Ngành chứng khoán cạnh tranh ‘sát ván’, lãi suất cho vay margin lui về sát tiền gửi tiết kiệm

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang trên đà phát triển và “chiếc bánh” bán lẻ không ngừng phình to. Mỗi tháng, thị trường vẫn đón nhận thêm hàng trăm nghìn tài khoản mở mới từ các cá nhân trong nước.

Với xu thế đó, các định chế tài chính không thể đứng ngoài cuộc, bởi đây là mảnh ghép không thể thiếu trong một hệ sinh thái sản phẩm ở vị thế tập đoàn tài chính bao gồm ngân hàng – chứng khoán – quản lý tài sản – bảo hiểm.

Quan sát 3 năm trở lại đây có thể thấy sự vươn lên của nhóm công ty chứng khoán nằm trong hệ sinh thái của các tập đoàn tài chính trong nước. Mua lại một công ty, cơ cấu lại bộ máy và tăng vốn khủng là công thức chung để các định chế trở lại với mảng chứng khoán sau khi đã rút chân khỏi lĩnh vực này ở giai đoạn trước đó.

Tiềm lực vốn mạnh mẽ của những cái tên mới “phả hơi nóng” vào nhóm công ty chứng khoán ngoại và góp phần làm chậm lại sự lấn lướt của nhóm này so với giai đoạn 2018 – 2021. Trước áp lực đó, các công ty chứng khoán tư nhân trong nước dần mất thị phần môi giới. Để giữ vững vị thế, phát hành cổ phần để tăng vốn là nhiệm vụ tiên quyết, bởi vốn là điểm tựa không thể thiếu trong việc thiết kế các sản phẩm mới.

Nói về tầm quan trọng của sản phẩm trong hoạt động bán lẻ chứng khoán, tại đại hội cổ đông năm nay, khi nữ chủ tịch đồng thời là nhà sáng lập một công ty từng là “biểu tượng” trong mảng bán lẻ cho rằng sức ép cạnh tranh và việc bị hacker tấn công hệ thống năm ngoái đã làm giảm thị phần, đại diện Ban kiểm soát lại thẳng thắn thừa nhận nguyên nhân chính là do sản phẩm của công ty không đủ sức cạnh tranh.

Một thời gian dài công ty không có sản phẩm mới để đương đầu với thị trường, đó là nguyên nhân then chốt dẫn tới việc sụt giảm thị phần, Ban kiểm soát công ty chứng khoán này chỉ ra cho cổ đông.

Nếu nhìn lại 5 năm qua, nhà đầu tư sẽ dễ dàng nhận thấy rằng những công ty chứng khoán tiên phong trong việc ra mắt sản phẩm mới đều đã gặt hái thành quả. Chính sách hoa hồng cao, phát triển đội ngũ tư vấn nhanh, miễn phí giao dịch phái sinh và cạnh tranh mạnh mẽ trên thị trường cơ sở đã giúp VPS vươn lên dẫn đầu thị phần. Hay TCBS – với mô hình công ty chứng khoán công nghệ – cũng góp mặt trong Top 3.

Từ chỗ từng bị hoài nghi, chính sách “zerofee” nay đã trở thành chiến lược phổ biến, được các công ty chứng khoán áp dụng trên diện rộng. Tuy nhiên, cách triển khai ở mỗi đơn vị lại có sự khác biệt, đi kèm các điều khoản riêng phù hợp với chiến lược từng tổ chức.

Sau làn sóng miễn phí giao dịch, sản phẩm giao dịch sao chép (copy trade) được kỳ vọng sẽ tạo lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, thực tế không như kỳ vọng, bởi thói quen giao dịch chủ động của nhà đầu tư, sự thiếu đa dạng và rủi ro liên quan đến các cá nhân cung cấp dịch vụ khiến sản phẩm này không tạo được sức hút.

Trong bối cảnh đó, margin trở thành công cụ trọng tâm để các công ty chứng khoán phát triển sản phẩm mới. Bên cạnh các sản phẩm truyền thống, nhiều chương trình ưu đãi lãi vay margin được tung ra với mức lãi suất thấp hơn đáng kể, đánh thẳng vào “túi tiền” nhà đầu tư. Các khoản vay cho nhà đầu tư mới hoặc khách hàng tái kích hoạt tài khoản được thiết kế với lãi suất thấp hơn 3 – 6%/năm so với mức thông thường, thời gian ưu đãi dài hơn và hạn mức vay ngày càng được nâng lên.

Từ chỗ chỉ là “sản phẩm mồi” vài trăm tỷ đồng, quy mô các khoản vay ưu đãi đã được nâng lên hàng nghìn tỷ đồng cho mỗi chiến dịch.

Không dừng lại ở đó, một số công ty chứng khoán thiết kế các gói vay riêng biệt cho từng nhóm khách hàng. Đơn cử, VPBankS đưa ra gói lãi suất margin 6,6%/năm cho khách hàng mới, cùng với gói 8%/năm cho nhà đầu tư chuyên nghiệp, áp dụng hạn mức tối đa lên tới 50 tỷ đồng. DNSE lựa chọn giới hạn danh mục được cấp margin, còn Vietcap áp tiêu chuẩn tài sản ròng tối thiểu 3 tỷ đồng để được hưởng ưu đãi.

Dù đang có thị phần lớn nhất thị trường nhưng Chứng khoán VPS vẫn duy trì chính sách để cạnh tranh thu hút khách hàng mới với lãi suất margin 7,5%.

Chính sách khuyến mại theo bậc thang – tức áp lãi suất ưu đãi cho khoản vay nhỏ, sau đó tăng dần theo hạn mức – cũng được nhiều công ty áp dụng.

Dù quy mô triển khai khác nhau, tùy theo năng lực vốn của từng đơn vị, nhưng xu hướng chung là kéo lãi suất margin xuống sát mức lãi suất tiền gửi tiết kiệm kỳ hạn 1 năm, thậm chí gần bằng lãi vay ngân hàng kỳ hạn ngắn (3 – 6 tháng), cho thấy áp lực lớn trong mảng bán lẻ.

Tương tự như zerofee, giảm lãi vay margin đồng nghĩa với việc các công ty chứng khoán chấp nhận cắt giảm lợi nhuận để mở rộng thị phần, tạo tiền đề cho phát triển dịch vụ khác trong tương lai. Với nhà đầu tư, đây là cơ hội tiết kiệm chi phí đáng kể; còn với công ty chứng khoán, giá trị giao dịch và dư nợ margin tăng mạnh chính là minh chứng rõ ràng nhất cho thành quả đạt được.

Tuy vậy, sức ép nhờ cung cấp vốn rẻ là chưa đủ, song song với các sản phẩm margin lãi suất thấp, các công ty chứng khoán còn đang chạy đua để phát triển hệ thống công nghệ, nhân sự để đưa tới những giải pháp ưu việt hơn trong đầu tư khi trí tuệ nhân tạo, học máy, robot đang trở thành xu thế.