Vì sao Mỹ đẩy mạnh xuất khẩu đất hiếm sang châu Á?

Các sản phẩm đất hiếm do các công ty được Washington hậu thuẫn sản xuất đang chảy sang Nhật Bản và Hàn Quốc. Nguyên nhân là do nhu cầu tại Mỹ vẫn chưa xuất hiện dù chính quyền ông Trump đang nỗ lực thúc đẩy phát triển chuỗi cung ứng quốc gia, theo Financial Times.

Sản phẩm đất hiếm từ các công ty MP Materials, Energy Fuels và Phoenix Tailings — những đơn vị đã nhận được hàng tỷ USD hỗ trợ từ chính phủ Mỹ — đang được bán cho các doanh nghiệp ở châu Á. Tại khu vực này, quy mô sản xuất nam châm vẫn lớn hơn ngành sản xuất còn non trẻ tại Mỹ.

Việc Trung Quốc thắt chặt xuất khẩu một số loại khoáng sản và vật liệu quan trọng trong thời gian qua đã khiến Mỹ và các đồng minh phương Tây coi đất hiếm là vấn đề an ninh quốc gia. Đây là những kim loại có vai trò quyết định đối với công nghệ thế kỷ 21, được sử dụng trong quy trình sản xuất mọi thứ từ vũ khí cho đến pin xe điện.

Ông Nick Myers, Giám đốc điều hành của Phoenix Tailings, cho biết các khách hàng Nhật Bản đang "rất khao khát" nguồn kim loại đất hiếm do công ty ông sản xuất, trong bối cảnh Trung Quốc cắt giảm mạnh lượng xuất khẩu các vật liệu này trong năm nay.

Các khách hàng của công ty khởi nghiệp này chủ yếu ở Hàn Quốc và Nhật Bản. 

“Nếu các nhà thầu quốc phòng Mỹ không đặt mua sớm, tôi sẽ bán hết cho các công ty khác đang trả giá cao hơn", ông nói.

Phoenix Tailings, công ty được hậu thuẫn bởi IQT - một quỹ đầu tư mạo hiểm do Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) tài trợ. Công ty này đang mở rộng quy mô sản xuất nhưng hiện chưa phải là nhà sản xuất lớn và không tiết lộ số liệu bán hàng.

Các chuyên gia cho biết, một loạt công ty Mỹ đã vạch ra kế hoạch khai thác đất hiếm và sản xuất nam châm trong nước, nhưng ngành công nghiệp này sẽ cần thời gian để phát triển.

"Hiện nay, có hai quốc gia sản xuất nam châm Neodymium-Iron-Boron (NdFeB) ở quy mô lớn. Một là Nhật Bản và hai là Trung Quốc", ông Thomas Kruemmer, tác giả trang blog Rare Earth Observer, nhận định. Loại nam châm này được ứng dụng trong mọi lĩnh vực, từ ô tô, máy bay chiến đấu cho đến ngành công nghiệp bán dẫn.

MP Materials hiện là nhà sản xuất đất hiếm hàng đầu của Mỹ với khoảng cách biệt lớn so với các đối thủ. Báo cáo kết quả kinh doanh quý mới nhất của công ty có trụ sở tại bang Nevada này cho thấy, doanh thu từ mảng oxit và kim loại Neodymium-Praseodymium (NdPr) chủ yếu đến từ thỏa thuận với Sumitomo Corporation of Americas, đơn vị chủ yếu phân phối vật liệu cho khách hàng Nhật Bản..

Một phần vật liệu cũng được chuyển đến một công ty công nghiệp và công nghệ chưa được tiết lộ tên của Mỹ, theo một thỏa thuận được ký kết vào quý I/2026.

Cùng kỳ năm ngoái, phần doanh thu lớn nhất của MP Materials đến từ việc bán nguyên liệu thô đã khai thác (chưa phải NdPr) cho Công ty Tài nguyên Thịnh Hòa (Shenghe Resources) của Trung Quốc. Tuy nhiên, MP Materials đã ngừng bán hàng cho Shenghe Resources theo thỏa thuận của công ty với chính phủ Mỹ.

Mục tiêu cuối cùng của MP Materials là tự sản xuất nam châm ở quy mô lớn, điều này đòi hỏi công ty phải tiêu thụ phần lớn lượng sản phẩm do chính mình làm ra. Đất hiếm sau khi khai thác sẽ được chế biến thành các dạng oxit, sau đó được dùng để sản xuất kim loại và hợp kim phục vụ cho việc chế tạo nam châm.

Công ty đã ký kết các thỏa thuận cung cấp nam châm với Tập đoàn General Motors (GM) và Tập đoàn Apple. Vào tháng 5, công ty cho biết dự kiến sẽ bắt đầu giao các sản phẩm nam châm hoàn chỉnh cho GM trong năm nay.

Trong khi đó, Energy Fuels đang lên kế hoạch mở rộng quy mô sản xuất đất hiếm và cũng đang nhắm tới thị trường châu Á.  Công ty vừa giành được khoản tài trợ có điều kiện trị giá 725 triệu USD từ chính phủ vào tháng 6.

"Chúng tôi sẽ sớm xuất khẩu các loại oxit sang Hàn Quốc trong thời gian tới", Giám đốc điều hành Ross Bhappu cho biết. Năm ngoái, một nhà sản xuất lớn của Hàn Quốc đã chế tạo một lượng nhỏ NdPr của Energy Fuels thành nam châm.

Energy Fuels đang trong quá trình mua lại Công ty Vật liệu Chiến lược Australia (Australian Strategic Materials), đơn vị sở hữu một nhà máy sản xuất kim loại đất hiếm tại Hàn Quốc. Công ty cũng đã công bố một thương vụ trị giá 1,9 tỷ USD để mua lại nhà sản xuất nam châm Vacuumschmelze (VAC) của Đức vào tháng 6. Ông Bhappu cho biết thương vụ này sẽ giúp chuyển nhiều sản phẩm của Energy Fuels hơn đến các cơ sở hoạt động của VAC tại Mỹ.

Trung Quốc là nhà sản xuất lớn nhất thế giới đối với loại nam châm Neodymium-Iron-Boron được sử dụng rộng rãi. Bên ngoài Trung Quốc, Nhật Bản sản xuất từ 10.000 đến 15.000 tấn mỗi năm, trong khi Hàn Quốc sản xuất từ 2.000 đến 3.000 tấn hàng năm, và Mỹ sản xuất từ 1.000 tấn trở xuống, theo số liệu từ ông John Ormerod, chuyên gia tư vấn đất hiếm tại công ty JOC LLC. Ngoài ra cũng có một số hoạt động sản xuất tại châu Âu.

Phoenix Tailings cho biết nguồn vốn từ chính phủ sẽ giúp công ty mở rộng quy mô sản xuất kim loại và oxit, từ đó làm "tăng quy mô thị trường”.

Doanh thu gần đây của MP Materials đã được thúc đẩy nhờ khoản tiền nhận được theo thỏa thuận với chính phủ Mỹ. Đây là cơ chế đảm bảo mức giá bán tối thiểu một số sản phẩm và bù đắp bất kỳ khoản thâm hụt nào so với mức giá do các bên thứ ba chi trả.