Thành lập chỉ mất 5-7 ngày, vì sao giải thể doanh nghiệp kéo dài vài năm?

Theo các chuyên gia, nếu không có cơ chế phân loại và xử lý phù hợp, quá trình giải thể kéo dài sẽ tiếp tục làm gia tăng chi phí tuân thủ, lãng phí nguồn lực và cản trở doanh nghiệp quay trở lại thị trường.

Trong tháng 6/2026, Thuế TP HCM công bố danh sách 310.964 người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh, gồm doanh nghiệp, văn phòng đại diện và chi nhánh hoạt động trong nhiều lĩnh vực như dịch vụ, xuất nhập khẩu, giáo dục, giải trí, phòng cháy chữa cháy...

Đồng thời, cơ quan này cũng công bố khoảng 153.036 doanh nghiệp đã ngừng sử dụng hóa đơn nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế.

Theo bà Đinh Thị Huyền, Giám đốc Công ty cổ phần Tư vấn Thuế Savitax, đại diện Hội Tư vấn và Đại lý ThuếTP HCM, nhiều doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong quá trình hoàn tất thủ tục giải thể và đóng mã số thuế.

Bà Huyền cho biết, thời gian qua ThuếTP HCM và các cơ quan thuế cơ sở đã nỗ lực hỗ trợ người nộp thuế tháo gỡ vướng mắc, xử lý hồ sơ thanh tra, kiểm tra để doanh nghiệp hoàn tất thủ tục. Tuy nhiên, khi khoảng 150.000 hồ sơ cùng được phân bổ về các cơ quan thuế cơ sở, khối lượng công việc phát sinh là rất lớn.

Trong khi đó, nếu thủ tục thành lập doanh nghiệp hiện chỉ mất khoảng 5-7 ngày thì việc giải thể lại có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Theo đại diện Hội Tư vấn và Đại lý ThuếTP HCM, nhiều hồ sơ do các đại lý thuế hỗ trợ phải mất vài tháng, thậm chí vài năm mới hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế.

"Những doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong quá trình giải thể thì nguồn lực cũng rất hạn chế để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra, đặc biệt là chi phí duy trì, tuân thủ và lưu giữ sổ sách kế toán trong nhiều năm", bà Huyền cho biết.

Theo bà Huyền, với những doanh nghiệp đã hoạt động 10-20 năm, riêng việc tập hợp, đóng gói và cung cấp hồ sơ phục vụ giải thể cũng là thách thức lớn. Ngay cả doanh nghiệp không phát sinh hoạt động trong suốt thời gian tồn tại vẫn phải giải trình, bổ sung nhiều hồ sơ khi thực hiện thủ tục chấm dứt hoạt động.

Để tháo gỡ vướng mắc, Hội Tư vấn và Đại lý ThuếTP HCM đề xuất áp dụng cơ chế riêng đối với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ có lịch sử tuân thủ tốt.

Cụ thể, với doanh nghiệp từ khi thành lập đến khi ngừng hoạt động chưa sử dụng hóa đơn hoặc có lịch sử chấp hành tốt nghĩa vụ thuế, cơ quan thuế có thể cho phép áp dụng cơ chế tự kê khai, tự chịu trách nhiệm, đồng thời ưu tiên giải quyết hồ sơ để hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế trong vòng 5-7 ngày làm việc trên cơ sở hồ sơ do người nộp thuế cung cấp.

Theo Hội Tư vấn và Đại lý ThuếTP HCM, cơ chế này sẽ giúp doanh nghiệp nhanh chóng chấm dứt hoạt động của pháp nhân cũ, tạo điều kiện quay trở lại thị trường thông qua việc thành lập doanh nghiệp mới.

Đối với khoảng 150.000 hồ sơ đang tồn đọng, đại diện Hội kiến nghị cần phân biệt rõ giữa doanh nghiệp cố tình trốn thuế với doanh nghiệp buộc phải giải thể do nguyên nhân bất khả kháng hoặc mất khả năng tài chính.

Theo đó, cơ quan thuế và các bộ, ngành cần xem xét giảm các khoản xử phạt vi phạm hành chính do chậm nộp tờ khai phát sinh sau thời điểm doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, bởi trong quá trình giải thể doanh nghiệp vẫn phải thực hiện nhiều nghĩa vụ kê khai.

Bên cạnh đó, Hội cũng đề nghị đẩy mạnh tự động hóa giữa cơ quan thuế và cơ quan hải quan trong việc xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế. Hiện việc xác nhận này vẫn chủ yếu thực hiện qua công văn hoặc làm việc trực tiếp, khiến thời gian giải thể kéo dài.

Một kiến nghị khác là quy định rõ thời hạn xử lý hồ sơ giải thể, chẳng hạn tối đa 30 ngày kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ hoặc 45 ngày đối với trường hợp cần xác minh. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch giải thể và sớm quay trở lại hoạt động khi có điều kiện.

Phản hồi các kiến nghị của Hội Tư vấn và Đại lý ThuếTP HCM, ông Giang Văn Hiển, Phó Trưởng ThuếTP HCM cho biết, khoảng 150.000 doanh nghiệp chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế không đồng nghĩa tất cả đều phải thực hiện kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế.

Theo ông Hiển, cơ quan thuế sẽ tiếp tục rà soát dữ liệu để phân loại từng trường hợp. Đối với các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, cần chủ động liên hệ với cơ quan thuế để làm rõ tình trạng hoạt động. Trường hợp không phát hiện vi phạm, doanh nghiệp chỉ cần khắc phục các tồn tại, hoàn thiện các tờ khai còn thiếu để hoàn tất thủ tục giải thể và cơ quan thuế sẽ phối hợp xử lý.

Đại diện ThuếTP HCM cũng cho biết lượng hồ sơ phát sinh cùng lúc là rất lớn, trong khi ngành thuế đang triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thực hiện tinh gọn bộ máy và giảm biên chế. Vì vậy, việc xử lý cần được triển khai theo lộ trình phù hợp để tránh quá tải nếu toàn bộ doanh nghiệp cùng nộp hồ sơ trong một thời điểm.

Theo ThuếTP HCM, ngành thuế đang nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mức độ tuân thủ của doanh nghiệp để áp dụng các cơ chế quản lý theo mức độ rủi ro. Những doanh nghiệp có lịch sử chấp hành tốt sẽ được ưu tiên, như giảm tần suất kiểm tra hoặc áp dụng các thủ tục thuận lợi hơn, qua đó vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

Theo các chuyên gia, việc rút ngắn thủ tục giải thể, phân loại doanh nghiệp theo mức độ tuân thủ và đẩy mạnh số hóa quy trình xử lý không chỉ giúp giảm áp lực cho cơ quan quản lý mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp sớm hoàn tất thủ tục, tái gia nhập thị trường khi có cơ hội sản xuất, kinh doanh trở lại.