Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng: Việt Nam có bộ ba động lực để tăng trưởng hai con số

Sáng 21/1, tham luận tại Đại hội Đảng XIV, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng trình bày một số giải pháp đột phá nhằm đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới nhanh, bền vững.

Bộ trưởng nhìn nhận Việt Nam đã đi qua 2 giai đoạn phát triển: nông nghiệp giúp đất nước thoát nghèo; công nghiệp, đầu tư trực tiếp nước ngoài và gia công, lắp ráp đưa Việt Nam trở thành nước thu nhập trung bình cao. Theo ông, bước sang giai đoạn phát triển thứ 3 - từ thu nhập trung bình lên thu nhập cao - Việt Nam phải dựa vào "bộ 3" gồm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ông phân tích khoa học công nghệ tạo ra tri thức và công cụ mới, nhưng "vẫn là cái trên trời". Để tri thức "chạm tới đất", cần đổi mới sáng tạo nhằm chuyển tri thức, công nghệ số thành năng suất, giá trị gia tăng thông qua các sản phẩm, dịch vụ phục vụ đời sống. Chuyển đổi số giúp lan tỏa nhanh các sản phẩm, dịch vụ này ra toàn xã hội, tạo tăng trưởng nhanh và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.

Theo Bộ trưởng, nếu trước đây các quốc gia bước vào giai đoạn phát triển thứ 3 thường chỉ dựa vào một động lực là khoa học công nghệ, Việt Nam có lợi thế với 3 động lực tăng trưởng. Việt Nam đặt mục tiêu tăng thu nhập bình quân đầu người từ 5.000 USD lên 20.000 USD và với "bộ 3" này có thể đạt tăng trưởng 2 con số.

Bộ trưởng dẫn Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, động lực thúc đẩy phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và nâng cao năng lực tự cường, tự chủ của đất nước. Vì vậy Nghị quyết 57 có thể coi như "Nghị quyết khoán 10" về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo ông, tinh thần của Nghị quyết là quản lý theo mục tiêu, không quản cách làm; trao quyền tự chủ và trách nhiệm cho người làm; chấp nhận rủi ro; đánh giá dựa trên hiệu quả tổng thể; người làm được hưởng lợi từ thành quả lao động và sáng tạo. "Khoán 10 để Việt Nam thoát nghèo, Nghị quyết 57 để thoát bẫy thu nhập trung bình. Khoán 10 giải phóng sức lao động, Nghị quyết 57 giải phóng sự sáng tạo", ông nói và kỳ vọng Việt Nam sẽ chuyển từ chỗ thiếu sang đủ, thừa, tiến tới xuất khẩu lớn về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như đã làm được với nông nghiệp.

Nhấn mạnh không có 2 quốc gia "hóa rồng, hóa hổ" theo cùng một cách, Bộ trưởng cho rằng việc tìm ra cách tiếp cận phù hợp để tạo đột phá là yếu tố quyết định. Việt Nam cần tự chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược như một cấu phần quan trọng của chủ quyền quốc gia; đồng thời cho phép và khuyến khích ứng dụng cái mới trong thực tiễn, coi đây là con đường nhanh và hiệu quả để hình thành, hoàn thiện và phát triển các công nghệ mới.

Tinh thần đổi mới sáng tạo phải lan tỏa trong toàn dân, trở thành lối sống, phong cách sống của mỗi người, mỗi tổ chức; xây dựng văn hóa khuyến khích khám phá và khoan dung với thất bại. Sở hữu trí tuệ cần được coi là tài sản có thể định giá, mua bán, chuyển giao và khai thác trên thị trường; đồng thời trở thành công cụ cạnh tranh chiến lược của doanh nghiệp và quốc gia. Một quốc gia phát triển là nơi tài sản vô hình, tài sản trí tuệ có thể chiếm tới 80% tổng tài sản.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cũng nhấn mạnh yêu cầu đo lường đóng góp của "bộ 3" đối với tăng trưởng GDP. Ông cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng phương pháp đo cho cả cấp quốc gia và địa phương, với quan điểm "cái gì đo được thì mới quản lý được", và kỳ vọng Việt Nam là một trong những nước đầu tiên đặt mục tiêu đo lường tác động của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tới tăng trưởng GDP.

"Mỗi người dân có một trợ lý ảo thì sức mạnh Việt Nam sẽ nhân đôi", ông nói, nhấn mạnh rằng chuyển đổi số cần làm ngay 100%, không làm dần dần, nhằm tạo ra "phiên bản số" của thế giới thực và đưa các nền tảng dùng chung vào vận hành trên quy mô toàn quốc.

Về triển khai đổi mới sáng tạo, Bộ trưởng cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đang tham mưu Chính phủ chỉ đạo mỗi bộ, ngành, địa phương có một trung tâm đổi mới sáng tạo, qua đó thúc đẩy khởi nghiệp toàn dân dựa trên công nghệ và sáng tạo.

Bộ trưởng nhấn mạnh chi cho khoa học công nghệ cần theo nguyên tắc một đồng ngân sách Nhà nước phải kích hoạt được 3-4 đồng của doanh nghiệp. "Khi đó, 2% chi ngân sách Nhà nước sẽ thành 2% GDP của toàn xã hội chi cho khoa học công nghệ", ông nói và cho biết Bộ đang hoàn thiện cơ chế đồng tài trợ giữa Nhà nước và doanh nghiệp.