Cao tốc rút hơn một giờ hành trình từ miền Tây đến Long Thành

Những ngày cuối tháng 9, công nhân, kỹ sư cấp tập thảm nhựa, thử tải, lắp hệ thống chiếu sáng và hoàn thiện các hạng mục an toàn giao thông trên cầu Phước Khánh. Cầu dài 3,1 km vượt sông Lòng Tàu, nối Cần Giờ, TP HCM với Nhơn Trạch, Đồng Nai, là hạng mục xây lắp lớn cuối cùng của cao tốc Bến Lức - Long Thành.

Ông Đặng Hữu Vị, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án các đường cao tốc phía Nam thuộc Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), cho biết cầu Phước Khánh và nút giao quốc lộ 51 được đặt mục tiêu hoàn thành cuối tháng 9. Nếu đúng kế hoạch, cao tốc sẽ vận hành liên tục từ đầu đến cuối tuyến sau 12 năm thi công.

Cao tốc dài gần 58 km, bắt đầu tại nút giao với cao tốc TP HCM - Trung Lương và Vành đai 3 ở Tây Ninh, đi qua phía nam TP HCM trước khi nối quốc lộ 51 tại Đồng Nai.

Dự án có 4 làn xe, hai làn dừng khẩn cấp, vận tốc thiết kế 100 km/h. Tổng mức đầu tư ban đầu 31.320 tỷ đồng, sau điều chỉnh còn hơn 29.500 tỷ đồng.

Do đi qua khu vực nhiều sông rạch và rừng ngập mặn, tuyến có gần 20 km cầu vượt sông, cầu cạn. Lớn nhất là hai cầu dây văng Bình Khánh và Phước Khánh, với trụ tháp cao 155 m, tĩnh không thông thuyền 55 m, cho phép tàu trọng tải đến 30.000 tấn lưu thông phía dưới.

12 năm trắc trở

Cao tốc Bến Lức - Long Thành khởi công năm 2014, dự kiến hoàn thành sau 5 năm. Tuy nhiên, đến năm 2019, dự án mới đạt khoảng 80% khối lượng rồi ngưng trệ do vướng thủ tục và nguồn vốn.

Việc VEC chuyển cơ quan chủ quản nhưng chưa xác định rõ cấp quyết định đầu tư khiến các thủ tục gia hạn hiệp định vay, điều chỉnh dự án và bố trí vốn đối ứng không thể triển khai. Nhiều nhà thầu rút khỏi công trường, hai cầu lớn giữa tuyến dang dở trong nhiều năm.

Sau khi vướng mắc được tháo gỡ, dự án thi công trở lại từ cuối năm 2023. Cầu Bình Khánh dài gần 2,8 km vượt sông Soài Rạp hoàn thành cuối năm 2025 nhưng phải chờ Phước Khánh để khai thác đồng bộ. Phước Khánh được khởi động lại tháng 4/2025, sau khi VEC chọn nhà thầu mới.

Đến giữa tháng 9, toàn dự án đạt hơn 99% khối lượng, khoảng 55 km đã hoàn thành. Trong đó, gần 30 km ở hai đầu tuyến được khai thác, kết nối cao tốc TP HCM - Trung Lương, quốc lộ 1, đường Nguyễn Văn Tạo, đường Phước An và quốc lộ 51. Khoảng 25 km còn lại phải chờ cầu Phước Khánh cùng các nút giao hoàn thiện.

VEC đang kiểm tra toàn tuyến, xử lý khiếm khuyết, thử tải và nghiệm thu hệ thống an toàn giao thông trước khi vận hành liên tục.

Hành lang mới cho miền Tây

Ông Bùi Văn Quản, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hàng hóa TP HCM, đánh giá cao tốc sẽ mở thêm hướng đi trên trục Đông - Tây Nam Bộ. Phía tây tuyến kết nối cao tốc TP HCM - Trung Lương và Vành đai 3; phía đông nối quốc lộ 51 và cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu.

Nhờ đó, xe từ miền Tây đến Đồng Nai, sân bay Long Thành hoặc Vũng Tàu có thể đi vòng phía nam, thay vì xuyên TP HCM. Hiện phương tiện trên hành trình này phải qua nhiều tuyến có lưu lượng lớn nên chuyến đi bình thường mất khoảng hai giờ, có thể kéo dài 4-5 giờ khi ùn tắc.

Theo ông Quản, đi theo Bến Lức - Long Thành dự kiến chỉ mất 40-45 phút, rút ngắn hơn một giờ và thời gian di chuyển ổn định hơn. "Cao tốc sẽ giúp đường đến sân bay Long Thành, biển Vũng Tàu được kéo gần hơn với khoảng 18 triệu người miền Tây", ông nói.

Giá trị lớn hơn của dự án, theo ông Quản, là tạo hành lang phân luồng cho Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Tuyến nối vùng sản xuất Đồng bằng sông Cửu Long với sân bay Long Thành, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải cùng các khu công nghiệp và trung tâm du lịch phía đông, qua đó giảm thời gian, chi phí vận chuyển hàng hóa.

Bà Đặng Thị Minh Phương, Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng TP HCM, cho biết hệ thống cảng biển trong vùng chiếm hơn 65% thị phần container cả nước, sản lượng thông qua xấp xỉ 18 triệu TEU mỗi năm. Riêng Cái Mép - Thị Vải có thể tiếp nhận tàu mẹ sức chở 24.000 TEU, nhưng hạ tầng đường bộ kết nối chưa tương xứng.

Theo bà, việc hoàn thiện Bến Lức - Long Thành cùng Vành đai 3, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu và cầu Phước An sẽ mở rộng vùng hậu phương logistics, giúp hàng hóa miền Tây tiếp cận cảng biển thuận lợi hơn.

Bến Lức - Long Thành cũng là một phần Hành lang kinh tế phía Nam thuộc Tiểu vùng Mekong mở rộng, trên trục Bangkok - Phnom Penh - TP HCM - Vũng Tàu. Tuyến được đầu tư nhằm cải thiện giao thông Đông - Tây ở phía nam TP HCM và tăng năng lực vận chuyển hàng hóa từ Đồng bằng sông Cửu Long tới các đầu mối xuất khẩu.

Với TP HCM, tác động trực tiếp là giảm xe quá cảnh qua các trục đô thị. Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) từng đánh giá việc thiếu tuyến vượt sông theo hướng Đông - Tây ở phía nam thành phố khiến phương tiện dồn vào trung tâm, làm tăng ùn tắc, thời gian và chi phí vận tải.

Theo hồ sơ lập dự án, đến năm 2036, lưu lượng trên các đoạn chính có thể đạt bình quân 40.000-70.000 phương tiện quy đổi mỗi ngày đêm. Tuyến hiện được đầu tư bốn làn xe trong giai đoạn đầu và sẽ phải mở rộng khi nhu cầu đạt năng lực khai thác.

Khả năng phát huy hiệu quả của cao tốc cũng phụ thuộc các nút giao và đường kết nối. TP HCM đang xây nút giao với đường Rừng Sác tại Cần Giờ, tổng vốn gần 3.000 tỷ đồng, đồng thời hoàn chỉnh nút giao quốc lộ 50 để tăng khả năng tiếp cận cao tốc từ khu vực phía nam.

Khi các kết nối đến sân bay Long Thành, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, Hiệp Phước và Phước An hoàn thiện đồng bộ, Bến Lức - Long Thành mới phát huy đầy đủ vai trò hành lang liên vùng. Hiệu quả dự án khi đó không chỉ được đo bằng số phút rút ngắn, mà còn bằng lượng xe quá cảnh đưa ra khỏi nội đô và chi phí logistics tiết giảm cho toàn vùng.