Việt Nam sắp có làn sóng chuyển giao tài sản nghìn tỷ USD lớn nhất lịch sử

Theo Nikkei Asia, sau khi ông nội qua đời mà không để lại di chúc chính thức, anh Toàn Nguyễn phải chứng kiến cảnh họ hàng lao vào những cuộc tranh chấp tài sản thừa kế cay đắng và rạn nứt tình cảm. Trải nghiệm tồi tệ đó cứ ám ảnh mãi trong anh, nhưng đồng thời cũng nhen nhóm một ý tưởng kinh doanh.

Anh Toàn sau đó đã thành lập Kai Legal, một công ty khởi nghiệp tại Việt Nam chuyên kết nối khách hàng với luật sư để hỗ trợ lập di chúc. "Hoàn cảnh của gia đình tôi không phải là trường hợp cá biệt", anh chia sẻ. "Hầu hết mọi người đều chưa có kế hoạch hoạch định tài sản thừa kế."

Câu chuyện của anh phản ánh một sự chuyển dịch lớn hơn tại Việt Nam, khi mà tốc độ gia tăng tài sản nhanh chóng đang buộc các gia đình phải suy nghĩ thấu đáo hơn về tương lai.

Dòng tiền tiết kiệm vốn trước đây chỉ nằm im trong vàng và bất động sản, nay đang chảy mạnh vào các sản phẩm tài chính, đầu tư du học và các dịch vụ quản lý tài sản phức tạp hơn. Xu hướng này diễn ra bất chấp những quy định kiểm soát vốn khắt khe cũng như tâm lý e ngại đối với các tổ chức tài chính.

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mang tính bước ngoặt, thế hệ doanh nhân hiện đại đầu tiên đang bắt đầu chuyển giao tài sản và quyền điều hành cho những người thừa kế.

Ông Bruce Delteil, Giám đốc hợp danh của McKinsey Việt Nam, nhận định: "Chúng ta đang ở thời điểm chuyển giao giữa thế hệ chủ doanh nghiệp thứ nhất và thứ hai".

Ông lưu ý rằng nhiều tập đoàn lớn của đất nước được gầy dựng từ những năm 1990, sau khi Việt Nam chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường. Điều này đồng nghĩa với việc hầu hết các doanh nhân này chỉ mới tích lũy được khối tài sản khổng lồ trong thời gian gần đây.

Chia sẻ với Nikkei Asia, ông Delteil cho biết: "Bây giờ là lúc con cái họ tiếp quản", và điều này sẽ thúc đẩy nhu cầu về các dịch vụ hoạch định tài sản thừa kế cũng như mô hình văn phòng quản lý tài sản gia đình (family office).

Được tiếp sức bởi nền kinh tế định hướng xuất khẩu, sự vươn lên của Việt Nam không chỉ mang lại cho người dân những khối tài sản mới mà còn đặt ra những bài toán mới về cách quản lý chúng. 

Các chuyên gia tư vấn tài chính đang bắt đầu nhận thấy một thị trường đầy tiềm năng đang chớm nở, được thúc đẩy bởi tốc độ tạo lập tài sản nhanh chóng và nhu cầu ngày càng tăng đối với các dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp.

Đất nước với khoảng 100 triệu dân này sở hữu khoảng 380 tỷ USD tài sản tài chính cá nhân vào năm 2025, và McKinsey dự báo con số này sẽ đạt 570 tỷ USD vào năm 2030. Phần lớn khối tài sản này nằm trong tay các chủ doanh nghiệp. 

Điều này khiến Việt Nam trở nên khác biệt so với các quốc gia láng giềng như Singapore hay Malaysia, nơi tầng lớp chuyên gia làm công ăn lương và các nhà sáng lập startup nắm giữ tỷ trọng tài sản lớn hơn.

Để so sánh, các hộ gia đình ở Mỹ nắm giữ hơn 130.000 tỷ USD tài sản tài chính, trong khi tổng tài sản của Nhật Bản vượt mức 15.000 tỷ USD. Dù quy mô thị trường Việt Nam vẫn còn nhỏ, nhưng tốc độ tăng trưởng phi mã cho thấy những bước tiến mạnh mẽ của một thị trường đang nổi đầy hứa hẹn.

Sự tập trung tài sản này mang đến cả cơ hội lẫn thách thức, bởi phần lớn tài sản của các doanh nhân đều gắn liền với công ty hoặc bất động sản của họ, khiến việc đa dạng hóa và lập kế hoạch quản lý bài bản trở nên khó khăn hơn.

"Thị trường này rất độc đáo", ông Arsh Khosla, chuyên gia tư vấn của McKinsey, nhận định. "Thứ nhất, tốc độ tạo lập tài sản tại Việt Nam diễn ra rất nhanh. Thứ hai, đây là một thị trường mang đậm dấu ấn của các chủ doanh nghiệp khi xét đến phân khúc người có giá trị tài sản ròng cao."

Sự dịch chuyển từ tài sản vật chất sang tài sản tài chính không chỉ phản ánh mức độ giàu có ngày càng tăng mà còn cho thấy sự thay đổi trong hệ ưu tiên. 

Khác với thế hệ đi trước, những nhà đầu tư trẻ tuổi và giàu có ngày nay sẵn sàng chi trả cho các chuyên gia để có được chiến lược quản lý tài sản dài hạn.

Danh mục đầu tư hiện đang được mở rộng sang chứng khoán, các sản phẩm bảo hiểm, tiền điện tử và phân bổ tài sản xuyên biên giới. Bên cạnh đầu tư, nhu cầu tư vấn về thuế, kế hoạch thừa kế và mở rộng quy mô doanh nghiệp ra quốc tế cũng ngày một tăng cao.

"Trước đây, mọi người có tâm lý không muốn tiết lộ sự giàu có của mình", ông Nguyễn Đức Thái, Giám đốc điều hành của SAPP Academy - một đơn vị đào tạo tài chính tại Việt Nam, chia sẻ. 

Tuy nhiên, ông Thái cho biết tư duy này đang dần thay đổi. Những chủ doanh nghiệp trẻ tuổi "đang cởi mở hơn" và sẵn sàng tìm kiếm sự trợ giúp trong việc quản lý tài chính.

Các ngân hàng và công ty bảo hiểm đang đẩy mạnh các đặc quyền chăm sóc khách hàng VIP thông qua dịch vụ phòng chờ sân bay hay các sự kiện chỉ dành cho khách mời. 

Chẳng hạn, ngân hàng BIDV hỗ trợ khách hàng các dịch vụ ưu tiên tại sân bay hoặc đặt lịch bác sĩ thăm khám tận nhà; trong khi Techcombank thu hút khách hàng tiềm năng bằng các đặc quyền như vé xem nhạc kịch opera hay lời mời đến các khu nghỉ dưỡng chơi golf cao cấp.

Các tổ chức tài chính như Ngân hàng Quân Đội (MB) cũng đang đa dạng hóa các gói dịch vụ, bổ sung thêm các mảng tư vấn về quỹ đầu tư tư nhân, kế hoạch định cư và chăm sóc sức khỏe y tế. 

Các công ty khởi nghiệp công nghệ quản lý tài sản (wealthtech) và các ngân hàng ngoại cũng đang nhanh chóng bước vào cuộc đua này.

Ông Manpreet Singh, Giám đốc khối chiến lược và tiếp thị khách hàng tại HSBC Việt Nam, cho biết: "Một chuyên gia tư vấn giờ đây không thể chỉ đơn thuần là người đi bán sản phẩm. Họ phải trở thành 'kiến trúc sư trưởng' thiết kế nên bản kế hoạch hiện thực hóa những mục tiêu và khát vọng của khách hàng."

Tuy nhiên, đối với nhiều khách hàng, bất động sản vẫn là kênh đầu tư chủ đạo. 

Theo dữ liệu từ tập đoàn Savills (Anh quốc), Việt Nam dẫn đầu khu vực châu Á về số lượng các dự án bất động sản hàng hiệu (branded residence) trong năm ngoái, minh chứng cho tầm quan trọng và sức hút không đổi của bất động sản đối với giới siêu giàu.

"Họ không phải là những người mua bình thường", bà Nelly Phương Tạ từ nhà phát triển bất động sản Masterise khẳng định. "Họ là những người đứng đầu các tập đoàn, các cá nhân có giá trị tài sản ròng cao và những chủ doanh nghiệp thành đạt".

Ông Mauro Gasparotti, chuyên gia từ Savills, nhận định nhóm tinh hoa này đang "chi tiền cho sự độc quyền" và những tiện ích đẳng cấp đi kèm với các căn hộ hạng sang.

Mặc dù vậy, ngành quản lý tài sản vẫn phải đối mặt với những rào cản. Hàng loạt vụ lùm xùm tài chính thời gian qua, bao gồm những sai phạm trong việc tư vấn bán bảo hiểm và trái phiếu cho khách hàng cá nhân, đã để lại tâm lý hoài nghi dai dẳng đối với các tổ chức tài chính.

Bất chấp những thách thức đó, xu hướng phát triển chung đã quá rõ ràng. Tầng lớp người giàu tại Việt Nam đang tăng lên với tốc độ chóng mặt. Công ty tư vấn bất động sản Knight Frank (Anh) dự báo số lượng người sở hữu khối tài sản từ 30 triệu USD trở lên tại Việt Nam sẽ tăng 59% trong 5 năm tới - mức tăng trưởng cao thứ 4 trên toàn cầu.

Khi khối tài sản này tiếp tục phình to và bắt đầu quá trình chuyển giao sang thế hệ kế cận, nhu cầu về quản lý tài sản chuyên nghiệp chắc chắn sẽ bùng nổ, mở ra một thị trường hãy còn ở giai đoạn sơ khai nếu so với các quốc gia trong khu vực.

Đối với nhiều người thuộc tầng lớp trung lưu và thượng lưu mới nổi tại Việt Nam, câu hỏi giờ đây không chỉ đơn thuần là làm thế nào để kiến tạo khối tài sản, mà là làm thế nào để quản lý, bảo vệ và trao truyền lại khối tài sản đó - một sự chuyển dịch về tư duy hứa hẹn sẽ định hình lại bức tranh toàn cảnh của ngành tài chính Việt Nam trong những năm tới.