Kinh tế Việt - Ấn: Rộng cửa đón tỷ USD

Trong chuyến thăm chính thức Ấn Độ (5-7/5), điểm dừng chân cuối cùng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là Mumbai - thủ đô tài chính và thương mại của quốc gia Nam Á. Điều này cho thấy thương mại là một trụ cột then chốt trong quan hệ đối tác giữa hai nước.

Chuyến thăm cũng đánh dấu cột mốc quan trọng khi Việt Nam - Ấn Độ nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường, với mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 25 tỷ USD vào năm 2030, tăng gấp 1,5 lần hiện nay.

Cơ hội từ thị trường tiêu thụ khổng lồ

Trong một thập kỷ qua, thương mại Việt - Ấn đã tăng từ 5 tỷ USD năm 2016 lên 16,4 tỷ USD, tức gấp hơn ba lần. Tuy nhiên, Đại sứ Ấn Độ tại Việt Nam, ông Tshering W. Sherpa nhìn nhận con số này "chiếm dưới 2% tổng kim ngạch thương mại toàn cầu tương ứng của mỗi nước, khá trái ngược khi cả hai đều là những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới".

Nông sản là trường hợp thể hiện rõ khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, mô tả Ấn Độ là "thị trường có quy mô rất lớn" với dân số 1,4 tỷ người và tầng lớp trung lưu tăng nhanh, ước khoảng 500 triệu người. Thế nhưng xuất khẩu rau quả Việt sang thị trường này hiện chỉ khoảng 50-100 triệu USD mỗi năm.

Theo ông, nguyên nhân chủ yếu là hàng rào thuế quan. Ông phân tích hiện chỉ có thanh long được hưởng mức thuế ưu đãi khoảng 10%, trong khi nhiều loại trái cây khác phải chịu thuế 40-50%. Việt Nam cũng chưa có hiệp định thương mại tự do riêng với Ấn Độ.

Rào cản thương mại kéo dài nhiều năm này có thể được gỡ bỏ, khi tại tuyên bố chung sau chuyến thăm, lãnh đạo hai nước nhất trí tạo thuận lợi hơn cho hàng hóa tiếp cận thị trường của nhau, gồm nông sản. Ấn Độ sẽ mở cửa cho sầu riêng Việt, giải quyết các vấn đề kỹ thuật để mở cửa thêm cho bưởi Việt Nam. Việt Nam cũng làm tương tự với trái nho của Ấn Độ.

Ở chiều thương mại rộng hơn, hai nước cũng thống nhất thúc đẩy rà soát Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN - Ấn Độ (AITIGA), tăng kết nối chuỗi cung ứng trong các lĩnh vực có lợi ích chung và mở rộng hợp tác trong thương mại điện tử, kinh tế số.

Theo dự báo của Standard Chartered, xuất khẩu của Việt Nam sang Ấn Độ có thể tăng 10% mỗi năm, tương đương 633 triệu USD, chủ yếu đến từ hàng hóa, dịch vụ.

Thắt chặt đầu tư giữa hai nước

Không chỉ Việt Nam coi Ấn Độ là thị trường tiêu thụ khổng lồ, các doanh nghiệp Ấn cũng đánh giá cao tiềm năng đầu tư tại nước ta. Theo số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), Ấn Độ hiện có hơn 500 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam, với tổng vốn đăng ký gần 1,2 tỷ USD.

Riêng quý đầu năm nay, các nhà đầu tư của quốc gia Nam Á đã rót hơn 95 triệu USD vào 30 dự án mới, gấp 8 lần so với cùng kỳ năm trước. Dòng vốn này tập trung vào công nghiệp chế biến chế tạo, sản xuất và phân phối điện, và khai khoáng.

Tại Mumbai, nhiều tập đoàn lớn của Ấn Độ bày tỏ mong muốn mở rộng hiện diện tại Việt Nam. Larsen & Toubro và Adani quan tâm tới các dự án giao thông, năng lượng, cảng biển. ONGC - "ông lớn" trong lĩnh vực dầu khí của Ấn Độ, hiện diện tại Việt Nam gần 40 năm - muốn tiếp tục là đối tác chiến lược lâu dài trong ngành dầu khí và bảo đảm an ninh năng lượng.

Năng lượng, công nghệ cao, xe điện hay đổi mới sáng tạo... đều là các lĩnh vực mới, trọng tâm sẽ được Việt - Ấn thúc đẩy hợp tác, đầu tư thời gian tới.

Tuy nhiên, giới chuyên gia đánh giá quá trình hiện thực hóa dư địa hợp tác còn đối mặt nhiều thách thức. Dù được nhìn nhận là điểm đến hấp dẫn, các nhà đầu tư Ấn Độ chỉ xếp thứ 26/154 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư nhiều vào Việt Nam.

Theo nhóm tác giả cuốn sách Quan hệ Việt - Ấn (India - Vietnam Relations: Development Dynamics and Strategic Alignment), nhà đầu tư Ấn Độ thường lo ngại rủi ro với các dự án làm mới từ đầu nên chuộng hình thức M&A. Tuy nhiên, thủ tục này tại Việt Nam chưa được thông thoáng, cộng thêm chi phí logistics cao đang kìm hãm dòng vốn đầu tư song phương. Do đó, sự quan tâm cụ thể của các nhà đầu tư lớn trong chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước có thể gợi mở cơ hội, dư địa lớn hơn rất nhiều nếu hai bên sớm tháo gỡ những điểm nghẽn này.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Việt cũng nhân chuyến thăm để mở rộng dấu ấn tại thị trường tỷ dân, đặc biệt trong lĩnh vực hàng không, du lịch, logistics và vận tải biển. Một số lĩnh vực công nghệ cao và AI cũng ghi nhận nhiều hợp tác mới.

TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, đánh giá Việt Nam đang chủ động mở rộng không gian chiến lược bằng cách kết nối sâu hơn với những động lực phát triển mới của châu Á.

Theo ông, Ấn Độ đang nổi lên như một trung tâm công nghệ và nhân lực số mới toàn cầu trong khi Việt Nam đang nỗ lực chuyển dịch khỏi mô hình tăng trưởng lao động giá rẻ, hướng tới khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Giới phân tích cũng cho rằng trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, tiềm năng hợp tác giữa hai nước là vô cùng lớn. Hai nước có thể cạnh tranh nhau trong thu hút FDI toàn cầu, nhưng cũng có thể bổ trợ nhau trong cùng một chuỗi cung ứng.

"Đây mới chỉ là khởi đầu của hành trình chung của hai nước. Bầu trời không phải là giới hạn với Ấn Độ và Việt Nam", theo Đại sứ Sherpa.

Trong khi đó, ông Đặng Phúc Nguyên, người đang chờ đợi từng bước tiến trong đàm phán mở cửa cho sầu riêng Việt Nam vào thị trường Ấn Độ, nhìn nhận "nếu tận dụng tốt đà hợp tác này, cơ hội cho rau quả Việt sẽ rộng hơn".