Thâm hụt cung - cầu ngoài Trung Quốc có thể trở thành xu hướng dài hạn của thị trường vonfram

Giá vonfram toàn cầu đã tăng mạnh từ đầu năm 2026 do nguồn cung thắt chặt, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu từ Trung Quốc và nhu cầu công nghiệp tăng cao. Điều đáng chú ý là giới phân tích ngày càng cho rằng đây không còn là biến động ngắn hạn, mà phản ánh sự thay đổi mang tính cấu trúc của thị trường vonfram toàn cầu.

Nguyên nhân lớn nhất đến từ việc Trung Quốc tiếp tục siết kiểm soát xuất khẩu đối với nhiều loại khoáng sản chiến lược và vật liệu lưỡng dụng. Reuters cho biết Bắc Kinh đang duy trì cơ chế kiểm soát chặt hoạt động xuất khẩu nhằm bảo vệ chuỗi cung ứng trong nước và tăng lợi thế chiến lược trong cạnh tranh công nghệ với phương Tây.

Điều này khiến lượng tồn kho dư thừa trong nội địa Trung Quốc không thể dễ dàng chảy ra thị trường quốc tế như trước đây. Nói cách khác, giá vonfram tại Trung Quốc và giá trên thị trường quốc tế đang dần vận động theo hai quỹ đạo khác nhau.

Trong khi đó, Mỹ và châu Âu lại bước vào giai đoạn tăng tốc đảm bảo nguồn cung khoáng sản chiến lược. Reuters cho biết Liên minh châu Âu (EU) đã đưa vonfram, đất hiếm và gallium vào danh sách ưu tiên cho chương trình dự trữ khoáng sản chiến lược đầu tiên nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

Song song, Mỹ và EU cũng đang tăng cường phối hợp chính sách để xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản độc lập hơn trong các lĩnh vực như quốc phòng, bán dẫn, AI và công nghệ cao.

Điều này khiến ngày càng nhiều chuyên gia cho rằng thị trường vonfram toàn cầu đang hình thành hai hệ sinh thái riêng biệt: một thị trường nội địa Trung Quốc và một thị trường quốc tế ngoài Trung Quốc với áp lực thiếu hụt nguồn cung kéo dài.

Nguy cơ thiếu hụt nguồn cung kéo dài

Vấn đề lớn nhất hiện nay nằm ở chỗ nguồn cung mới ngoài Trung Quốc rất khó bổ sung trong ngắn hạn. Reuters cho biết nhiều dự án khai khoáng và luyện kim chiến lược tại phương Tây đang đối mặt với chi phí đầu tư lớn, thời gian triển khai kéo dài và nhiều rào cản pháp lý.

Trong khi đó, nhu cầu lại tiếp tục tăng mạnh nhờ AI, quốc phòng và công nghệ cao. Reuters nhận định vonfram hiện gần như không thể thay thế trong nhiều ứng dụng liên quan đến tên lửa, động cơ hàng không, chip AI, bán dẫn và thiết bị quân sự.

Đây là lý do nhiều tập đoàn phương Tây hiện ưu tiên đảm bảo nguồn cung ổn định hơn là tối ưu chi phí nguyên liệu như các chu kỳ trước.

Reuters cũng cho biết xung đột địa chính trị tại Ukraine và Trung Đông đang khiến nhu cầu vật liệu phục vụ quốc phòng tăng nhanh, trong khi nguồn cung toàn cầu tiếp tục chịu áp lực bởi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu từ Trung Quốc.

Một trong những yếu tố đang được giới phân tích nhắc đến nhiều hiện nay là “cliff edge 2027” (vách đá nguồn cung) – bước ngoặt lớn của chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược toàn cầu. Theo các quy định mới trong DFARS và NDAA của Mỹ, từ ngày 1/1/2027, các nhà thầu quốc phòng Mỹ sẽ không được sử dụng các vật liệu có nguồn gốc từ các quốc gia bị xem là “đối thủ chiến lược” như Trung Quốc, Nga, Iran và Triều Tiên.

Điểm đáng chú ý là quy định mới yêu cầu truy xuất nguồn gốc xuống tận cấp độ khai thác mỏ, tinh luyện và sản xuất vật liệu. Điều này đồng nghĩa nhiều nguồn cung hiện tại có liên quan đến Trung Quốc có thể không còn đáp ứng tiêu chuẩn của Mỹ từ năm 2027.

Quy định này có thể tạo ra một “vách đá nguồn cung” đối với thị trường vonfram quốc tế, khi các doanh nghiệp phương Tây buộc phải đẩy nhanh quá trình tìm kiếm nguồn cung thay thế cho quốc phòng và công nghệ cao.

Giá vonfram có thể bước vào “mặt bằng mới”

Trong bối cảnh đó, ngày càng nhiều tổ chức phân tích cho rằng giá vonfram đang bước vào một mặt bằng mới thay vì chỉ là chu kỳ tăng ngắn hạn như trước.

Khác với giai đoạn 2015–2023, giá vonfram hiện không chỉ được hỗ trợ bởi cung-cầu hàng hóa thông thường mà còn bởi các yếu tố dài hạn như địa chính trị, an ninh chuỗi cung ứng, AI, quốc phòng và nhu cầu giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

Nhiều quốc gia phương Tây hiện xem khoáng sản chiến lược là vấn đề an ninh kinh tế dài hạn thay vì chỉ là nguyên liệu công nghiệp. Điều này mở ra bối cảnh thuận lợi cho các doanh nghiệp đã sở hữu sẵn tài nguyên, công suất chế biến và chuỗi khách hàng quốc tế.

Trong số đó, Masan High-Tech Materials (UPCoM: MSR) đang được thị trường chú ý nhờ sở hữu mỏ Núi Pháo – một trong những nguồn cung vonfram lớn ngoài Trung Quốc đang vận hành thương mại. Trong môi trường giá cao kéo dài, các doanh nghiệp như MSR có thể hưởng lợi đồng thời từ mặt bằng giá mới và nhu cầu ổn định từ thị trường phương Tây.

Ở cấp độ rộng hơn, điều này cũng có ý nghĩa đáng chú ý đối với Tập đoàn Masan (HOSE: MSN), khi MSR ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn trong cấu trúc tăng trưởng và dòng tiền dài hạn của Masan, đặc biệt trong bối cảnh các tài sản khoáng sản chiến lược ngoài Trung Quốc đang được thị trường quốc tế nhìn nhận lại.