Chuyên gia đề nghị Đà Nẵng hạn chế thủy điện khi quy hoạch lại đô thị

Tại hội thảo tham vấn điều chỉnh Quy hoạch TP Đà Nẵng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 ngày 22/1, nhiều chuyên gia tập trung phân tích những rủi ro dài hạn từ thủy điện và lấn biển đối với an toàn đô thị, hệ sinh thái và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Lo ngại thủy điện khi phát triển đô thị sinh thái

TS Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng), cho rằng việc quy hoạch hệ thống thủy điện ở thượng lưu cần được rà soát thận trọng, bởi tác động không chỉ dừng ở miền núi mà lan rộng xuống toàn bộ vùng hạ du, nơi Đà Nẵng đang định hướng phát triển đô thị sinh thái, đáng sống.

TS Minh cảnh báo tư duy phát triển kiểu cũ, dựa trên bêtông hóa, lấp sông, kênh rạch và xây kè cứng để "chống" thiên nhiên đang bộc lộ nhiều hệ lụy. Việc này làm mất khả năng thấm - thoát nước tự nhiên của đất, phá vỡ hệ sinh thái và khiến đô thị dễ tổn thương hơn trước mưa lũ cực đoan.

Theo ông Minh, quy hoạch đô thị hiện đại cần dựa trên nguyên lý lưu vực sông - một xu hướng phổ biến trên thế giới - thay vì chỉ nhìn vào ranh giới hành chính. "Cần cân nhắc giữa lợi ích trước mắt và trách nhiệm lâu dài, thuận theo tự nhiên để phát triển bền vững", ông nói, đồng thời nhấn mạnh triết lý cân bằng sinh thái, hài hòa giữa con người và thiên nhiên.

Cụ thể, Đà Nẵng nên chuyển từ cách tiếp cận "khai thác mặt nước" sang "đồng hành cùng mặt nước", thiết lập các hành lang sinh thái ven sông, ven biển để thoát lũ, điều tiết khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học, thay vì phân lô dày đặc. Các quyết định đầu tư, đặc biệt là thủy điện, cần dựa trên dữ liệu khoa học về khí tượng - thủy văn, tránh phát triển dàn trải.

Cùng quan điểm, TS Nguyễn Trung Thắng, Phó viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Tài nguyên và Môi trường, cho biết theo định hướng hiện nay, giai đoạn 2026-2035 có thể xuất hiện hàng chục dự án thủy điện nhỏ. "Trung bình mỗi MW thủy điện nhỏ làm mất khoảng 4 ha rừng, quy hoạch điều chỉnh dự kiến làm giảm khoảng 44.000 ha rừng ở các huyện miền núi", ông nói và cảnh báo hệ lụy trực tiếp là gia tăng rủi ro lũ lụt cho vùng hạ du.

Từ góc nhìn kỹ thuật, TS Lê Hùng, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Đà Nẵng), cho rằng các hồ thủy điện hiện nay có vai trò nhất định trong cắt lũ cho trung tâm thành phố, song nếu phát triển đô thị và hạ tầng thiếu tính toán, nguy cơ ngập úng vẫn sẽ gia tăng. Việc lấp các "vùng đệm" ven sông và xây dựng hạ tầng cản dòng chảy tự nhiên có thể khiến mực nước lũ dâng cao đột biến, kể cả với những trận mưa không lớn.

Tiếp thu ý kiến, Phó chủ tịch Thường trực UBND TP Đà Nẵng Hồ Kỳ Minh yêu cầu các sở ngành và đơn vị tư vấn rà soát kỹ nội dung quy hoạch thủy điện, làm rõ đâu là dự án kế thừa, đâu là đề xuất mới. "Phải hết sức cân nhắc, bởi vấn đề này được đại biểu HĐND và người dân quan tâm", ông nói, đồng thời đề nghị thẩm định lại toàn bộ tác động tài chính và môi trường của các dự án thủy điện.

Tháng 10 và 11/2025, Đà Nẵng ghi nhận hơn 2.000 mm mưa chỉ trong ba đợt cao điểm, gần bằng lượng trung bình cả năm (2.400 mm). Lượng mưa dồn dập khiến hệ thống thoát nước quá tải và làm tăng mức độ rủi ro thiên tai. Ba hồ thủy điện A Vương, Sông Bung 4 và Đăk Mi 4 phải đón gần một tỷ m3 nước, trong khi tổng dung tích phòng lũ tối đa chỉ hơn 264 triệu m3.

Cảnh báo hệ lụy từ lấn biển

Chính quyền Đà Nẵng đang nghiên cứu lấn biển tại vịnh Đà Nẵng, dọc đường Nguyễn Tất Thành, nhằm hình thành đô thị mới đa chức năng, gồm khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, không gian đổi mới sáng tạo cùng các dịch vụ chất lượng cao như du lịch nghỉ dưỡng, mua sắm, vui chơi giải trí, văn hóa - thể thao.

Dự án quy mô khoảng 1.500 ha, định hướng xây dựng các đảo nhân tạo bằng công nghệ lấn biển tiên tiến, dự kiến tạo thêm khoảng 48 km đường bờ biển mới. Mục tiêu là hình thành "công viên biển đô thị", vừa mở rộng không gian phát triển kinh tế - đô thị, vừa bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường, hài hòa cảnh quan và hệ sinh thái vịnh Đà Nẵng.

Tại hội thảo, vấn đề lấn biển cũng nhận được nhiều ý kiến phản biện. TS Nguyễn Trung Thắng cho rằng lấn biển có thể làm thay đổi thủy động lực học, gây bồi lấp cục bộ hoặc xói lở nghiêm trọng ở các khu vực lân cận. Đặc biệt, nếu tính toán không kỹ tại vịnh Đà Nẵng - nơi tiếp nhận nước từ lưu vực Vu Gia - Thu Bồn - các khu lấn biển có thể trở thành "vật cản" dòng thoát lũ.

Ông cũng cảnh báo nguy cơ suy thoái hệ sinh thái biển, giảm khả năng tự làm sạch của nước và chi phí rất lớn để ứng phó với nước biển dâng trong tương lai. Việc lựa chọn vật liệu san lấp, cũng như khả năng tiếp cận của người dân đối với các khu đô thị lấn biển, cần được đánh giá đầy đủ bằng mô hình toán và phân tích kinh tế - xã hội.

Ghi nhận các ý kiến này, Phó chủ tịch Hồ Kỳ Minh khẳng định đây là những góp ý "rất đúng và trúng", đồng thời cho biết thành phố sẽ nghiên cứu kỹ vấn đề lấn biển, yêu cầu đơn vị tư vấn và các sở ngành tiếp tục hoàn thiện quy hoạch theo hướng bảo đảm an toàn môi trường và phát triển bền vững.