Tỷ lệ khả năng chi trả (LCR) là gì và được tính thế nào trong Thông tư 50?

Một nội dung đáng chú ý củaThông tư 50 quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng mới ban hành là cơ chế mới về tỷ lệ khả năng chi trả, hay tỷ lệ bao phủ thanh khoản (LCR), với cách xác định chi tiết tài sản thanh khoản và dòng tiền trong 30 ngày.

Theo Điều 16, Thông tư 50 quy định ba loại LCR, gồm LCR quy VND, LCR đối với VND và LCR đối với từng đồng tiền ngoại tệ trọng yếu. Trong đó, LCR quy VND bao gồm VND và các ngoại tệ khác được quy đổi sang VND theo tỷ giá quy định tại Thông tư.

Công thức được xác định bằng giá trị tài sản có tính thanh khoản cao đủ điều kiện chia cho dòng tiền ra ròng trong 30 ngày tiếp theo, nhân 100%. Tỷ lệ này phản ánh khả năng một ngân hàng sử dụng lượng tài sản thanh khoản sẵn có để đáp ứng nhu cầu tiền ra trong giai đoạn căng thẳng kéo dài 30 ngày.

Dòng tiền vào chỉ được bù tối đa 75% dòng tiền ra

Phần tử số của LCR là tài sản có tính thanh khoản cao, gọi tắt là HQLA, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn của Thông tư 50. HQLA được chia thành tài sản cấp 1 và tài sản cấp 2; trong đó tài sản cấp 2 tiếp tục được chia thành cấp 2A và cấp 2B.

Tài sản cấp 1 được áp dụng hệ số thanh khoản 100% khi xác định giá trị HQLA đủ điều kiện. Nhóm này gồm một số tài sản như tiền mặt, công cụ nợ của Chính phủ Việt Nam, tín phiếu Kho bạc Nhà nước, tín phiếu Ngân hàng Nhà nước và các tài sản khác đáp ứng điều kiện.

Đối với tài sản cấp 2A, hệ số thanh khoản thông thường là 85%. Một số tài sản thuộc nhóm này gồm chứng khoán của chính phủ, ngân hàng trung ương, tổ chức công lập của chính phủ nước ngoài hoặc tổ chức tài chính quốc tế đáp ứng điều kiện; chứng khoán nợ doanh nghiệp đủ tiêu chuẩn có xếp hạng từ AA- trở lên.

Với tài sản cấp 2B, mức tính vào HQLA thấp hơn. Chẳng hạn, chứng khoán bảo đảm bằng các khoản phải đòi bất động sản thế chấp bằng nhà ở đủ điều kiện được áp dụng hệ số 75%; một số chứng khoán nợ doanh nghiệp đủ điều kiện, có xếp hạng từ BBB- trở lên được áp dụng hệ số 50%.

Thông tư đồng thời đặt ra yêu cầu vận hành đối với HQLA. Tài sản phải sẵn có để ngân hàng có thể chuyển đổi thành tiền thông qua bán trực tiếp, giao dịch mua bán lại hoặc giao dịch với Ngân hàng Nhà nước nhằm bù đắp thiếu hụt thanh khoản trong giai đoạn căng thẳng 30 ngày.

Về nguyên tắc, tài sản trong danh mục HQLA phải không bị ràng buộc và nằm trong khả năng kiểm soát của bộ phận chịu trách nhiệm quản lý thanh khoản. Ngân hàng cũng phải xác định, rà soát danh mục HQLA hàng ngày để bảo đảm phù hợp với biến động của thị trường và các điều kiện liên quan.

Ở mẫu số, Điều 21 quy định dòng tiền ra ròng bằng tổng dòng tiền ra trừ đi mức thấp hơn giữa tổng dòng tiền vào và 75% tổng dòng tiền ra. Như vậy, tổng dòng tiền vào được sử dụng để bù trừ khi tính LCR không được vượt quá 75% tổng dòng tiền ra.

Quy định này đồng nghĩa ngay cả khi ngân hàng dự kiến thu về lượng tiền lớn trong 30 ngày, ngân hàng vẫn phải duy trì một lượng HQLA nhất định, thay vì sử dụng toàn bộ dòng tiền vào để bù đắp nghĩa vụ thanh toán dự kiến phát sinh trong kỳ.

Ngân hàng chỉ tính các dòng tiền có khả năng phát sinh trong vòng 30 ngày tiếp theo kể từ ngày chốt số liệu. Tiền gốc và lãi phát sinh trong khoảng thời gian này đều được tính vào dòng tiền vào hoặc dòng tiền ra, tùy tính chất của từng khoản mục.

Đáng chú ý, dòng tiền vào phát sinh từ những tài sản đã được tính vào HQLA đủ điều kiện sẽ không được tính thêm lần nữa. Trường hợp một khoản mục có thể đồng thời thuộc nhiều nhóm dòng tiền ra với các hệ số rút tiền khác nhau, ngân hàng phải sử dụng hệ số rút tiền cao nhất.

LCR đạt 100% từ tháng 10/2033

Thông tư 50 đưa ra lộ trình áp dụng theo từng nấc đối với LCR quy VND riêng lẻ. Từ ngày 1/10/2028, ngưỡng tối thiểu được xác định ở mức 50%, sau đó tăng dần hàng năm.

Cụ thể, tỷ lệ tối thiểu tăng lên 60% từ ngày 1/10/2029, 70% từ ngày 1/10/2030, 80% từ ngày 1/10/2031, 90% từ ngày 1/10/2032 và đạt 100% từ ngày 1/10/2033 trở đi.

Thông tư cũng cho phép các ngân hàng đăng ký áp dụng sớm LCR và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR). Ngoài ra, đến trước ngày 1/1/2033, ngân hàng có thể đăng ký áp dụng ngay ngưỡng tối thiểu 100% đối với cả hai tỷ lệ nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.

So với Thông tư 22, quy định hiện hành về khả năng chi trả trong 30 ngày cũng đặt ra yêu cầu đối với tài sản thanh khoản và dòng tiền ra ròng. Mức tối thiểu hiện nay là 50% đối với VND; với ngoại tệ, ngân hàng thương mại phải duy trì tối thiểu 10%.

Điểm thay đổi đáng chú ý tại Thông tư 50 là tỷ lệ LCR được quy định chi tiết hơn về phân cấp tài sản thanh khoản, hệ số áp dụng cho từng nhóm tài sản, cách xác định dòng tiền vào - ra và lộ trình nâng chuẩn lên 100%.

Trước khi chuyển sang áp dụng LCR và NSFR theo Thông tư 50, ngân hàng vẫn tiếp tục tuân thủ và báo cáo tỷ lệ khả năng chi trả trong 30 ngày theo Thông tư 22. Khi bắt đầu áp dụng hai tỷ lệ mới, cơ chế quản lý thanh khoản sẽ chuyển sang quy định tại Thông tư 50.