Canh bạc ngoại giao giữa 'sương mù': Vì sao ông Trump gia hạn lệnh ngừng bắn vô thời hạn?

Chiều 21/4, Tổng thống Donald Trump đã có cuộc họp kín với đội ngũ an ninh quốc gia tại Nhà Trắng để cùng bàn về một quyết định mang tính sống còn: bước tiếp theo phải làm với Iran?

Thời hạn ngừng bắn đang đếm ngược từng giờ. Chuyên cơ Air Force Two cùng lúc túc trực trên đường băng tại căn cứ Andrews, sẵn sàng đưa Phó Tổng thống JD Vance tới Pakistan cho vòng đàm phán tiếp theo. Tuy nhiên, chính quyền Trump đang rơi vào một tình cảnh tiến thoái lưỡng nan: sự im lặng đến mức khó hiểu của Iran.

Nhiều ngày trước, Mỹ đã gửi cho Iran danh sách các điểm mấu chốt mà họ muốn Tehran đồng ý trước khi vòng đàm phán mới bắt đầu. Tuy nhiên, theo ba quan chức am tường vụ việc, nhiều ngày trôi qua không hề có hồi âm đã làm dấy lên nghi vấn về việc liệu chuyến đi của ông Vance tới Pakistan có đạt được kết quả?

Trong cuộc họp tại Nhà Trắng với sự góp mặt của Phó Tổng thống Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine và Giám đốc CIA John Ratcliffe, phía Mỹ vẫn không nhận được bất kỳ tín hiệu nào từ Tehran.

Các quan chức Mỹ đã hối thúc nhà trung gian hòa giải hàng đầu từ Pakistan, Thống chế Asim Munir, thu hẹp khoảng cách và nhanh chóng lấy được ít nhất một hồi âm trước khi ông Vance bước lên chuyên cơ.

Nhưng sau nhiều giờ, kết quả vẫn là con số 0 tròn trĩnh. 

Sự rạn nứt trong nội bộ Iran

Các cố vấn cấp cao của ông Trump tin rằng nguyên nhân chính của sự im lặng này là do sự rạn nứt sâu sắc trong bộ máy lãnh đạo Iran. Theo các báo cáo từ trung gian Pakistan, chính quyền Mỹ nhận định Iran đang thiếu sự đồng thuận về lập trường chung, cũng như chưa thống nhất được mức độ quyền hạn cho các nhà đàm phán liên quan đến vấn đề làm giàu uranium và kho dự trữ hiện tại - những “nút thắt” lớn nhất trong tiến trình hòa bình.

Một yếu tố gây nhiễu khác, theo phía Mỹ, là liệu Tân Lãnh đạo Tối cao Mojtaba Khamenei có đang đưa ra các chỉ thị rõ ràng cho cấp dưới hay không, hay họ chỉ đơn giản là đang phải tự đoán ý lãnh đạo mà không có hướng dẫn cụ thể. Các quan chức Mỹ tin rằng nỗ lực “ẩn mình” của ông Mojtaba đã làm tê liệt các cuộc thảo luận nội bộ của chính phủ Iran.

Canh bạc của ông Trump 

Thay vì tái khởi động các cuộc không kích, Tổng thống Trump đã chọn giải pháp gia hạn lệnh ngừng bắn hai tuần ngay trước khi nó hết hiệu lực. Lần này, ông không đưa ra ngày kết thúc cụ thể.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông cho biết chính phủ Iran “đang rạn nứt nghiêm trọng” nhưng khẳng định vẫn mong muốn một giải pháp ngoại giao. Ông vốn thận trọng với việc tái hiện một cuộc xung đột không được lòng dân - cuộc chiến mà ông từng tuyên bố Mỹ đã giành chiến thắng.

Một số chuyên gia cho rằng, ông Trump gia hạn vô thời hạn lệnh ngừng bắn để Iran có thêm thời gian ổn định nội bộ và đưa ra một lập trường duy nhất. Nếu hành động ngay lúc này, ông có thể đang tấn công vào một thực thể không có người đại diện đủ quyền hạn để ký kết hòa bình.

Ngoài ra, việc tái khởi động các cuộc ném bom có thể kích hoạt một cuộc chiến tiêu hao kéo dài, điều mà ông Trump luôn muốn tránh để duy trì hình ảnh tốt đẹp của bản thân. Ông ưu tiên một giải pháp ngoại giao để chứng minh kỹ năng đàm phán hơn là dùng vũ lực.

Tuy nhiên, sự bế tắc của các cuộc đàm phán hiện nay càng làm nổi bật những khó khăn mà ông Trump phải đối mặt khi nỗ lực tìm kiếm một thỏa thuận đáp ứng hàng loạt yêu cầu khắt khe của mình. Iran công khai yêu cầu ông Trump dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng biển tại eo biển Hormuz trước khi ngồi vào bàn đàm phán, nhưng ông Trump kiên quyết từ chối: “Chúng tôi sẽ không mở cửa eo biển cho đến khi có thỏa thuận cuối cùng,” ông phát biểu trên CNBC sáng thứ Ba.

Dù phía Mỹ bày tỏ thiện chí gia hạn để Iran có thêm thời gian thống nhất lập trường dưới sự chỉ đạo của Khamenei, Iran có vẻ vẫn chưa hề lung lay.

“Việc Trump gia hạn ngừng bắn chẳng có ý nghĩa gì cả,” Mahdi Mohammadi, cố vấn của Chủ tịch Quốc hội Iran Ghalibaf - người dẫn đầu phái đoàn đàm phán Iran, tuyên bố. “Bên thua cuộc không có quyền áp đặt điều khoản. Việc tiếp tục bao vây cảng biển không khác gì ném bom, và chúng tôi sẽ đáp trả bằng quân sự”.

Các cố vấn của ông Trump đã cảnh báo riêng với Tổng thống rằng việc giảm bớt áp lực quân sự có thể cho phép Iran kéo dài thời gian để bí mật khôi phục các hệ thống tên lửa đã bị vùi lấp trong cuộc chiến.

Hiện tại, nhiều điểm cốt tử vẫn chưa được giải quyết, bao gồm năng lượng làm giàu uranium của Iran trong tương lai, số phận kho dự trữ hiện có và các lệnh trừng phạt nào sẽ được dỡ bỏ. Sự linh hoạt của mỗi bên sẽ quyết định liệu một thỏa thuận có thể đạt được hay không.

“Tôi nghĩ chúng ta sẽ kết thúc với một thỏa thuận tuyệt vời,” ông Trump khẳng định đầy lạc quan. “Tôi tin họ không còn lựa chọn nào khác. Chúng ta đã tiêu diệt hải quân, không quân và cả các nhà lãnh đạo của họ. Thẳng thắn mà nói, điều đó một mặt lại đang làm mọi thứ trở nên phức tạp hơn”.