Vì sao hộ kinh doanh nên chuyển thành doanh nghiệp?

Ông Trần Văn Minh, chủ cửa hàng đồ gia dụng, điện tử tại Hà Đông (Hà Nội), cho biết năm 2025 doanh thu đạt khoảng 6 tỷ đồng, bình quân hơn 500 triệu mỗi tháng. Cửa hàng của ông có 5 lao động thường xuyên, hoạt động theo mô hình hộ kinh doanh nộp thuế khoán.

Từ 2026, cơ chế thuế khoán chấm dứt, ông Minh bắt đầu cân nhắc chuyển hộ kinh doanh của mình lên doanh nghiệp. Ông Minh giải thích doanh thu tăng, đối tác yêu cầu hóa đơn nhiều hơn, giao dịch online chủ yếu qua chuyển khoản khiến việc quản lý sổ sách ngày càng phức tạp.

Theo ông, nếu tiếp tục là hộ kinh doanh kê khai, cơ sở vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế và đáp ứng yêu cầu chứng từ chặt chẽ. Trong khi đó, chuyển sang doanh nghiệp siêu nhỏ giúp ông hạch toán chi phí, ký hợp đồng dài hạn, tiếp cận tín dụng và được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp những năm đầu.

"Điều tôi băn khoăn nhất là năng lực quản trị, kế toán, nhân sự. Nhưng nếu không chuyển đổi, cửa hàng rất khó mở rộng và tham gia sâu vào các kênh bán lẻ hiện đại", ông nói.

Không chỉ ông Minh, nhiều hộ kinh doanh doanh thu lớn cũng đang đứng trước bài toán: tiếp tục mô hình cũ hay "lên đời" doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính Ngân hàng (Đại học Nguyễn Trãi), từ năm nay, khi hóa đơn và chứng từ trở thành chuẩn mực, mô hình doanh nghiệp siêu nhỏ hay công ty TNHH một thành viên mang lại lợi thế rõ rệt.

"Họ sẽ dễ dàng mở rộng quy mô, tiếp cận vốn, thuận lợi ký hợp đồng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng chính thống", ông Huy nói, dự báo làn sóng "lên đời" doanh nghiệp sẽ diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt với nhóm hộ kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng mỗi năm.

Theo số liệu của Bộ Tài chính, đến cuối 2025 cả nước có 3-4 triệu hộ kinh doanh, trong đó hơn 2 triệu hộ khai thuế ổn định. Tuy vậy, số thu từ khu vực này chiếm chưa đầy 2% tổng thu ngân sách nhà nước. Hạn chế lớn nhất của họ là quy mô manh mún, thiếu chuẩn hóa về quản trị và dữ liệu.

So sánh quyền lợi, nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp và hộ kinh doanh cùng doanh thu hơn 3 tỷ đồng một năm:

Tại tọa đàm cuối 2025, Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, nhận định việc hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp là "tính toán khôn ngoan". Theo ông, mô hình công ty giúp chủ sở hữu chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn. Chẳng hạn, khi doanh nghiệp tuyên bố phá sản, trách nhiệm nợ chấm dứt. Ngược lại, chủ hộ kinh doanh chịu trách nhiệm vô hạn, đối mặt nguy cơ mất toàn bộ tài sản, thậm chí gánh nợ đến khi "được chủ nợ tha thứ".

Ngoài ra, ông Đức cho biết theo quy định mới, các hộ kinh doanh quy mô lớn hiện cũng phải thực hiện sổ sách, kê khai thuế phức tạp tương tự doanh nghiệp, nên việc chuyển đổi là cần thiết để minh bạch và giảm rủi ro.

Để hỗ trợ nhóm này "lớn lên", ông Nguyễn Quang Huy cho rằng cơ quan quản lý cần cung cấp các công cụ phần mềm kế toán, khai thuế đơn giản, đào tạo họ về quản trị dòng tiền... để giảm gánh nặng tuân thủ. Chuyên gia cũng lưu ý hộ kinh doanh cần được đào tạo kỹ năng số, khai thác kênh thương mại điện tử, giúp họ mở rộng thị trường và tăng sức cạnh tranh.

"Khi họ tiếp nhận tư duy khởi nghiệp hiện đại, việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang doanh nghiệp không phải trở ngại mà là cơ hội mở rộng", ông nói.

CEO Khoa Tài chính Ngân hàng (Đại học Nguyễn Trãi) cũng cho rằng các hiệp hội ngành hàng, địa phương và doanh nghiệp lớn đóng vai trò quan trọng trong xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ cộng đồng hộ kinh doanh. Bởi khi được tiếp cận nguồn hàng chuẩn hóa, giá tốt, có chứng từ, họ có thể vận hành ổn định, bền vững hơn.

Ở góc độ quản lý, nhà điều hành có nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy hộ kinh doanh "lớn lên". Cuối năm ngoái, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp (sửa đổi) được Quốc hội thông qua cuối 2025, cho phép miễn thuế này 2 năm với doanh nghiệp thành lập mới từ hộ, cá nhân kinh doanh. Chính sách này giúp hộ kinh doanh giảm áp lực tài chính trong giai đoạn đầu chuyển đổi, tạo dư địa mở rộng quy mô.

Theo Cục Thuế (Bộ Tài chính), năm ngoái đã có hơn 3.200 hộ kinh doanh chuyển sang mô hình doanh nghiệp. Cơ quan này khẳng định chính sách thuế được thiết kế để tạo môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch, khuyến khích khu vực kinh tế cá thể phát triển chuyên nghiệp hơn.