Một tàu chở dầu vừa vượt eo biển Hormuz theo lộ trình rất đặc biệt: Hé lộ hệ thống chấp thuận ngầm từ Iran

Theo Financial Post, trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông, một diễn biến đáng chú ý đang dần hình thành trên tuyến hàng hải chiến lược bậc nhất thế giới: eo biển Hormuz. Những con tàu hiếm hoi có thể rời khỏi khu vực này dường như đang đi theo một “lộ trình đặc biệt” - bám sát bờ biển Iran - làm dấy lên nhận định rằng Tehran đang thiết lập một cơ chế kiểm soát thực tế đối với dòng chảy hàng hải, bất chấp nỗ lực can dự của Mỹ.

Tuần này, tàu chở dầu Karachi mang cờ Pakistan trở thành ví dụ điển hình. Theo dữ liệu theo dõi hành trình, con tàu đã công khai phát tín hiệu khi đi qua Hormuz, di chuyển qua khoảng hẹp giữa hai đảo Larak và Qeshm của Iran, trước khi men theo bờ biển để tiến ra vịnh Oman. 

Đây không phải là trường hợp cá biệt. Trước đó, hai tàu chở hàng từng ghé cảng Iran cũng lựa chọn tuyến đường tương tự, thậm chí vẫn duy trì tín hiệu định vị - điều hiếm thấy trong bối cảnh nhiều tàu khác phải tắt thiết bị để tránh rủi ro an ninh.

Các tín hiệu rải rác cũng cho thấy nhiều tàu khác, bao gồm tàu chở khí hóa lỏng của Ấn Độ hay tàu hàng treo cờ Gambia, đã di chuyển gần khu vực đảo Larak khi rời eo biển. Dù dữ liệu bị nhiễu điện tử khiến hành trình không thể xác định hoàn toàn, một điểm chung ngày càng rõ nét: những chuyến đi thành công đều gắn với khu vực do Iran kiểm soát chặt chẽ.

Theo giới phân tích, nếu xu hướng này tiếp diễn, rất có thể Iran đang áp đặt một dạng “hệ thống điều phối giao thông” không chính thức tại Hormuz. Theo đó, các tàu muốn đi qua phải nhận được sự chấp thuận ngầm, đổi lại là việc di chuyển trong “hành lang an toàn” gần lãnh thổ Iran. Ngược lại, tuyến hàng hải truyền thống - vốn nằm xa bờ Iran hơn - có nguy cơ trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công hoặc rải thủy lôi.

“Việc các tàu sử dụng lộ trình này cho thấy khả năng cao họ đã nhận được sự cho phép từ phía Iran. Đây là khu vực mà Tehran có thể kiểm soát hiệu quả hơn”, ông Harrison Prétat, chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định.

Diễn biến mới xuất hiện trong bối cảnh eo biển Hormuz gần như bị tê liệt sau các cuộc tấn công qua lại giữa Mỹ, Israel và Iran trong hơn hai tuần qua. Nhiều tàu bị mắc kẹt trong vịnh Ba Tư, trong khi các chuyến hàng mới gần như không thể tiếp cận khu vực. Sự gián đoạn chưa từng có này đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo, với nguồn cung thắt chặt và giá cả leo thang tại châu Á và nhiều khu vực khác.

Trước áp lực đó, một số quốc gia đã buộc phải tìm cách đàm phán trực tiếp với Tehran để đảm bảo lối đi cho tàu của mình. Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ là những nước đã xác nhận nhận được “đèn xanh”, trong khi Pakistan chưa lên tiếng về hành trình của tàu 

“Chúng ta đang chứng kiến một trạng thái trung gian, nơi tuyến hàng hải vẫn tồn tại, nhưng việc lưu thông phụ thuộc vào sự chấp thuận của Iran”, các nhà phân tích của JPMorgan nhận định.

Trong điều kiện bình thường, việc tàu thuyền di chuyển sát bờ Iran là điều hiếm gặp do rủi ro an ninh cao và các quy tắc hàng hải quốc tế. Tuy nhiên, khi tuyến đường truyền thống trở nên nguy hiểm - thậm chí đã ghi nhận các vụ tấn công - các chủ tàu buộc phải cân nhắc những lựa chọn ít rủi ro hơn, dù điều đó đồng nghĩa với việc tiến gần hơn tới vùng kiểm soát của Tehran.

Hiện Ấn Độ đang tìm cách đưa thêm sáu tàu chở dầu rời khỏi vịnh Ba Tư, song vẫn chưa rõ liệu họ sẽ đi theo “hành lang Iran” hay tìm kiếm một phương án khác.

Dẫu vậy, ngay cả khi một số tàu có thể thoát ra ngoài, quy mô lưu thông vẫn chỉ là “nhỏ giọt” so với bình thường. Những chuyến đi được “cấp phép” này chưa đủ để khôi phục dòng chảy năng lượng toàn cầu, trong khi rủi ro vẫn đè nặng lên các công ty bảo hiểm và ngân hàng tài trợ thương mại - những bên đặc biệt nhạy cảm với các tuyến vận chuyển đi sát lãnh thổ Iran.