Thị trường loại năng lượng này sẽ đối mặt cú sốc nặng nề hơn cả dầu mỏ khi eo biển Hormuz đóng cửa

Giá dầu thế giới tăng vọt trong phiên đầu tuần khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược bậc nhất thế giới, gần như tê liệt.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo tác động lâu dài của sự gián đoạn này có thể còn nghiêm trọng hơn đối với thị trường khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), nơi nguồn cung tập trung và khó thay thế hơn nhiều so với dầu thô.

Khoảng 20% lượng LNG toàn cầu phải đi qua eo biển Hormuz, trong đó phần lớn được xuất khẩu từ Qatar - một trong những “siêu cường” khí đốt của thế giới. Sau khi Qatar buộc phải dừng sản xuất tuần trước do một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái từ Iran, thị trường khí đốt quốc tế lập tức phản ứng mạnh.

Tại châu Âu, giá khí tự nhiên tăng tới 63% chỉ trong một tuần, đánh dấu mức tăng theo tỷ lệ phần trăm lớn nhất kể từ tháng 3/2022, thời điểm xung đột Nga - Ukraine bùng nổ.

Trong khi đó, giá khí đốt tại châu Á còn leo thang mạnh hơn, giao dịch quanh mức 23,40 USD/MMBtu vào sáng thứ Hai, do phần lớn LNG từ Qatar vốn được vận chuyển tới khu vực này.

Các quốc gia châu Á hiện đang gấp rút tìm kiếm nguồn cung thay thế để bù đắp lượng hàng bị thiếu hụt. Chênh lệch giá ngày càng lớn giữa thị trường châu Á và châu Âu cũng khiến một số tàu LNG ban đầu hướng tới châu Âu phải quay đầu giữa hành trình để chuyển sang châu Á, nơi giá bán hấp dẫn hơn.

Khác với dầu mỏ, LNG không thể dễ dàng chuyển hướng bằng đường ống khi vận tải biển bị gián đoạn. Một phần dầu thô của Saudi Arabia và UAE đã được chuyển sang vận chuyển qua hệ thống đường ống thay thế. Nhưng đối với khí đốt, tàu chuyên dụng gần như là phương tiện duy nhất để vận chuyển đường dài.

Một yếu tố khác khiến thị trường LNG dễ tổn thương hơn là nguồn cung tập trung cao độ. Trong khi ngành dầu mỏ Trung Đông có nhiều mỏ khai thác và cơ sở sản xuất rải rác ở nhiều quốc gia, phần lớn năng lực LNG của khu vực lại tập trung tại khu phức hợp công nghiệp Ras Laffan của Qatar.

Theo Alex Munton, Giám đốc nghiên cứu khí đốt và LNG toàn cầu tại Rapidan Energy, rủi ro lớn nhất không chỉ nằm ở việc dừng sản xuất mà còn ở khả năng khởi động lại hệ thống.

Quá trình hóa lỏng khí đốt - đòi hỏi làm lạnh khí tự nhiên xuống khoảng (-162°C) - là một quy trình công nghiệp cực kỳ phức tạp. Vì vậy, việc khởi động lại toàn bộ dây chuyền sản xuất LNG có thể mất nhiều thời gian hơn đáng kể so với ngành dầu mỏ.

Rapidan Energy dự báo xuất khẩu LNG từ khu vực sẽ chưa thể nối lại cho đến khi có sự chắc chắn tuyệt đối rằng các tàu có thể đi qua eo biển Hormuz an toàn. Ngoài yếu tố rủi ro chiến sự, bảo hiểm cũng là vấn đề lớn khi mỗi tàu chở LNG có thể trị giá tới 250 triệu USD.

Quan trọng hơn, quy trình vận hành của các nhà máy LNG không cho phép điều chỉnh sản lượng liên tục theo diễn biến căng thẳng địa chính trị. Theo Rapidan, việc khởi động lại hoàn toàn hệ thống có thể mất nhiều tuần thay vì chỉ vài ngày, đặc biệt khi toàn bộ tổ hợp Ras Laffan chưa từng bị dừng hoạt động hoàn toàn trước đây.

“Tôi không nghĩ trong những ngày đầu của cuộc xung đột, mới chỉ khoảng một tuần, thị trường đã đánh giá đúng mức khoảng thời gian Qatar có thể phải ngừng hoạt động và tác động của nó đối với nguồn cung toàn cầu”, Munton nói với CNBC.

Trong bối cảnh nguồn cung bị thắt chặt, Mỹ - nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới - cũng khó có thể nhanh chóng bù đắp khoảng trống, bởi các cơ sở xuất khẩu của nước này đang gần như hoạt động hết công suất. Nếu tình trạng thiếu hụt kéo dài, thị trường có thể buộc phải tự cân bằng thông qua sự suy giảm nhu cầu, chẳng hạn một số quốc gia chuyển sang sử dụng than đá rẻ hơn thay cho khí đốt.

Tuy vậy, rủi ro lớn hơn vẫn nằm ở khả năng xung đột leo thang. Rapidan Energy cho rằng các cuộc tấn công trước đây của Iran vào cơ sở LNG của Qatar chỉ mang tính “phát súng cảnh báo”.

Theo Munton, khu công nghiệp Ras Laffan gần như là một mục tiêu dễ bị tổn thương. Nếu Iran thực sự muốn gây thiệt hại lớn cho năng lực LNG của Qatar, điều đó hoàn toàn có thể xảy ra. “Không có cách nào phòng thủ tuyệt đối nếu Iran quyết tâm tấn công nhà máy”, ông nói.

Sự tập trung nguồn cung vào một cơ sở duy nhất cũng khiến LNG khác biệt so với dầu mỏ. Trong khi dầu Trung Đông được khai thác từ nhiều mỏ và nhiều quốc gia khác nhau, LNG lại phụ thuộc vào một tổ hợp công nghiệp khổng lồ nhưng duy nhất.

Trong bối cảnh bất ổn gia tăng, QatarEnergy - tập đoàn năng lượng quốc gia của Qatar - đã quyết định trì hoãn kế hoạch mở rộng các cơ sở khí đốt đến năm 2027, theo Bloomberg.

Diễn biến này cho thấy thị trường LNG toàn cầu có thể phải đối mặt với một giai đoạn bất ổn kéo dài, khi những căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông ngày càng tác động sâu rộng tới chuỗi cung ứng năng lượng của thế giới.