Người dân có tâm lý ‘thắt lưng buộc bụng’, sức mua nội địa có đủ kéo đà tăng trưởng GDP 2026?

Theo Cục Thống kê, năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành ước đạt 7.008,9 nghìn tỷ đồng, tăng 9,2% so với năm trước (năm 2024 tăng 8,9%), nếu loại trừ yếu tố giá tăng 6,7% (tương đương mức tăng năm 2024).

Động lực tăng trưởng quan trọng

Nhìn nhận kết quả này, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Thống kê dịch vụ và giá, Cục Thống kê cho rằng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng năm 2025 tăng 9,2% so với năm 2024, thể hiện sức mua của nền kinh tế tiếp tục cải thiện và giữ vai trò là động lực quan trọng của tăng trưởng.

Các yếu tố chính thúc đẩy gồm thu nhập và việc làm của người dân cải thiện, góp phần nâng cao năng lực chi tiêu và niềm tin tiêu dùng được củng cố nhờ kinh tế vĩ mô ổn định, chính sách hỗ trợ kịp thời, môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.

Ngoài ra, khu vực dịch vụ phục hồi mạnh, đặc biệt là doanh thu dịch vụ lưu trú và ăn uống năm 2025 tăng 14,6% so với năm trước và doanh thu dịch vụ du lịch lữ hành tăng 20,2%, kéo theo nhu cầu tiêu dùng tăng lên.

Hoạt động du lịch quốc tế và du lịch nội địa tăng trưởng mạnh, kích thích tiêu dùng trực tiếp và lan tỏa sang nhiều ngành dịch vụ khác. Đáng lưu ý khách quốc tế đến Việt Nam năm 2025 đạt gần 21,2 triệu lượt khách, tăng 20,4% so với năm trước và là số lượng khách quốc tế đến nước ta đạt mức cao nhất trong nhiều năm qua.

Thương mại điện tử, mua sắm trực tuyến và dịch vụ số phát triển nhanh, giúp mở rộng kênh tiêu thụ, tạo điều kiện tiếp cận hàng hóa thuận lợi hơn cho người dân. Các chương trình kích cầu, khuyến mại, liên kết tiêu thụ hàng hóa được triển khai rộng rãi, góp phần thúc đẩy cầu tiêu dùng.

Về triển vọng, theo bà Oanh xu hướng tiêu dùng được đánh giá là tích cực và có cơ sở duy trì trong năm 2026 nếu tiếp tục giữ ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ phục hồi sản xuất, duy trì việc làm và thu nhập cho người dân.

“Nếu tiếp tục đẩy mạnh phát triển thị trường trong nước, nâng cao chất lượng hàng hóa, dịch vụ, khai thác tốt thị trường du lịch, thương mại điện tử và kinh tế số thì tiêu dùng nội địa sẽ tiếp tục là trụ cột quan trọng đóng góp vào tăng trưởng kinh tế”, bà Oanh kỳ vọng.

Trong khi đó, báo cáo Triển vọng Việt Nam 2026 của Công ty Cổ phần Chứng khoán MB (MSB) cũng dự báo tiêu dùng thiết yếu dự kiến tích cực hơn nhờ sản xuất và đầu tư công tăng tốc, tạo thêm việc làm tại các ngành thâm dụng lao động.

Đồng thời, các chính sách tài khóa hỗ trợ, như kéo dài giảm thuế giá trị gia tăng (VAT) 8% đến năm 2026, giảm học phí, nâng mức giảm trừ gia cảnh lên 15,5 triệu đồng/tháng và mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc lên 6,2 triệu đồng/tháng, cũng sẽ góp phần thúc đẩy tiêu dùng nội địa.

Tuy nhiên, MSB cho rằng tiêu dùng nói chung năm 2026 được dự báo chỉ tăng khoảng 10%, do tâm lý “thắt lưng buộc bụng” trong bối cảnh lạm phát nhích lên và giá các tài sản phòng thủ như vàng, bất động sản tăng cao.

Bên cạnh đó, làn sóng thu hẹp quy mô và tối ưu vận hành tại nhiều doanh nghiệp, khi AI được ứng dụng rộng rãi, cũng làm giảm nhu cầu lao động, ảnh hưởng tới thu nhập và sức mua của người dân.

Các kết quả này cũng được phản ánh trong Khảo sát Người tiêu dùng 2025 của PwC Việt Nam. Khảo sát cho thấy 48% người tiêu dùng Việt Nam coi bất ổn kinh tế là mối đe dọa lớn nhất trong 12 tháng tới – tỷ lệ cao nhất khu vực (trung bình châu Á – Thái Bình Dương là 47%).

Hơn 1/3 người tiêu dùng thừa nhận gặp khó khăn tài chính hoặc không thể thanh toán hóa đơn hàng tháng, và 59% ưu tiên mua thực phẩm giá rẻ nhập khẩu thay vì sản phẩm nội địa.

Khó tạo đột phá về tăng trưởng

Trước thực trạng này, PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng, giảng viên Trường Đại học Kinh tế Quốc dân nhấn mạnh để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% liên tục trong 6 - 7 năm tới, tổng cầu nội địa cần được mở rộng, trong đó tiêu dùng trong nước phải tăng khoảng 12–14%.

“Mức tăng tiêu dùng chỉ khoảng 9% như hiện nay là chưa đủ để tạo sức cầu mạnh, từ đó chưa thể tạo đột phá về tăng trưởng GDP”, ông Lạng phân tích.

Về giải pháp, ông đề xuất đồng thời nhiều hướng, gồm nâng cao thu nhập qua điều chỉnh chính sách tiền lương, thưởng và hỗ trợ nhóm yếu thế; phát triển tín dụng tiêu dùng để hộ gia đình có thêm điều kiện chi tiêu; triển khai chương trình khuyến mại quốc gia, đưa hàng hóa đến các khu vực khan hiếm nguồn cung; kêu gọi ưu tiên dùng hàng Việt, từ phân khúc phổ thông đến cao cấp.

Bên cạnh đó, cần phối hợp đồng bộ chính sách tiền tệ, tài khóa, lãi suất và ưu đãi thuế cho doanh nghiệp nhằm tăng chi tiêu, cải thiện phúc lợi cho người lao động và kích thích tiêu dùng.

“Chỉ khi tiêu dùng nội địa tăng mạnh hơn, nền kinh tế mới có thể đạt mục tiêu tăng trưởng và xây dựng nền tảng bền vững cho dài hạn”, ông Lạng khẳng định.