Ông Trương Gia Bình: 'Mong có triệu thanh niên Việt Nam dấn thân làm AI'

- Ông hình dung sản phẩm đạt giải sẽ thế nào?

- Tôi nghĩ nên để các bạn trẻ được quyền mơ mộng, hình dung về tương lai nghiên cứu của chính mình.

Chúng tôi không chờ đợi những danh vọng như Nobel hay thành tựu mang tính biểu tượng như Turing Award. Điều chúng tôi kỳ vọng ở đây là sự cộng hưởng, là việc ngày càng nhiều bạn trẻ lựa chọn dấn thân vào AI.

Kiểu gì rồi cũng sẽ có một sản phẩm được chọn để trao giải. Nhưng đôi khi, một sản phẩm quá xuất sắc, quá "siêu" lại vô tình khiến nhiều bạn trẻ khác cảm thấy xa vời, thấy mình khó có thể với tới. Ngược lại, một sản phẩm mà các bạn nhìn vào và nghĩ "mình cũng có thể làm được" thì tác động lan tỏa sẽ lớn hơn rất nhiều.

Vì vậy, chúng tôi không đặt mục tiêu tìm kiếm sản phẩm phải như DeepSeek, mà ưu tiên sản phẩm mang tính thực tiễn, giải quyết được bài toán cụ thể. Ba tiêu chí quan trọng nhất là: chủ quyền - tức tự phát triển, tính thực tiễn - tạo ra kết quả rõ ràng, và trình độ công nghệ - cập nhật được những tiến bộ của thế giới.

- Việt Nam xác định AI là một trong các công nghệ chiến lược cần làm chủ. Theo ông đây nên là việc của doanh nghiệp lớn, nhà nước hay startup, hay một hướng đi nào khác?

- Trước hết, nếu nhìn ra thế giới, có thể thấy mỗi quốc gia chọn một cách tiếp cận khác nhau. Ở Mỹ, các tập đoàn lớn như Microsoft, Google hay OpenAI tự phát triển mô hình riêng, nhưng đồng thời chính phủ Mỹ cũng đầu tư rất mạnh vì coi AI là vũ khí chiến lược. Khi đến Nhật Bản hay Đan Mạch, tôi thấy chính phủ cũng chi hàng chục tỷ USD cho AI.

Trung Quốc đi theo một cách khác. Họ không chỉ tập trung vào những mô hình rất lớn, mà phát triển nhiều mô hình nhỏ, phục vụ những bài toán cụ thể, vừa đủ để bảo đảm chủ quyền công nghệ quốc gia. Cách làm đó cũng cho thấy không phải lúc nào đầu tư thật nhiều mới là con đường duy nhất.

Với Việt Nam, công thức phù hợp nhất là "cùng làm". Những dữ liệu liên quan đến hành chính, pháp lý, đất đai, văn hóa, lịch sử, ngôn ngữ... không thể hỏi nước ngoài, mà phải nằm trong nước, do Nhà nước đầu tư và quản lý để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Phần dữ liệu, theo tôi, là phần cần phối hợp. Còn về mô hình, chúng ta có thể chia sẻ, lựa chọn những mô hình tốt nhất. Xu hướng hiện nay là mô hình mở, để cộng đồng cùng tham gia, thay vì để công nghệ rơi vào tay một vài chủ thể.

- Nhiều startup nghĩ sẽ gặp bất lợi khi cạnh tranh với các tập đoàn lớn trong lĩnh vực AI, hoặc thậm chí bị sao chép và "nuốt chửng". Theo ông, đâu là không gian để startup có thể phát triển và tạo dấu ấn riêng?

- Các tập đoàn lớn thường xây dựng những mô hình nền tảng (foundation models), nhưng trên những nền tảng đó là vô vàn ứng dụng cụ thể. Chẳng hạn việc Microsoft phát triển phần mềm văn phòng không có nghĩa ngành phần mềm không còn đất sống.

Startup cần tìm ra sự sáng tạo riêng, giá trị riêng của mình. Có thể là những ứng dụng rất đời thường, ví dụ một ứng dụng ẩm thực dành cho bà nội trợ, hướng dẫn nấu ăn "như mẹ nấu". Rồi còn rất nhiều hướng khác như AI trên chip, AI trên biên (AI on Edge)... Thực tế, chúng ta mới chỉ ở giai đoạn bình minh của AI, không gian phát triển còn rất rộng.

Ý tưởng không phải cứ nói ra là bị sao chép ngay. Còn nếu chỉ dừng ở ý tưởng chung chung, thực ra đã được nói đến rất nhiều. Điều quan trọng là dữ liệu và sự am hiểu Việt Nam. Không thể mang một mô hình từ Mỹ về Việt Nam rồi kỳ vọng nó thành công ngay. Mỗi quốc gia có những đặc thù riêng, và vượt qua được những đặc thù đó, AI mới thực sự đi vào thực tiễn đời sống.

- Ông đánh giá gì về môi trường cho phát triển AI tại Việt Nam hiện nay?

- Thời gian qua, Việt Nam đã có những văn bản pháp lý liên quan đến AI. Có hai luồng quan điểm: một là muốn xây dựng pháp lý, chiến lược để tạo "sức mạnh mềm"; hai là lấy thực tiễn làm gốc, từ thành công thực tế rồi mới hoàn thiện luật. Nhưng điểm chung là ai cũng hiểu AI vô cùng quan trọng và Việt Nam phải đi thật nhanh.

Ở một số quốc gia, rào cản về bảo mật dữ liệu cá nhân rất lớn. Trong khi đó, Việt Nam đã xây dựng được cơ sở dữ liệu quốc gia, căn cước công dân, hệ thống thanh toán điện tử... Đây là những bước đi rất nhanh và rất quan trọng cho AI. Lực lượng người Việt làm AI trên toàn cầu rất mạnh. Trong một số phát minh lớn nhất về mô hình ngôn ngữ lớn cho AI, người Việt đều có đóng góp. Vấn đề là phải đặt ra được những bài toán đủ lớn để thu hút người giỏi về.

Theo tôi, mảnh ghép còn thiếu là cơ chế thử nghiệm sandbox. Việt Nam có thị trường gần 100 triệu dân, không hề nhỏ. So với châu Âu, quy mô này rất tốt. Với một thị trường như vậy, cơ hội để thử nghiệm, điều chỉnh và thành công rất lớn.

Bên cạnh đó, cần thêm những sự khuyến khích như các giải thưởng. Những khuyến khích này khiến người trẻ dám thử, dám làm. Thực tế, FPT đã truyền khát vọng công nghệ cho rất nhiều bạn trẻ, và họ đã thành công ở nhiều nơi trên thế giới. Nhiều thành quả hôm nay được khởi động từ những chương trình như Giải thưởng Trí tuệ Việt Nam cách đây 20-25 năm.

- Môi trường tốt như vậy, nhưng Việt Nam dường như chưa có sản phẩm AI nào thực sự có tác động lớn như các sản phẩm nước ngoài ngay tại sân nhà của mình?

- Cũng tùy cách nhìn nhận. Trước hết, có thể thấy rõ chuyển đổi số của Việt Nam tiến rất nhanh. Một số quốc gia trong khu vực muốn học hỏi chúng ta, và nhiều chuyên gia quốc tế cũng đánh giá cao việc các doanh nghiệp Việt ứng dụng công nghệ hiệu quả, thuận tiện hơn so với nhiều nước phát triển.

Về AI, thực tế các sản phẩm đã bắt đầu đi vào đời sống. FPT có khoảng 1.700 AI Agent. Tuy nhiên, theo tôi, số lượng không phải điều quan trọng nhất. Quan trọng là khả năng đưa vào thực tiễn. Chúng ta vẫn ở giai đoạn đầu, nhưng đang tiến rất nhanh với xu hướng rất rõ ràng.

- Nhìn lại chặng đường dài đồng hành với công nghệ Việt Nam và khi đi ra thế giới, ông đánh giá sự phát triển AI của Việt Nam thế nào trong bức tranh chung toàn cầu?

- AI có lịch sử từ những năm 1950, đã trải qua nhiều giai đoạn, trong đó có thời kỳ gọi là "mùa đông trí tuệ nhân tạo". Khi Deep Learning xuất hiện, FPT đã bắt đầu bước vào lĩnh vực này. Đột phá lớn xảy ra khi ChatGPT ra đời và Nvidia cung cấp những "nhà máy AI", biến dữ liệu thành giá trị kinh tế. Đây là một cuộc cách mạng sâu rộng, chưa từng có tiền lệ.

Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau. Có người cho rằng AI về cơ bản đã phát triển xong, điển hình như nhà khoa học hàng đầu Yoshua Bengio lo ngại về việc bảo vệ con người trước AI. Ngược lại, nhà khoa học hàng đầu khác là Yann LeCun lại nói AI mới chỉ bắt đầu, vì để đạt được trí tuệ tương đương con người với mức tiêu thụ năng lượng hợp lý vẫn còn rất nhiều việc phải làm. Cá nhân tôi tin chúng ta mới bước vào bình minh của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Tại FPT, tất cả nhân viên đều phải học và ứng dụng AI vào công việc. Các hợp đồng AI đã đạt quy mô nhiều triệu USD. Năm tới, chúng tôi định hướng khoảng nửa tỷ USD doanh thu sẽ gắn với AI. AI là con đường mang tính sống còn, và FPT lựa chọn dứt khoát đi theo con đường này.

Chúng tôi đã đầu tư và đưa vào hoạt động hai trung tâm AI thuộc top 500 thế giới tại Việt Nam và Nhật Bản. Ở trong nước, AI của FPT đã bắt đầu làm trợ lý cho một số bộ, ngành, và trong thời gian tới, nhiều bộ, ngành và ngân hàng sẽ sử dụng các agent do FPT phát triển. Thay đổi đang diễn ra rất nhanh.

- Giả sử bây giờ ông đang ở tuổi 20, ông có nghĩ mình có thể đạt được thành công trong bối cảnh mới này? Ông có nghĩ tới tương lai một startup nào đó vượt FPT?

- Nếu có startup vượt qua FPT, tôi mừng chứ. Từ năm 1999, chúng tôi đã đầu tư cho tài năng trẻ với thông điệp: "Hãy thành công hơn FPT". Tất nhiên, tập đoàn cũng sẽ tiếp tục cạnh tranh và không đứng yên để dễ bị vượt mặt đâu (cười).

So sánh về bối cảnh bây giờ với ngày trước thì khó, nhưng nếu được định hướng sớm như bây giờ, tôi tin còn mình còn thể làm tốt hơn. Tôi tiếc khi còn là học sinh, sinh viên, thời đó không có những giải thưởng lớn để khuyến khích như thế này. Vì vậy, tôi rất hy vọng vào thế hệ trẻ hôm nay.