El Niño tác động đến nguồn cung nông sản châu Á như thế nào?

Trong báo cáo công bố đầu tháng 7, BMI nhận định El Niño đang hình thành sẽ làm gia tăng rủi ro đối với sản xuất cây trồng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng được dự báo không đồng đều giữa các thị trường do khác biệt về vị trí địa lý, lịch mùa vụ và khả năng chống chịu. Đông Nam Á phụ thuộc vào gió mùa, Nam Á và Australia nằm trong số những khu vực chịu rủi ro cao hơn.

Một nghiên cứu khác của Allianz Research cũng cho rằng El Niño 2026-2027 có thể trở thành sự kiện khí hậu mạnh nhất trong hơn một thập kỷ. Tác động của hiện tượng này được dự báo không diễn ra đồng đều trên thị trường hàng hóa. Cụ thể, Đông Nam Á và Ấn Độ đối mặt nguy cơ hạn hán và gián đoạn sản xuất nông nghiệp cao hơn, trong khi nhiều khu vực tại Nam Mỹ có thể hưởng lợi từ điều kiện canh tác thuận lợi hơn.

Ca cao và cà phê robusta cũng đối mặt áp lực nguồn cung, trong khi đậu tương, ngô và cà phê arabica có thể chịu áp lực giảm giá nhờ điều kiện sản xuất thuận lợi hơn.

Gạo, đường và dầu cọ nằm trong vùng rủi ro

Theo Allianz Research, rủi ro lớn nhất tập trung ở đường, dầu cọ và gạo, trong bối cảnh hạn hán, tồn kho thấp và khả năng xuất hiện các biện pháp hạn chế xuất khẩu có thể làm gia tăng biến động giá.

Tần suất hạn hán tại Australia trong các giai đoạn El Niño cao gấp 4,1 lần so với điều kiện trung tính, tại Ấn Độ và khu vực Nam Á là 2,8 lần, còn Nam Phi là 2,1 lần. Đông Nam Á và vùng Sừng châu Phi cũng nằm trong khu vực chịu rủi ro.

Đáng chú ý, nhiều vùng sản xuất nông sản quan trọng nằm trong vành đai này, gồm lúa mì Australia, gạo và đường Ấn Độ cùng dầu cọ Đông Nam Á.

Trong đó, thị trường gạo đặc biệt đáng chú ý bởi vai trò của Ấn Độ trong thương mại toàn cầu. Allianz Research cho biết nước này chiếm khoảng 40% thương mại gạo thế giới. Một mùa gió mùa yếu hơn bình thường có thể ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và gây thêm áp lực lên giá thực phẩm trong nước.

Tại Đông Nam Á, Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam đều đối mặt với rủi ro hạn hán trong những đợt El Niño lớn. Đây đồng thời là khu vực có vai trò quan trọng đối với nguồn cung dầu cọ, đường, gạo và cà phê.

Trong bảng đánh giá tác động tiềm năng đến giá hàng hóa, Allianz Research xếp đường, dầu cọ và gạo vào nhóm có rủi ro tăng giá đáng kể. Với đường, yếu tố cần theo dõi là mùa gió mùa yếu tại Ấn Độ và sản lượng vụ kharif (mùa mưa hoặc mùa thu) thấp hơn. Với dầu cọ là khả năng dự báo sản lượng Indonesia và Malaysia bị điều chỉnh giảm. Còn với gạo là nguy cơ vụ mùa Ấn Độ không đạt kỳ vọng.

Cà phê robusta Việt Nam cũng nằm trong vùng ảnh hưởng

Việt Nam xuất hiện trong bản đồ rủi ro thông qua cà phê robusta. Allianz Research đánh giá mặt hàng này có rủi ro tăng giá ở mức vừa phải, với yếu tố kích hoạt là gió mùa Tây Nam yếu tại Việt Nam.

Dữ liệu lịch sử cũng cho thấy sản xuất robusta của Việt Nam có những giai đoạn thấp hơn xu hướng trong các đợt El Niño mạnh. Theo bảng thống kê, mức chênh lệch so với xu hướng 5 năm lần lượt là -2%, -8%, -5% và -3% trong các đợt El Niño năm 1982, 1997, 2015 và 2023.

Trao đổi với Reuters, ông Thái Như Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (Vicofa), đồng thời là Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty Vĩnh Hiệp, cho biết sản lượng cà phê Việt Nam niên vụ 2026-2027 có thể tăng nhẹ nhờ những diện tích tái canh trong các năm gần đây bắt đầu cho năng suất ổn định hơn.

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), sản lượng cà phê Việt Nam niên vụ 2026-2027 có thể đạt 32 triệu bao, loại 60kg, phần lớn là robusta. Tuy nhiên, ông Hiệp cho rằng không thể xem nhẹ những mối nguy từ El Niño, đặc biệt tại Tây Nguyên, vùng sản xuất cà phê trọng điểm của Việt Nam. Đây là khu vực dễ chịu tác động của các hình thái thời tiết cực đoan trong những giai đoạn quan trọng của chu kỳ sinh trưởng cây cà phê.

El Niño khiến cho nhiều mặt hàng như gạo, dầu cọ, đường và cà phê tại châu Á đối diện với rủi ro nguồn cung suy giảm. Diễn biến của hiện tượng ngày càng phức tạp, đòi hỏi các nước trong đó có Việt Nam có những giải pháp phù hợp để giảm thiểu tối đa thiệt hại có thể xảy ra.