Số lượng đại biểu Quốc hội chuyên trách khóa 16 cao nhất lịch sử

Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông cho biết cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa 16 đã bầu đủ 500 đại biểu từ 863 ứng viên, tương ứng 1,73 người ứng cử cho một vị trí.

So với khóa 15, điểm nổi bật nhất trong cơ cấu đại biểu khóa 16 là xu hướng tăng mạnh tính chuyên nghiệp trong hoạt động nghị trường. Ở nhiệm kỳ trước, Quốc hội có 193 đại biểu chuyên trách, gồm 126 ở Trung ương và 67 ở địa phương, chiếm khoảng 38,7%. Sang khóa 16, tỷ lệ này tăng lên 40%, cao hơn khóa 15 khoảng 1,4% và hơn 5,5% so với khóa 14. Đây là mức cao nhất từ trước đến nay.

Đáng chú ý, lần đầu tiên toàn bộ ứng viên dự kiến hoạt động chuyên trách đều trúng cử, cho thấy công tác chuẩn bị, giới thiệu và sàng lọc nhân sự đáp ứng kỳ vọng của cử tri về người đại diện.

Khi tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách tăng lên, cơ cấu đại biểu kiêm nhiệm trong các cơ quan hành pháp, tư pháp giảm tương ứng. Điều này giúp Quốc hội tăng tính độc lập trong hoạt động giám sát, hạn chế xung đột vai trò và nâng cao chất lượng thảo luận, quyết định chính sách.

Theo quy định của Luật Tổ chức Quốc hội, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách là những người làm việc toàn thời gian trong bộ máy của Quốc hội hoặc các cơ quan của Quốc hội, không kiêm nhiệm công tác điều hành ở cơ quan hành pháp, tư pháp hay địa phương. Nhóm đại biểu này giữ vai trò nòng cốt trong hoạt động lập pháp, thẩm tra, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

Đại biểu chuyên trách tham gia trực tiếp, thường xuyên vào hoạt động của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các ủy ban của Quốc hội; nghiên cứu, xây dựng và thẩm tra dự án luật, pháp lệnh; giám sát việc thi hành pháp luật; tham gia chất vấn và giải trình. Đồng thời, họ vẫn thực hiện đầy đủ trách nhiệm tiếp xúc cử tri, phản ánh ý kiến, kiến nghị của nhân dân và theo dõi việc giải quyết.

83,6% đại biểu có trình độ trên đại học

Về trình độ, đại biểu Quốc hội khóa 16 có học vấn trên đại học chiếm đa số với 418 người, đạt 83,6%; trình độ đại học có 80 người và 2 người có trình độ dưới đại học. So với khóa 15, tỷ lệ đại biểu có trình độ trên đại học tăng từ 78,55% lên 83,6%, thể hiện mặt bằng học vấn của đại biểu tiếp tục được nâng lên.

Ở khóa 15, có 392 đại biểu trình độ trên đại học, trong đó 144 tiến sĩ và 248 thạc sĩ; trình độ đại học có 106 người, dưới đại học có 1 người; có 12 giáo sư và 20 phó giáo sư.

Cùng với xu hướng tăng chuyên trách, cơ cấu đại biểu tiếp tục duy trì tính đại diện xã hội. Tỷ lệ đại biểu nữ khóa 16 đạt khoảng 30% (150 người), tương đương khóa trước. Đại biểu là người ngoài Đảng có 18 người, tăng 4 người so với nhiệm kỳ trước (14 người). Số đại biểu dưới 40 tuổi là 33, giảm so với nhiệm kỳ trước (47 người).

Trong số đại biểu trúng cử khóa 16, có 247 người tái cử hoặc từng tham gia Quốc hội các khóa trước, chiếm 49,4%; riêng đại biểu khóa 15 tái cử là 230 người. So với khóa 15, số đại biểu có kinh nghiệm nghị trường tăng đáng kể, từ 203 người (40,68%) lên 247 người (49,4%). Ngược lại, tỷ lệ đại biểu tham gia Quốc hội lần đầu giảm tương ứng, từ 59,32% ở khóa 15 xuống còn khoảng 50,6% ở khóa 16.

Quốc hội có thêm đại diện người dân tộc Ơ Đu

Nếu nhiệm kỳ trước có 89 đại biểu là người dân tộc thiểu số, thì khóa 16 ghi nhận 76 đại biểu là người dân tộc thiểu số; và lần đầu có thêm đại diện của người dân tộc Ơ Đu - dân tộc ít người nhất tại Việt Nam.

Một điểm đáng chú ý khác là tương quan giữa các nguồn giới thiệu ứng cử. Ở khóa 15, số đại biểu do Trung ương giới thiệu trúng cử là 194 người, trong khi khóa 16 tăng lên 214 người và đạt tỷ lệ trúng cử gần như tuyệt đối. Điều này phản ánh công tác hiệp thương, lựa chọn và giới thiệu nhân sự được thực hiện chặt chẽ, bảo đảm tiêu chuẩn, điều kiện và tính đại diện.

Xét về mức độ cạnh tranh, khóa 16 có 863 người ứng cử cho 500 ghế, tương ứng 1,73 người cho một vị trí. Số người tự ứng cử chỉ có 5 trường hợp, chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong tổng số ứng viên và đều không trúng cử do không đạt số phiếu bầu. Ở khóa 15, có 4 người tự ứng cử đã trúng cử.

Như vậy so với khóa 15, cơ cấu đại biểu Quốc hội khóa 16 tiếp tục dịch chuyển theo hướng tăng tỷ lệ đại biểu chuyên trách, duy trì ổn định các chỉ số đại diện về giới và thành phần xã hội, đồng thời củng cố vai trò của nguồn nhân sự do Trung ương giới thiệu. Xu hướng này cho thấy Quốc hội đang được định hình ngày càng rõ theo hướng chuyên nghiệp hóa, với cơ cấu nhân sự ổn định và có tính kế thừa qua các nhiệm kỳ.

Sau khi bầu đủ 500 đại biểu Quốc hội khóa 16, các đại biểu sẽ họp kỳ đầu tiên khai mạc vào ngày 6/4 để kiện toàn lãnh đạo cấp cao và quyết định các vấn đề quan trọng khác của đất nước.