Vì sao lãi cho vay Việt Nam phụ thuộc nhiều vào lãi huy động còn Mỹ thì không?
Lãi cho vay phụ thuộc nhiều vào lãi suất huy động
Áp lực thanh khoản lên hệ thống ngân hàng trong thời gian qua cho thấy ngân hàng Việt đang chịu áp lực lớn từ chi phí vốn và ngân hàng sẽ khó có thể hạ lãi vay bền vững nếu chi phí vốn chưa giảm.
Nguyên nhân chính là nguồn vốn cho vay tại Việt Nam vẫn chủ yếu đến từ tiền gửi dân cư và tổ chức kinh tế. Khi ngân hàng còn phải huy động với lãi suất cao, lãi suất cho vay khó giảm sâu vì ngân hàng còn phải bù chi phí vốn, chi phí hoạt động, dự phòng rủi ro và biên lợi nhuận tối thiểu.
Điều này khiến lãi huy động tại Việt Nam không chỉ là một biến số cạnh tranh giữa các ngân hàng mà là giá vốn nền tảng của toàn hệ thống tín dụng.
Ngoài ra tại Việt Nam, các kênh thay thế như repo, chứng khoán hóa khoản vay, thị trường giấy nợ ngắn hạn, quỹ thị trường tiền tệ hay thị trường vốn doanh nghiệp chưa đủ lớn để thay thế vai trò tiền gửi ngân hàng.
Điểm nghẽn này càng rõ khi tín dụng cần tăng để hỗ trợ nền kinh tế. Ngân hàng Nhà nước (NHNN) dự kiến tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống năm 2026 khoảng 15 – 16%, đồng nghĩa hệ thống ngân hàng phải tìm thêm nguồn vốn tương ứng.
Nếu huy động không theo kịp tăng trưởng tín dụng, các ngân hàng phải cạnh tranh tiền gửi, phát hành giấy tờ có giá hoặc tìm nguồn vốn khác với chi phí cao hơn. Khi đó, lãi suất huy động khó giảm và lãi vay cũng tiếp tục bị neo lại.
Đây là khác biệt lớn với Mỹ. Ở Mỹ, một phần nhu cầu vốn có thể chuyển sang thị trường trái phiếu hoặc các kênh ngoài ngân hàng.
Để giảm lãi suất cho vay, trong ngắn hạn, ngân hàng có thể thực hiện tiết giảm chi phí, giảm biên lợi nhuận hoặc ưu tiên khách hàng tốt. Tuy nhiên, để mặt bằng lãi suất cho vay giảm bền vững, lãi huy động phải giảm thực chất, thanh khoản phải ổn định, nợ xấu phải được kiểm soát và rủi ro tín dụng phải hạ xuống.
Về dài hạn, Việt Nam cần phát triển mạnh hơn các kênh vốn ngoài ngân hàng như thị trường trái phiếu doanh nghiệp lành mạnh, quỹ đầu tư, công cụ tiền tệ ngắn hạn hoặc các kênh tài trợ trực tiếp khác.
Điều này cho thấy, chừng nào tín dụng còn chủ yếu đi qua ngân hàng thương mại và ngân hàng còn phụ thuộc nặng vào tiền gửi để cho vay, chừng đó lãi huy động vẫn là “chiếc neo” lớn nhất của lãi suất cho vay tại Việt Nam.
Mỹ không bị khóa cứng bởi lãi huy động
Ngân hàng Mỹ vẫn chịu áp lực tiền gửi đặc biệt khi dòng tiền có thể dịch chuyển sang quỹ thị trường tiền tệ hoặc tín phiếu Kho bạc Mỹ. Tuy nhiên, lãi huy động không khóa cứng toàn bộ cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ.
Tại Mỹ, tiền gửi vẫn là nguồn vốn quan trọng của ngân hàng nhưng không phải nguồn duy nhất. Nếu lãi suất huy động trở nên quá cao, ngân hàng có thể cân nhắc các nguồn vốn khác như repo, vay từ hệ thống FHLB (Federal Home Loan Banks - mạng lưới định chế chuyên cấp vốn cho ngân hàng), phát hành giấy nợ, chứng chỉ tiền gửi lớn, vay trên thị trường liên ngân hàng hoặc chứng khoán hóa một phần tài sản cho vay...
Điểm quan trọng là phần lớn các nguồn vốn này thường được định giá theo mặt bằng lãi suất thị trường ngắn hạn như SOFR hoặc lợi suất tín phiếu Kho bạc. Khi Cục dự trữ liên bang Mỹ (Fed) hạ lãi suất điều hành, chi phí của các nguồn vốn thị trường này có thể giảm tương đối nhanh.
Điều đó giúp ngân hàng Mỹ không nhất thiết cần cạnh tranh tiền gửi bằng mọi giá. Nếu các kênh huy động vốn khác trên thị trường rẻ hơn, áp lực cạnh tranh lãi suất huy động cũng hạ xuống.
Nói cách khác, ngân hàng Mỹ vẫn cần tiền gửi nhưng họ có nhiều đường vòng để tiếp cận vốn. Chính các đường vòng này khiến lãi huy động không trở thành nút thắt duy nhất của hệ thống ngân hàng Mỹ.
Tuy nhiên, tiền gửi ổn định vẫn là nguồn vốn có giá trị chiến lược với nhiều ngân hàng Mỹ vì thường rẻ và ổn định hơn funding thị trường trong dài hạn. Những ngân hàng có tài sản kém thanh khoản hoặc chịu áp lực rút tiền vẫn có thể phải trả lãi huy động cao.
Fed tác động vào hệ thống ngân hàng trước tiên
Một điểm khác nữa là trong việc điều hành chính sách tiền tệ. Khi Fed thay đổi chính sách, điểm tác động đầu tiên không phải là lãi suất cho vay doanh nghiệp hay lợi suất trái phiếu dài hạn mà là giá vốn ngắn hạn trong hệ thống ngân hàng và thị trường tiền tệ.
Fed hiện điều hành chủ yếu thông qua một số công cụ như IORB - lãi suất Fed trả cho phần dự trữ mà các ngân hàng thương mại gửi tại Fed, cùng các nghiệp vụ repo (cầm cố trái phiếu để vay tiền ngắn hạn) và reverse repo (giao dịch Fed hút bớt tiền ngắn hạn khỏi thị trường) nhằm điều tiết thanh khoản ngắn hạn trong hệ thống.
Nói cách khác, Fed trước tiên kiểm soát chi phí vốn ngắn hạn trong hệ thống ngân hàng và thị trường tiền tệ, thay vì trực tiếp “ấn nút” để lãi vay toàn nền kinh tế giảm ngay.
Sau khi mặt bằng lãi suất ngắn hạn thay đổi, tác động mới lan sang các lãi suất thị trường như repo hay SOFR - lãi suất phản ánh chi phí vay qua đêm có tài sản bảo đảm bằng trái phiếu Kho bạc Mỹ.
Từ lớp lãi suất ngắn hạn này, chính sách tiền tệ mới lan sang phần còn lại của hệ thống tài chính: Tín phiếu Kho bạc, quỹ thị trường tiền tệ, lợi suất trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, lãi suất thế chấp và cuối cùng là lãi suất cho vay đối với doanh nghiệp, hộ gia đình.
Vì vậy, cơ chế truyền dẫn của Mỹ không phải là Fed đồng thời tác động lên toàn bộ thị trường. Trình tự đúng là Fed neo lãi suất ngắn hạn trong hệ thống tài chính, sau đó thị trường vốn định giá lại phần còn lại.
Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026 - Summer Summit
Thời gian: 11/06/2026
Địa điểm: L7 West Lake Hanoi by Lotte Hotels, Ballroom tầng 4, 683 Lạc Long Quân, Tây Hồ, Hà Nội
Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit quy tụ đại diện cơ quan quản lý, lãnh đạo ngân hàng, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư, giám đốc phân tích và các chuyên gia kinh tế độc lập, tập trung vào bức tranh vĩ mô, AI & Big Data và chiến lược tìm kiếm Alpha trong nửa cuối năm 2026.
Ba phiên thảo luận chính:
Phiên thảo luận 1: Vĩ mô 2026 - Việt Nam trước các cú sốc từ bên ngoài và cơ hội từ bên trong
Phiên thảo luận 2: AI & Big Data - Từ lợi thế ra quyết định đến thế hệ sản phẩm đầu tư mới
Phiên thảo luận 3: Cơ hội tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán và các kênh tài sản phổ biến
Tìm hiểu chương trình tại VIF 2026 Summer Summit.
Tham gia khảo sát "Dự báo của bạn về nửa cuối năm 2026" để có cơ hội nhận vé mời đặc biệt từ Ban Tổ chức.
