Sa thải 100.000 công nhân, khai tử 4 nhà máy lớn khiến hàng nghìn công ty cung ứng tê liệt: Chuyện gì đang xảy ra với Volkswagen?

CEO của Volkswagen, ông Oliver Blume, chưa kịp ăn mừng thương vụ bán đứt mảng động cơ trị giá 10 tỷ Euro, đã ‘méo mặt’ bởi kế hoạch sa thải tới 100.000 nhân sự. Hãng xe lớn nhất nước Đức đang phải gồng mình chiến đấu trước sự trỗi dậy mạnh mẽ từ các thương hiệu Trung Quốc, đồng thời chật vật thích ứng với cuộc chuyển dịch sang kỷ nguyên xe điện.

Cụ thể, trong một nỗ lực quyết liệt nhằm đẩy nhanh tiến trình thắt chặt chi phí, Volkswagen (VW) đang lên kế hoạch cắt giảm tới 100.000 việc làm và khai tử hoạt động sản xuất tại 4 nhà máy ở quê nhà Đức. Đây là bước đi sống còn của hãng xe lớn nhất châu Âu nhằm duy trì sự tồn tại trước sức ép bành trướng thần tốc từ các đối thủ Trung Quốc.

Trước đó, gã khổng lồ có trụ sở tại Wolfsburg này đã vạch ra lộ trình cắt giảm 50.000 nhân sự tại Đức từ nay đến cuối năm 2030, đồng thời tuyên bố muốn thu hẹp quy mô sản xuất ô tô trong nước khoảng 500.000. Tuy nhiên, theo một nguồn tin am hiểu vấn đề, kế hoạch tái cơ cấu mới nhất có thể sẽ khiến lực lượng lao động của hãng bị thanh lọc thêm 50.000 người nữa.

Kế hoạch cắt giảm nhân sự chấn động vừa được tiết lộ sẽ đi vào lịch sử thế giới như một trong những đợt thanh lọc lao động quy mô nhất, vượt xa cả cuộc khủng hoảng tàn khốc tại General Motors và IBM vào thập niên 1990. Dưới sức ép từ những thách thức mang tính sống còn của thời đại, giá cổ phiếu của Volkswagen đã bốc hơi gần một nửa kể từ khi ông Blume lên nắm quyền vào tháng 9/2022. 

Theo các chuyên gia, quyết định cắt giảm nhân sự kỷ lục và đóng cửa hàng loạt nhà máy của Volkswagen không chỉ là một chương tái cơ cấu nội bộ, mà còn là một giáng đòn mạnh vào nền kinh tế Đức và cấu trúc công nghiệp của toàn châu Âu.

Tác động trực tiếp và nặng nề nhất sẽ đổ dồn lên thị trường lao động và hệ thống an sinh xã hội của Đức. Việc 100.000 kỹ sư và công nhân lành nghề mất việc làm, kết hợp với sự đóng băng của 4 nhà máy chủ lực, sẽ tạo ra hiệu ứng domino làm tê liệt hàng ngàn doanh nghiệp cung ứng linh kiện vừa và nhỏ vệ tinh.

Wolfsburg và các thành phố công nghiệp phụ thuộc vào VW có nguy cơ rơi vào suy thoái sâu sắc, làm rạn nứt mối quan hệ vốn mang tính biểu tượng giữa nghiệp đoàn lao động và giới chủ tại quốc gia này.

Về mặt chính trị, sự thu hẹp của biểu tượng công nghiệp Made in Germany sẽ làm suy giảm nghiêm trọng niềm tin vào năng lực cạnh tranh của nền kinh tế số một châu Âu, tạo áp lực khổng lồ lên chính phủ trong việc định hình lại chính sách năng lượng và bảo hộ thương mại.

Nhiều chuyên gia đánh giá, bước lùi đau đớn của Volkswagen là lời thừa nhận muộn màng về sự thất bại của các hãng xe truyền thống trước làn sóng xe điện. Việc phải bán bớt tài sản và thắt lưng buộc bụng để sinh tồn cho thấy biên lợi nhuận của VW đã bị bóp nghẹt đến mức báo động. 

Hiện tại, ông Blume phải đối mặt với bài toán hóc búa: vừa phải quyết liệt thúc đẩy đợt cắt giảm nhân sự khổng lồ, vừa phải cân nhắc bán bớt các tài sản khác của tập đoàn để trang trải chi phí tái cơ cấu và giảm nợ, đảm bảo dòng vốn đầu tư.

Kế hoạch xóa sổ gần 1/6 trong tổng số 625.000 việc làm và khai tử 4 nhà máy tại Đức của VW lộ diện chưa đầy hai ngày sau khi hãng giành quyền sở hữu Everllence - thương vụ vốn đã thu hút sự thèm khát của các quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu thế giới.

Tuy nhiên, chuyên gia phân tích Patrick Hummel từ ngân hàng ngân hàng đầu tư UBS cảnh báo, toàn bộ lợi nhuận thu về từ thương vụ này có nguy cơ bị thổi bay bởi chi phí đắt đỏ để vận hành kế hoạch tái cơ cấu mới.

“Nhiều khả năng chúng ta sẽ thấy các khoản chi phí tái cơ cấu bổ sung lên tới hàng tỷ Euro xuất hiện trong nửa cuối năm nay”, ông Hummel nhận định. “Dưới góc nhìn của các nhà đầu tư cổ phiếu, mọi sự hào hứng xung quanh thương vụ Everllence về cơ bản đã tan thành mây khói”.

Được biết, Volkswagen đã phát tín hiệu cho thấy họ có thể thanh lý thêm các tài sản không cốt lõi, bao gồm cổ phần tại công ty sản xuất pin PowerCo và đơn vị xe tự lái ADMT. Trước đó, hãng cũng đã cắt giảm tỷ lệ sở hữu tại nhánh sản xuất xe tải Traton.

Một nguồn tin thân cận với công ty nhận định: “Góc nhìn lạc quan là VW sẽ dùng số tiền bán tài sản này để tái đầu tư vào công nghệ mới, còn góc nhìn hoài nghi là nguồn tiền này sẽ chỉ đơn thuần được dùng để nuôi béo bộ máy vận hành vốn đã quá kém hiệu quả”.

Trước đó, Volkswagen đã công bố khoản lỗ lên tới 1,3 tỷ euro (tương đương khoảng 1,5 tỷ USD) trong quý III/2025, đánh dấu một trong những giai đoạn khó khăn nhất của hãng kể từ sau đại dịch. Theo Financial Times, kết quả kinh doanh này chủ yếu đến từ tác động kép của các hàng rào thuế quan gia tăng và việc điều chỉnh chiến lược tại thương hiệu con Porsche, cùng lúc Volkswagen cảnh báo rằng tình trạng thiếu chip bán dẫn có thể khiến sản lượng tiếp tục suy giảm trong những tháng tới.

Nguyên nhân trước hết xuất phát từ việc Mỹ áp thuế nhập khẩu cao đối với xe châu Âu, trong bối cảnh căng thẳng thương mại leo thang. Lãnh đạo tài chính của Volkswagen, ông Arno Antlitz, cho biết các khoản thuế mới đã khiến hãng thiệt hại khoảng 5 tỷ euro chỉ riêng trong năm 2025, đồng thời buộc tập đoàn phải xem xét lại toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việc doanh số tại thị trường Mỹ sụt giảm so với kỳ vọng, cùng chi phí logistics tăng mạnh, khiến VW không thể duy trì biên lợi nhuận như kế hoạch. Trong khi đó, ở châu Âu, chi phí năng lượng và nhân công vẫn cao, khiến biên lợi nhuận hoạt động toàn tập đoàn co cụm. 

Thách thức lớn thứ hai đến từ chiến lược xe điện (EV). Porsche – thương hiệu vốn là “con gà đẻ trứng vàng” của tập đoàn – đã phải ghi nhận khoản chi phí trích lập hơn 4,7 tỷ euro khi điều chỉnh lại danh mục xe chạy pin. Điều này phản ánh thực tế rằng cuộc đua xe điện đang khiến nhiều hãng ô tô truyền thống rơi vào thế khó: đầu tư lớn, nhưng lợi nhuận biên thấp hơn hẳn so với xe động cơ đốt trong.