tranh hơn nhiều", theo Fortune. Còn với người đứng đầu Volkswagen AG, CEO Oliver Blume, thì nói ngắn gọn: "Họ rất, rất mạnh".

Ngoài gần 10 cơ sở sản xuất xe lớn ở Trung Quốc, BYD có những nhà máy ở châu Á, châu Âu, Mỹ Latinh. Tại Đông Nam Á, một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất về nhu cầu xe năng lượng mới toàn cầu, hãng xây dựng các nhà máy ở Thái Lan, Indonesia, Campuchia nhằm tận dụng ưu đãi thuế để xuất khẩu xe đến các nước trong khu vực lẫn những nơi khác trên thế giới.

Cơ sở với công suất 150.000 xe/năm ở Thái Lan đã đi vào hoạt động. Còn nhà máy ở Indonesia với công suất tương tự, dự kiến vận hành trong 2026. Những chiếc BYD Seal 5 (PHEV) nhập Thái Lan đã xuất hiện tại Việt Nam với giá bán 696 triệu đồng. So với những đối thủ cùng phân khúc sedan cỡ C, Seal 5 là một trong những sản phẩm giá dễ tiếp cận nhất. Công nghệ hybrid sạc ngoài của mẫu xe BYD là đầu tiên trong phân khúc.

BYD sử dụng cụm từ "năng lượng mới" trong truyền thông lẫn cách tiếp cận thị trường. Hãng không thuần theo đuổi xe thuần điện chạy pin (BEV) như Tesla hay một số hãng khác mà bán cả xe hybrid sạc ngoài (PHEV) để tối đa hóa khả năng tiếp cận người dùng. Như ở 2024, BYD bán 1.764.992 xe BEV, chiếm 41,5% tổng doanh số. Còn lại 58,5%, tương ứng 2.485.378 xe là loại PHEV. Đến 2025, doanh số hai loại gần tương đương nhau, mức 49:50.

Công nghệ hybrid (Dual Mode - DM) của BYD phát triển qua nhiều thế hệ và đến nay tập trung vào ba loại chính. Trong đó DM-i (Dual Mode – Intelligent) ưu tiên tiết kiệm nhiên liệu, vận hành êm ái, DM-p (Dual Mode - Powerful) tập trung vào hiệu suất thể thao và DM-o (Dual Mode - Off-road) hướng đến khả năng vượt địa hình. Cách tiếp cận của BYD phần nào giống Toyota khi không "bỏ hết trứng vào một giỏ". Ở những nơi hạ tầng trạm sạc chưa đủ để thuyết phục khách hàng chọn BEV, hãng dùng PHEV như một vũ khí để thay thế.

Nhưng sự lớn mạnh của BYD vẫn chủ yếu nhờ vào thị trường nội địa. Khi tiến ra biển lớn, hãng xe Trung Quốc gặp những thách thức lớn về nhận diện thương hiệu, thói quen sử dụng xe động cơ đốt trong đã tồn tại lâu với người tiêu dùng. Đồng thời, các chính sách của nhà nước thúc đẩy xe thân thiện môi trường không phải nơi nào cũng được hậu thuẫn như quê nhà.

Năm 2024, BYD bán khoảng 4,27 triệu xe, trong đó thị trường nội địa đóng góp khoảng 3,85 triệu xe, chiếm đến 90% tổng doanh số, còn lại 10% đến từ nước ngoài. Đến 2025, con số ở thị trường nước ngoài đạt khoảng một triệu xe (cao nhất từ trước đến nay), chiếm khoảng hơn 20% tổng doanh số bán ra của BYD (khoảng 4,6 triệu xe), theo Cnevpost.

So với Toyota - 10,8 triệu xe hay Volkswagen - 9,3 triệu xe (năm 2024), doanh số của BYD còn khoảng cách khá xa. Nếu xét về tuổi đời, BYD chỉ xứng là hậu bối so với những cái tên lão làng trong ngành xe từ Đức, Nhật, Mỹ, Anh, Hàn. Nhưng ở mảng xe năng lượng mới, BYD không thua kém, thậm chí nhỉnh hơn các ông lớn trăm năm, ít nhất là về công nghệ, và doanh số.