Xung đột ở Trung Đông ảnh hưởng như thế nào đến nguồn cung, giá cả phân bón?

Dưới đây là những tác động chính của xung đột đối với chi phí, dòng chảy thương mại và sản lượng phân bón mà Reuters tổng hợp: 

Vì sao eo biển Hormuz có vai trò then chốt đối với nguồn cung phân bón?

Sản xuất phân bón là ngành tiêu tốn nhiều năng lượng, phụ thuộc lớn vào khí tự nhiên làm nguyên liệu đầu vào, trong đó chi phí năng lượng có thể chiếm tới 70% tổng chi phí sản xuất.

Do đó, phần lớn phân bón toàn cầu được sản xuất tại Trung Đông, với khoảng 1/3 lượng giao dịch thế giới đi qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải hẹp dọc bờ biển Iran – hiện gần như bị đóng cửa kể từ khi xung đột nổ ra.

Khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu cũng đi qua eo biển này. Việc tuyến vận tải này gần như bị phong tỏa, cùng với các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái trong khu vực Vịnh, đã buộc nhiều cơ sở năng lượng phải ngừng hoạt động.

Hệ quả là các nhà máy phân bón trong khu vực Vịnh và các khu vực liên quan phải dừng sản xuất, đúng vào thời điểm nông dân tại Bắc bán cầu chuẩn bị cho vụ gieo trồng mùa xuân, khiến dư địa trì hoãn gần như không còn.

Vì sao phân bón có vai trò quan trọng đối với an ninh lương thực?

Theo chuyên gia phân tích Marina Simonova của Argus, khoảng một nửa sản lượng lương thực toàn cầu phụ thuộc vào phân bón, do đó các gián đoạn kéo dài về nguồn cung sẽ ảnh hưởng lớn đến khả năng cung ứng thực phẩm.

Tại một số quốc gia, phân bón chiếm tới 50% chi phí sản xuất ngũ cốc. Cơ quan lương thực của Liên Hợp Quốc cũng đã cảnh báo nhiều quốc gia thu nhập thấp vốn đã đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực ngay từ trước khi xung đột xảy ra.

Trong ngắn hạn, các loại phân bón quan trọng nhất là nhóm chứa nitơ như urê, bởi nếu nông dân không sử dụng trong một mùa vụ, năng suất có thể bị ảnh hưởng đáng kể. Điều này ít xảy ra hơn với các loại phân bón khác như nhóm phosphate hay kali.

Thị trường urê toàn cầu hiện đang trong trạng thái nguồn cung thắt chặt trước xung đột hiện tại trong bối cảnh châu Âu buộc phải cắt giảm sản lượng do mất nguồn khí đốt giá rẻ từ Nga, còn Trung Quốc hạn chế xuất khẩu phân bón, bao gồm urê, nhằm đảm bảo nguồn cung trong nước.

Những nhà máy phân bón nào đã dừng hoặc cắt giảm sản lượng?

Qatar Energy đã ngừng hoạt động tại nhà máy urê lớn nhất thế giới sau khi phải dừng sản xuất khí do các cuộc tấn công vào cơ sở LNG.

Tại Ấn Độ, ba nhà máy đã cắt giảm sản lượng do nguồn cung LNG từ Qatar sụt giảm mạnh.

Ấn Độ, quốc gia chiếm gần 1/5 dân số thế giới, nhập khẩu hơn 40% nhu cầu urê và phân bón phosphate từ Trung Đông, và đã ký hợp đồng mua 1,3 triệu tấn urê, song một phần trong số này có thể không được giao đúng hạn.

Bangladesh đã đóng cửa 4 trong số 5 nhà máy phân bón, trong khi tập đoàn Wesfarmers của Australia cảnh báo nguy cơ chậm trễ trong các lô hàng, bao gồm urê.

Ai Cập – quốc gia cung cấp khoảng 8% lượng urê giao dịch toàn cầu – có thể gặp khó khăn trong sản xuất phân bón chứa nitơ sau khi Israel tuyên bố tình trạng bất khả kháng đối với xuất khẩu khí sang nước này, theo các nhà phân tích của  ngân hàng Scotiabank và Rabobank.

Brazil gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu urê, trong đó gần một nửa khối lượng đi qua eo biển Hormuz.

Tại Mỹ, nông dân cho biết các cửa hàng đang thiếu hàng, với nguồn cung phân bón thiếu hụt khoảng 25% so với nhu cầu thời điểm hiện tại.

Trên toàn cầu, xuất khẩu urê dự kiến chỉ đạt khoảng 1,5 triệu tấn trong tháng 3, so với mức 3,5 triệu tấn nếu không có nguồn cung từ Trung Quốc, hoặc 4,5–5 triệu tấn nếu Trung Quốc tham gia thị trường, theo ước tính của Scotiabank.

Xung đột đã tác động ra sao đến giá phân bón?

Theo dữ liệu từ Argus, giá urê xuất khẩu tại Trung Đông tính đến thứ Sáu tuần trước (13/3) giao dịch ở mức 700 USD/tấn, tăng khoảng 40% so với trước khi xung đột xảy ra hồi cuối tháng 2.

Tại Mỹ, giá phân bón đã tăng tới 32% kể từ khi xung đột bắt đầu.

Các nhà phân tích cho rằng giá các loại phân bón chứa nitơ như urê có thể tăng gần gấp đôi nếu xung đột kéo dài.

Theo ông Chris Lawson, chuyên gia phân tích tại CRU, với thị phần chi phối của Trung Đông, không có nhà sản xuất nào có thể nhanh chóng bù đắp lượng nguồn cung bị gián đoạn.

Trong khi đó, Nga, nhà xuất khẩu phân bón lớn nhất thế giới,  cũng đang đối mặt với gián đoạn nguồn cung do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái từ Ukraine, còn Trung Quốc, dù có năng lực sản xuất dồi dào, vẫn đang hạn chế xuất khẩu, ông cho biết.