Vì sao chưa điện khí hóa toàn tuyến đường sắt Lào Cai - Hải Phòng?

Trong báo cáo gửi Quốc hội trước phiên biểu quyết ngày 24/8, Bộ Xây dựng đã giải trình phương án điều chỉnh công nghệ dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Theo phương án mới, tuyến chính và đoạn Yên Viên - Gia Lâm vẫn được điện khí hóa. Các tuyến nhánh nối cảng biển sẽ sử dụng đầu máy diesel trong giai đoạn đầu, sau đó chuyển sang năng lượng sạch trước năm 2050.

Một số đại biểu đề nghị xác định rõ thời điểm chuyển đổi, đồng thời làm rõ công nghệ áp dụng cho những tuyến nhánh không nối cảng biển.

Bộ Xây dựng cho biết báo cáo nghiên cứu tiền khả thi trước đây đề xuất điện khí hóa toàn bộ tuyến chính và các tuyến nhánh nối cảng. Tuy nhiên, tại ga hàng hóa, hệ thống dây điện phía trên đường ray có thể cản trở hoạt động xếp dỡ nên đầu máy điện khó đáp ứng yêu cầu khai thác.

Kết quả nghiên cứu sau đó cho thấy đầu máy diesel đủ khả năng gom và giải tỏa hàng hóa trên các tuyến nhánh này. Đơn vị tư vấn vì thế đề xuất tận dụng số đầu máy diesel hiện có, vừa phù hợp với hoạt động tại cảng, vừa giảm chi phí đầu tư trong giai đoạn đầu.

Pháp, Trung Quốc và Đức đang thử nghiệm đầu máy sử dụng nhiên liệu sạch, dự kiến thương mại hóa công nghệ vào khoảng năm 2030-2035. Bộ Xây dựng cho rằng dùng đầu máy diesel trước mắt là phù hợp, trong khi vẫn bảo đảm lộ trình chuyển đổi sang năng lượng sạch.

Hai tuyến nhánh không nối cảng biển là Đông Anh - Quán Triều và Yên Viên - Lào Cai hiện cũng khai thác bằng đầu máy diesel. Để bảo đảm đồng bộ và hiệu quả, các tuyến này sẽ tiếp tục sử dụng công nghệ hiện có. Phương án chuyển sang đầu máy điện hoặc năng lượng sạch được xem xét khi triển khai dự án nâng cấp từng tuyến.

Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục hoàn thiện phương án công nghệ theo hướng hiện đại, đồng bộ, an toàn và bảo đảm kết nối quốc tế. Dự án cũng đặt mục tiêu tăng tỷ lệ nội địa hóa, từng bước hình thành ngành công nghiệp đường sắt trong nước.

Điều chỉnh hướng tuyến để kết nối metro

Một số đại biểu đề nghị đánh giá tác động, làm rõ nguyên nhân của từng nội dung điều chỉnh để rút kinh nghiệm trong quá trình chuẩn bị các dự án quan trọng quốc gia.

Bộ Xây dựng cho hay một thay đổi đáng chú ý của dự án là bổ sung 8,4 km đoạn Yên Viên - Gia Lâm và chuyển ga đầu mối hành khách phía Bắc từ Yên Viên về Gia Lâm. Phương án này nhằm phù hợp với Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và quy hoạch mạng lưới đường sắt mới được điều chỉnh.

Đoạn tuyến bổ sung sẽ kết nối đường sắt quốc gia với mạng lưới metro Hà Nội, giúp hành khách đi lại thuận tiện hơn. Ga đầu mối tại Gia Lâm cũng được kỳ vọng tạo động lực tái thiết, phát triển khu vực theo mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD). Những nội dung điều chỉnh làm chi phí đầu tư dự kiến tăng khoảng 21.605 tỷ đồng.

Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được Quốc hội phê duyệt năm 2025, tổng chiều dài khoảng 417 km, gồm 389 km tuyến chính và 27,9 km tuyến nhánh. Theo phương án mới, tuyến chính giảm còn 362 km, trong khi các tuyến nhánh tăng lên 62 km.

Tuyến đường sắt được thiết kế cho tàu khách chạy tối đa 160 km/h, tàu hàng 120 km/h, phấn đấu hoàn thành năm 2030.