'Mua nhà ở xã hội nên xét ưu tiên thay vì bốc thăm'

Góp ý dự thảo Luật Nhà ở sửa tại Quốc hội sáng 21/8, Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP Đà Nẵng Phan Thị Thúy Linh cho rằng quy trình xét duyệt hồ sơ mua nhà ở xã hội còn phức tạp, nhất là việc xác nhận và chứng minh thu nhập. Pháp luật hiện chưa quy định thời hạn xác nhận hồ sơ, khiến quá trình xét duyệt có thể kéo dài. Bà đề nghị luật hóa thời hạn này và xây dựng tiêu chí ưu tiên công khai để lựa chọn người mua khi nhu cầu vượt nguồn cung.

Theo quy định hiện hành, nếu số hồ sơ đủ điều kiện lớn hơn số căn hộ dự kiến bán, chủ đầu tư tổ chức bốc thăm lựa chọn người mua. Hình thức bốc thăm do chủ đầu tư quyết định, dưới sự giám sát của đại diện Sở Xây dựng, UBND cấp xã và công an. Những trường hợp thuộc diện ưu tiên theo Luật Nhà ở được mua mà không phải bốc thăm.

Phó đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long Thạch Phước Bình cũng cho rằng hiệu quả của chính sách nhà ở xã hội không chỉ nằm ở số căn hộ được xây dựng mà còn ở việc nhà có đến đúng người cần hỗ trợ hay không. Điều kiện hưởng chính sách nên được xác định theo nhu cầu ở thực, thay vì loại một người khỏi diện mua chỉ vì họ sở hữu nhà ở tại bất kỳ đâu trên cả nước. Một lao động có căn nhà nhỏ ở quê, cách nơi làm việc hàng trăm km, không thể được đánh giá giống người đã có chỗ ở phù hợp ngay tại nơi làm việc.

Các tiêu chí cần tính đến diện tích nhà đang sở hữu, khả năng sử dụng thực tế, khoảng cách đến nơi làm việc và việc người đăng ký đã từng hưởng chính sách ưu đãi về nhà ở hay chưa.

Ông Bình cũng đề nghị tiếp tục nghiên cứu biện pháp chống đầu cơ sau khi mua nhà ở xã hội, trong đó có kiểm soát giá hoặc trao quyền ưu tiên mua lại cho Nhà nước, Quỹ nhà ở đối với những căn được hỗ trợ phát triển; ngăn trường hợp một người đã có nhà tại địa phương này nhưng vẫn mua nhà ở xã hội tại địa phương khác. Tuy nhiên, việc kiểm soát không nên khiến người dân phải xin thêm nhiều giấy xác nhận.

Khi Nhà nước đã có dữ liệu về dân cư, đất đai, nhà ở, thuế và bảo hiểm xã hội, các cơ quan cần tự kết nối, đối soát. Người dân không phải cung cấp lại những thông tin cơ quan nhà nước có thể khai thác. "Cần quy định ngay trong luật nguyên tắc xác định điều kiện hưởng chính sách nhà ở thông qua kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia và dữ liệu chuyên ngành", ông nói

Giá nhà ở xã hội vẫn là áp lực lớn

Đại biểu Phan Thị Thúy Linh cho rằng giá nhà ở xã hội phải được xác định dựa trên khả năng chi trả thực tế của người lao động. Thu nhập bình quân của nhóm này khoảng 9 triệu đồng mỗi tháng, tại nhiều địa phương chỉ 6-8 triệu đồng, trong khi căn hộ nhà ở xã hội rộng khoảng 50 m2 có giá trên một tỷ đồng.

Mức thuê khoảng 5 triệu đồng mỗi tháng cũng tạo áp lực lớn với người thu nhập thấp. Trong khi đó, công thức tính giá thuê tại dự thảo chủ yếu dựa trên chi phí đầu tư, chưa phản ánh khả năng chi trả của người thuê. Vì vậy, yêu cầu giá phù hợp cần được hiểu là phù hợp cả với chi phí đầu tư và thu nhập của nhóm thụ hưởng.

Phó đoàn đại biểu Quốc hội TP HCM Võ Ngọc Thanh Trúc quan tâm đến quy định cho phép chủ đầu tư tự xây dựng, thuê tư vấn thẩm tra và phê duyệt giá. Cơ chế này có thể rút ngắn thủ tục nhưng nếu thiếu hậu kiểm độc lập, chi phí có thể bị tính cao, ảnh hưởng trực tiếp đến người thu nhập thấp.

Bà đề nghị chủ đầu tư phải công khai đầy đủ cơ cấu giá trước khi ký hợp đồng. Sau khi dự án hoàn thành, chi phí thực tế cần được quyết toán và hậu kiểm. Nếu giá quyết toán thấp hơn số tiền đã thu, phần chênh lệch phải được hoàn trả hoặc khấu trừ cho người mua, thuê mua. Những trường hợp kê khai, phân bổ chi phí không đúng nhằm đẩy giá nhà lên cao cần bị xử lý nghiêm.

Đại biểu cũng đề nghị bảo đảm nguồn vốn ưu đãi ổn định, dài hạn cho chủ đầu tư nhà ở xã hội thông qua Quỹ nhà ở, Ngân hàng Phát triển Việt Nam hoặc các chương trình tín dụng do Nhà nước chỉ định.

Theo bà Trúc, hiệu quả chính sách không thể chỉ đo bằng số dự án được phê duyệt hoặc căn hộ được xây dựng, mà quan trọng hơn là người dân có thực sự mua được, thuê được và an cư lâu dài hay không.

Quốc hội dự kiến xem xét, thông qua Luật Nhà ở sửa đổi tại kỳ họp tháng 10.