Chuyên gia: Lãi suất cho vay có thể giảm mạnh như lãi suất liên ngân hàng?

Lãi suất cho vay có thể giảm như lãi suất liên ngân hàng?

Đầu tháng 2, thị trường tiền tệ Việt Nam ghi nhận một đợt biến động hiếm gặp trong nhiều năm trở lại đây khi lãi suất VND trên thị trường liên ngân hàng tăng vọt ở các kỳ hạn rất ngắn, với đỉnh căng thẳng rơi vào phiên 3/2/2026.

Tại thời điểm đó, theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), lãi suất VND bình quân liên ngân hàng tại kỳ hạn qua đêm tăng vọt lên 16,39%/năm. Đáng chú ý, doanh số giao dịch qua đêm đạt tới 922.655 tỷ đồng, phản ánh nhu cầu vốn ngắn hạn giữa các tổ chức tín dụng gia tăng mạnh.

Tuy nhiên, chỉ sau hơn ba tuần, mặt bằng lãi suất đã nhanh chóng hạ nhiệt. Dữ liệu từ Wichart cho thấy đến ngày 26/2, lãi suất qua đêm giảm về 2,83%/năm, thấp hơn 13,56 điểm % so với mức đỉnh ngày 3/2. Các kỳ hạn một tuần, hai tuần và một tháng lần lượt ở mức 5,62%/năm; 6,36%/năm và 7,31%/năm.

Câu hỏi thị trường đặt ra là liệu lãi suất huy động và lãi suất cho vay của các ngân hàng có giảm như lãi suất liên ngân hàng khi áp lực thanh khoản giảm xuống?

Lý giải về điều này, ông Trần Ngọc Báu - CEO Công ty Dữ liệu Kinh tế Tài chính WiGroup, cho rằng lãi suất liên ngân hàng tại Việt Nam không đủ khả năng để trở thành “lãi suất chuẩn” cho lãi suất huy động và cho vay. Thị trường 1 (giữa ngân hàng và dân cư) vận hành theo cấu trúc riêng, không liên thông với thị trường liên ngân hàng.

Điều này khác với tại Mỹ, nơi mà Lãi suất quỹ liên bang (Effective Fed Fund Rate) và Lãi suất tài trợ qua đêm (SOFR) chạy trong một hành lang vô cùng hẹp: 0,25%, đảm bảo SOFR trở thành “lãi suất chuẩn” cho hầu hết các loại lãi suất huy động tại hệ thống tài chính và tác động nhất định tới lãi suất cho vay (mặc dù lãi suất dài hạn của Mỹ gần như bị chi phối hoàn toàn bởi Bond Yield). Hay nói cách khác thì thị trường 1 và thị trường 2 của Mỹ liên thông cực sát với nhau.

Ông chỉ ra nguyên nhân quan trọng nằm ở cách điều hành của NHNN khi lãi suất liên ngân hàng được vận hành trong một hành lang tương đối rộng, với khoảng cách giữa trần và sàn có thể lên tới 3–5 điểm %.

"Trong trạng thái bình thường, lãi suất liên ngân hàng đã có thể dao động mạnh trong vùng 0–5%/năm; khi xuất hiện cú sốc thanh khoản, mức tăng có thể lên tới hai chữ số, như giai đoạn vừa qua", ông Báu chia sẻ.

Theo ông, lãi suất liên ngân hàng bản chất là tín hiệu thể hiện cho thanh khoản hệ thống ngân hàng, không thể hiện cho việc tiền vốn trong hệ thống ngân hàng và thị trường tài chính là nhiều hay ít.

"Ở Việt Nam thì vai trò của nó càng yếu đi khi sự liên thông với nền kinh tế thực là mờ nhạt. Vậy nên nó quan trọng, nhưng nó quan trọng theo góc nhìn tổng cục và đòi hỏi phải liên kết nó với các mắt xích khác một cách chính xác", ông nhận định.

Lãi suất liên ngân hàng được dự báo sẽ tiếp tục biến động mạnh

Dự báo về biến động lãi suất trong năm 2026, CEO WiGroup cho rằng lãi suất liên ngân hàng (thị trường 2) có thể sẽ tiếp tục có những biến động mạnh trong năm nay.

Theo ông Báu, quy mô và cấu trúc bảng cân đối của hệ thống ngân hàng hiện đã thay đổi đáng kể so với cách đây 4–5 năm, khiến hiệu quả của các công cụ điều tiết truyền thống đối mặt nhiều thách thức hơn.

Do đó, trong ngắn và trung hạn, khi chưa có những điều chỉnh mang tính cấu trúc đủ mạnh, thị trường có thể vẫn ghi nhận các nhịp biến động đột ngột. Việc xử lý triệt để những bất ổn này, theo đánh giá của ông, có thể cần một lộ trình kéo dài tính bằng năm.

Vị này cũng dự báo lãi suất huy động và cho vay từ giờ trở đi sẽ cân bằng quanh mức hiện tại và có thể tiếp tục tăng nhẹ ở một vài khoản vay khi hạn mức tín dụng (room tín dụng) năm nay đang chặt hơn, nhưng lãi suất sẽ không tăng sốc nữa và cũng không giảm về mức rẻ như giai đoạn 2024-2025.

Dữ liệu tổng hợp từ WiChart cho thấy lãi suất huy động bình quân kỳ hạn 12 tháng của nhóm ngân hàng MB, ACB, Techcombank và VPBank ở mức 5,44%/năm. Trong phần lớn năm 2025, lãi suất này từng duy trì từ 4,68% đến dưới ngưỡng 5%. Bắt đầu từ tháng 12/2025, lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng ở nhóm này đã tăng vọt lên hơn 5%. 

Tương tự, lãi suất huy động của nhóm ngân hàng thương mại có quy mô nhỏ hơn, đã tăng thêm 0,14 điểm % so với cuối năm 2025, lên 5,88%/năm. 

Nhóm ngân hàng thương mại nhà nước (Agribank, BIDV, VietinBank và Vietcombank) có lãi suất huy động bình quân ở mức 5,2%/năm, sau một thời gian dài giữ ở mốc 4,68%. 

Các công cụ giúp điều tiết lãi suất liên ngân hàng

Quay lại thời điểm ngay sau khi thị trường liên ngân hàng xuất hiện căng thẳng, nhà điều hành ngay lập tức triển khai nhiều công cụ để bơm thanh khoản VND, bao gồm đẩy mạnh nghiệp vụ hoán đổi USD/VND (swap) và nghiệp vụ thị trường mở (OMO), đồng thời giảm dự trữ bắt buộc đối với 4 ngân hàng.

Việc giảm dự trữ bắt buộc giúp các ngân hàng được giải phóng một phần nguồn vốn đang gửi tại NHNN, từ đó gia tăng nguồn lực cho hoạt động kinh doanh, cho vay và đầu tư.

Theo tính toán của Bộ phận Phân tích Kinh tế và Thị trường Tài chính Techcombank, nếu chỉ tính riêng hai công cụ là Swap USD/VND và giảm dự trữ bắt buộc cho 4 ngân hàng, lượng tiền VND đã được bơm ngay lập tức vào trong liên ngân hàng là khoảng 200.000 tỷ VND, giúp cho lãi suất liên ngân hàng giảm nhanh chóng về vùng 4 đến 8% tùy kỳ hạn.

Giới phân tích cho rằng nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc tăng trưởng tín dụng cao hơn so với huy động. Khi đó, bất kì tác động từ bên ngoài như rút tiền mặt, thặng dư ngân sách hay lệch nhịp đấu thầu các công cụ của NHNN và Kho bạc nhà nước (KBNN) đều sẽ khiến lãi suất liên ngân hàng biến động mạnh.

Ngoài ra, một số phân tích chỉ ra tác động từ nhu cầu giữ tiền mặt tăng do tác động từ chính sách thuế đối với hộ kinh doanh (bao gồm cả nhóm cho thuê nhà). Sự thay đổi này khiến nhóm có doanh thu trên 500 triệu đồng có động lực tìm cách tránh thuế. Điều này làm gia tăng lượng tiền mặt ngoài lưu thông, rút bớt thanh khoản khỏi hệ thống ngân hàng.

Đánh giá chung, Chứng khoán KBSV nhận định vấn đề mất cân đối nguồn vốn trong hệ thống ngân hàng sẽ còn kéo dài hết quý I. Mặt bằng lãi suất mặc dù khó có thể quay lại nền thấp trước đây nhưng được kỳ vọng sẽ phần nào hạ nhiệt và tạo nền, dần ổn định trở lại trong quý II.

Nhóm phân tích Techcombank nhận định mặt bằng lãi suất liên ngân hàng cao đợt gần Tết chỉ là yếu tố ngắn hạn. Đơn vị này dự báo lãi suất liên ngân hàng trung bình cả năm quanh 4 - 6%/năm đối với kỳ hạn 1 tuần và lãi suất huy động tăng khoảng 0,65 - 0,8 điểm %, dựa trên giả định giải ngân đầu tư công sẽ vẫn tốt và cán cân ngân sách sẽ thâm hụt khoảng 300 đến 400.000 tỷ, khiến một lượng tiền lớn được bơm vào nền kinh tế.