Vì sao nhập khẩu điện tử tăng mạnh?

8 tháng đầu năm, Việt Nam nhập gần 162 tỷ USD máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, tăng trên 68% so với cùng kỳ năm ngoái, theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính). Theo nhà quản lý và chuyên gia, động lực tăng này đến từ nhu cầu sản xuất - xuất khẩu.

Tại cuộc họp hôm 8/9, Bộ Công Thương cho biết phần lớn hàng nhập khẩu là chip, bộ nhớ, bộ xử lý, màn hình, bảng mạch và các đầu vào phục vụ sản xuất, lắp ráp, đóng gói, kiểm thử, tích hợp sản phẩm để xuất khẩu.

Lũy kế 8 tháng qua, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện mang về 101 tỷ USD, tăng 51%. Phân tích hồi tháng 7, chuyên gia kinh tế trưởng VinaCapital Michael Kokalari chỉ ra làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu đã tạo lực đẩy cho xu hướng này.

"Hai năm qua, gần như toàn bộ tăng trưởng xuất khẩu công nghệ cao đến từ máy vi tính và điện tử, nhờ làn sóng đầu tư AI", ông nêu. Chứng khoán Yuanta đồng quan điểm, cho rằng nhu cầu sản phẩm điện tử, linh kiện vẫn tăng mạnh.

Số liệu của Cục Hải quan cũng cho thấy, đà nhập khẩu tăng mạnh hai tháng gần đây, trung bình hơn 25 tỷ USD mỗi tháng. Điều này phù hợp thời điểm sản xuất của Việt Nam bắt đầu mạnh lên vào giữa quý III, theo đánh giá của S&P Global.

"Đến tháng 8, tăng trưởng sản lượng và đơn đặt hàng mới lấy lại tốc độ được ghi nhận hồi đầu năm, và đã vượt xa hơn", ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence cho biết.

Nhưng vì sao nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, dẫn đến nhập siêu 60,5 tỷ USD? Tại cuộc ngày 8/9, Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc giao Bộ Công Thương cùng các bộ ngành, địa phương làm rõ cơ cấu, mục đích nhập khẩu, của doanh nghiệp này để có giải pháp phù hợp, thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu.

Một số phân tích sơ bộ cho thấy mức độ chênh lệch có thể do đặc điểm thị trường và chu kỳ sản xuất. Cụ thể, giá đầu vào thời gian qua tăng mạnh, đặc biệt là DRAM và chip nhớ flash NAND, khuếch đại kim ngạch nhập khẩu.

Công ty nghiên cứu TrendForce cho biết giá hợp đồng DRAM và chip nhớ flash NAND từng tăng kỷ lục đến 60% trong quý II. Tính đến quý III, giá chip nhớ dự kiến tăng 13-18%, còn mức chip nhớ flash NAND đắt thêm 10-15%. Theo ông Michael Kokalari, giá bộ nhớ máy tính và dầu tăng góp khoảng một nửa mức thâm hụt thương mại chung của Việt Nam, tính đến tháng 7.

Tuy nhiên, đà tăng chi phí đầu vào chưa thể phản ánh ngay vào giá sản phẩm xuất khẩu. Theo S&P Global, các nhà sản xuất thiết bị lớn đã lưu ý tác động của giá đầu vào tăng cần thời gian để ảnh hưởng đến định giá sản phẩm đầu ra.

Ngoài ra, độ trễ còn đến từ chu kỳ sản xuất. Linh kiện thường được nhập trước, sau đó mới trải qua sản xuất, lắp ráp và xuất khẩu thành phẩm. Vì vậy, khi đơn hàng tăng, nhu cầu nhập đầu vào có thể tăng sớm hơn.

Trong phân tích vĩ mô mới đây, nhóm phân tích Chứng khoán ACBS cho rằng, nhập khẩu linh kiện điện tử và máy tính tăng cao là "hoàn toàn tương thích với một chu kỳ sản xuất bùng nổ" của khối công nghệ, tư liệu sản xuất do doanh nghiệp FDI chi phối.

Quy mô nhập khẩu 160 tỷ USD cũng cho thấy nhu cầu đầu vào rất lớn của ngành điện tử Việt Nam. Điều này đặt ra câu hỏi doanh nghiệp trong nước có thể tham gia sâu đến đâu vào chuỗi cung ứng cho các nhà máy.

Theo báo cáo của Chứng khoán SSI, tỷ trọng nhập khẩu linh kiện điện tử cao cho thấy chuyển giao công nghệ và phát triển chuỗi cung ứng nội địa đang là ưu tiên chính sách hàng đầu.

Theo Bộ Công Thương, ngành điện tử vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung linh kiện, bán dẫn, thiết bị và nguyên vật liệu công nghệ cao nước ngoài, giá trị gia tăng nội địa hạn chế. Nhưng đây cũng là dư địa phát triển hệ sinh thái trong nước.

Chứng khoán ACBS cho rằng, định hướng chính sách ngày càng tập trung giải quyết điểm này. Cùng với chính sách thu hút FDI chọn lọc theo hướng gắn kết doanh nghiệp trong nước, các quy định hải quan và xuất nhập khẩu mới được kỳ vọng sẽ siết chặt giám sát gian lận xuất xứ, đồng thời hỗ trợ nhà cung ứng nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Cùng với đó, Nghị định 29 cập nhật khung khổ quản lý xuất nhập khẩu, cùng Luật Hải quan (sửa đổi) vừa thông qua, giúp gia cố thể chế và các yếu tố tuân thủ. Nhưng tác động thực tế sẽ cần thời gian để từng bước gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và giảm thiểu rủi ro phòng vệ thương mại từ đối tác, theo phân tích của ACBS.