Volkswagen khai tử một nửa dòng xe hiện tại, số phận nước Đức cùng 100.000 nhân sự bấp bênh chưa từng có

Nhằm tối ưu hóa bài toán chi phí và gia tăng sức mạnh trước sự lấn lướt của các đối thủ Trung Quốc, Volkswagen vừa đưa ra quyết định đầy đau đớn: Khai tử tới 50% số lượng các dòng xe hiện tại.

Dẫu vậy, trong thông báo mới nhất, gã khổng lồ ngành xe Đức vẫn chưa đưa ra câu trả lời cụ thể cho làn sóng nhân sự đang đứng ngồi không yên trước nguy cơ sa thải hàng loạt và đóng cửa cơ sở sản xuất.

Nước đi chiến lược được thông qua sau phiên họp hội đồng quản trị này như một lời thừa nhận muộn màng về một bộ máy đã quá cồng kềnh và phức tạp. Để không bị nhấn chìm trong cuộc dịch chuyển lịch sử từ xe chạy xăng sang xe điện (EV), Volkswagen buộc phải tiến hành một cuộc cải tổ thể trạng một cách quyết liệt.

“Ngành ô tô đang phải trải qua một giai đoạn chuyển đổi vô cùng sâu sắc, và những thách thức này càng bị nhân lên gấp bội bởi các biến động địa chính trị, chi phí sản xuất leo thang do rào cản thuế quan, các tiêu chuẩn pháp lý siết chặt cùng một môi trường cạnh tranh toàn cầu khốc liệt,” phía Volkswagen bộc bạch trong thông cáo chính thức.

Trước đó, giới truyền thông Đức liên tục rò rỉ thông tin cho thấy tập đoàn này đang lên phương án chấm dứt hợp đồng với 100.000 lao động từ nay đến năm 2030, đồng thời xóa sổ 4 nhà máy tại thị trường châu Âu.

Những quyết định mang tính thanh lọc mạnh tay vốn đi ngược lại truyền thống ưu tiên sự ổn định và dịch chuyển từng bước của Volkswagen lẫn nền công nghiệp Đức. Đáng chú ý, các đại diện công đoàn cùng phe chính trị trực thuộc bang Lower Saxony hiện đang nắm giữ thế đa số trong Hội đồng Giám sát gồm 20 nhân sự của doanh nghiệp, và nhóm này trước đó đã bắn tín hiệu phản đối các chính sách cắt giảm cực đoan.

Nỗi lo nhà máy dừng hoạt động đang phủ bóng đen lên đời sống kinh tế của vùng Neckarsulm (Tây Nam nước Đức), nơi có khoảng 15.000 nhân công phụ trách dây chuyền lắp ráp cho Audi, thương hiệu hạng sang của tập đoàn.

“Nếu Audi dừng lại, toàn bộ vùng này sẽ rơi vào cảnh tê liệt,” ông Cayli Halin, 54 tuổi, một kỹ thuật viên tại trung tâm kiểm định của nhà máy chia sẻ.

Bản kế hoạch mới công bố để lại một khoảng trống lớn khi không làm rõ có bao nhiêu nhân sự trong mạng lưới 657.000 người lao động của hãng trên toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng từ quyết định thu hẹp sản lượng này. Trong quý đầu năm, lợi nhuận của Volkswagen đã bốc hơi 28%, xuống còn 1,6 tỷ Euro (khoảng 1,8 tỷ USD), đi kèm với doanh số sụt giảm 2%.

Ngay cả Porsche - công thần gánh vác phần lớn lợi nhuận của tập đoàn - cũng đang chịu tổn thương sâu sắc từ chính sách áp thuế nhập khẩu 25% của Tổng thống Trump. Các dòng xe thể thao và SUV của Porsche vốn được sản xuất nội địa tại Đức trước khi xuất khẩu sang Mỹ - một trong những thị trường mang tính sinh mệnh của thương hiệu.

Cuộc khủng hoảng của Volkswagen là một điềm báo tối tăm cho các nhà sản xuất ô tô phương Tây và Nhật Bản. Ở các mức độ khác nhau, tất cả các cựu vương đều đang chật vật giải bài toán thay đổi công nghệ và chống đỡ sức ép từ các đại diện Trung Quốc như BYD hay Geely - những đơn vị đang chào bán các mẫu xe ngập tràn công nghệ xa xỉ với mức giá cạnh tranh tuyệt đối.

Số liệu từ Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô châu Âu (ACEA) chỉ ra rằng, tính chung tại EU và Anh, doanh số của các hãng xe Trung Quốc trong tháng Năm đã chính thức vượt qua tổng lượng xe bán ra của các thương hiệu Nhật Bản.

Nhờ tầm nhìn đón đầu và các khoản trợ cấp dài hạn từ chính phủ, các nhà sản xuất Trung Quốc đã thiết lập được lợi thế tuyệt đối khi người tiêu dùng châu Âu bắt đầu mặn mà hơn với xe điện. Hiện tại, xe điện chiếm khoảng 20% thị phần xe mới tại châu Âu, và doanh số phân khúc này đã tăng vọt trong năm nay khi giá nhiên liệu hóa thạch leo thang do hệ lụy từ cuộc xung đột với Iran.

Volkswagen là mắt xích dễ tổn thương nhất trong số các hãng xe truyền thống, bởi trong nhiều thập kỷ, thị trường Trung Quốc từng là bầu sữa lợi nhuận lớn nhất của hãng. Thế nhưng, sau nhiều năm suy giảm liên tục, doanh số của Volkswagen tại quốc gia này đã lao dốc thêm 20% chỉ trong quý I.

Viễn cảnh các nhà máy đóng cửa đang làm rúng động nước Đức, nơi ngành công nghiệp ô tô nói chung và Volkswagen nói riêng không chỉ là xương sống của nền kinh tế mà còn là biểu tượng tự hào vững chắc trong tâm thức quốc gia.

Thủ tướng Friedrich Merz cùng các cộng sự đang nỗ lực giải cứu ngành công nghiệp trọng điểm này bằng cách bơm thêm các gói trợ cấp mới, đồng thời vận động các quan chức EU tại Brussels nới lỏng các quy định khắt khe về khí thải, nhằm hà hơi thổi ngạt cho các hãng xe nội địa trước sức ép từ Trung Quốc.

Mặc dù Thủ tướng Merz giữ im lặng trước những tin đồn sa thải trước thềm cuộc họp, người phát ngôn Stefan Kornelius tuần trước đã khẳng định với báo giới: “Ưu tiên hàng đầu của chúng tôi là bảo toàn, không để bất kỳ nhà máy nào tại Đức phải đóng cửa”.

Anh Ali Alp Cagan, 31 tuổi, một chuyên gia IT tại Audi mới làm việc được gần hai năm, không quá lo lắng cho vị trí của mình nhờ năng lực chuyên môn tự thân. “Tuy nhiên, nhìn chung tình hình hiện tại đang khiến mọi người vô cùng bất an”, anh nhận định.

Bước ra khỏi nhà máy sau giờ tan ca, anh Cagan và các đồng nghiệp thẳng thắn chỉ trích ban lãnh đạo tập đoàn khi cho rằng công ty đã quá trì trệ trong đổi mới sáng tạo, tạo cơ hội cho Trung Quốc vươn lên sản xuất những chiếc xe vừa tối ưu về giá thành, vừa vượt trội về chất lượng.

Bà Pauline Spies, 56 tuổi, thì thừa nhận những khó khăn của Volkswagen đã ngấm vào hoạt động kinh doanh tại đại lý du lịch Michigan Tours của bà khi lượng khách sụt giảm rõ rệt.

Tương tự, ông Harry Leinmüller, 67 tuổi, cũng ghi nhận doanh thu lao dốc tại tiệm trà Teecultur của vợ - cửa hàng nằm ngay trên trục đường đi bộ về nhà mỗi ngày của công nhân nhà máy. Ông lo ngại làn sóng sa thải sẽ còn để lại những vết sẹo sâu sắc hơn.

“Khu vực này có rất nhiều người trẻ; không ít người vừa vay vốn mua đất xây nhà ở vùng nông thôn. Nếu mất việc, nhiều người trong số họ sẽ mất luôn khả năng chi trả các khoản vay nợ mua nhà”, ông trăn trở. “Người Trung Quốc đang đi nhanh hơn chúng ta và họ sở hữu nhiều bí quyết công nghệ hơn”.

Thị trưởng Steffen Hertwig, 56 tuổi, thẳng thắn nhìn nhận việc đóng cửa nhà máy sẽ là đòn chí mạng cho toàn bộ nền kinh tế vùng. Dẫu vậy, ông vẫn kiên quyết bảo vệ quan điểm rằng Volkswagen sẽ không xóa sổ cơ sở Audi này bởi đây là một trung tâm có năng lực đổi mới sáng tạo rất cao. Bối cảnh hiện tại, theo ông, hoàn toàn không thể đánh đồng với thời kỳ sụp đổ của Detroit vào những năm 1980.