Từ tăng trưởng mạnh đến nguy cơ suy thoái: Cuộc chiến Iran đã đảo lộn triển vọng kinh tế Mỹ ra sao?

Triển vọng kinh tế tươi sáng với nhiều động lực hiếm thấy

Trước khi Mỹ và Israel phát động tấn công Iran vào ngày 28/2, phần lớn các chuyên gia đều có cái nhìn lạc quan về triển vọng kinh tế Mỹ trong năm 2026. Sự kết hợp hiếm thấy giữa chính sách tài khóa mở rộng, kỳ vọng nới lỏng tiền tệ, môi trường thương mại ổn định hơn và làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) hứa hẹn sẽ mở ra một giai đoạn tăng trưởng kinh tế  mạnh mẽ.

Trọng tâm của kỳ vọng này là chương trình cắt giảm thuế quy mô lớn trong “Đạo luật To lớn và Đẹp đẽ” do Tổng thống Donald Trump ban hành năm 2025, mở rộng ưu đãi thuế cho cả doanh nghiệp lẫn người lao động.

Theo ước tính của ông Donald Schneider, chuyên gia phân tích chính sách tại Piper Sandle, gói cắt giảm thuế có thể bơm gần 200 tỷ USD vào nền kinh tế, giúp đóng góp khoảng 0,5 điểm % vào tăng trưởng GDP trong nửa đầu năm.

Cùng với đó, thị trường kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ bắt đầu chu kỳ cắt giảm lãi suất trong năm 2026 khi lạm phát hạ nhiệt. Chi phí vay thấp hơn được cho là sẽ thúc đẩy tiêu dùng và đầu tư, qua đó khuếch đại tác động tích cực của chính sách tài khóa.

Đồng thời, chính sách thuế quan - vốn là nguồn bất ổn chính trong năm 2025 - cũng được kỳ vọng sẽ ổn định lại.

Việc giảm bớt các thay đổi đột ngột trong chính sách giúp doanh nghiệp có cơ sở rõ ràng hơn để lập kế hoạch đầu tư dài hạn.

 Quan trọng không kém là làn sóng AI. Các khoản đầu tư hàng trăm tỷ USD vào trung tâm dữ liệu, hạ tầng điện toán đám mây và phát triển công nghệ được xem là một trong những động lực cấu trúc mạnh mẽ nhất của nền kinh tế Mỹ. Theo một số ước tính, riêng các khoản đầu tư liên quan đến AI đã đóng góp tới 39% tăng trưởng GDP của Mỹ trong 9 tháng đầu năm 2025.

Sự hội tụ của các yếu tố này tạo nên một kịch bản gần như “lý tưởng”: thu nhập sau thuế tăng thúc đẩy tiêu dùng, chính sách ổn định và lãi suất giảm tiếp tục hỗ trợ đầu tư. Capital Economics từng dự báo kinh tế Mỹ có thể tăng trưởng khoảng 2,5% trong năm 2026, vượt mức trung bình lịch sử và cao hơn nhiều nền kinh tế phát triển khác.

Cú sốc năng lượng làm đảo lộn kỳ vọng

Kịch bản lạc quan này bắt đầu thay đổi nhanh chóng vào cuối tháng 2, khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch không kích vào Iran. Phản ứng của Tehran, đặc biệt là việc phong tỏa Eo biển Hormuz, đã đẩy thị trường năng lượng vào trạng thái căng thẳng chưa từng có.

Giá dầu Brent từ mức khoảng 67 USD/thùng trước chiến sự đã vọt lên gần 120 USD/thùng ở đỉnh điểm. Sau đó, giá đã hạ nhiệt nhưng vẫn duy trì quanh ngưỡng 100 USD/thùng.

Tác động nhanh chóng lan sang người tiêu dùng. Giá xăng tăng từ khoảng 3 USD/gallon lên hơn 4 USD/gallon chỉ trong vài tuần, tạo ra một cú sốc đáng kể đối với ngân sách các hộ gia đình.

Điều đáng chú ý là cú sốc này xảy ra gần như trùng với thời điểm các khoản hoàn thuế được phân phát. Thay vì kích thích tiêu dùng như kỳ vọng, số tiền này lại bị tiêu tốn bởi chi phí năng lượng tăng cao.

Ngay từ những ngày đầu xung đột, ngân hàng Raymond James đã cảnh báo rằng tác động tích cực của chương trình cắt giảm thuế có thể bị xóa sổ nếu giá dầu tăng thêm khoảng 20 USD/thùng so với trước chiến tranh. Trên thực tế, mức tăng đã vượt xa ngưỡng này và kéo dài, khiến lợi ích từ chương trình bị triệt tiêu hoàn toàn.

Hệ quả là sức mua của người tiêu dùng bị bào mòn. Ngoài ra, do năng lượng là đầu vào của hầu hết các lĩnh vực, từ vận tải đến dịch vụ, chi phí tăng không chỉ dừng lại ở nhiên liệu mà còn lan sang giá hàng hóa và dịch vụ nói chung.

Trong ngắn hạn, các hộ gia đình có thể sử dụng tiền tiết kiệm để duy trì mức sống và chi tiêu. Tuy nhiên, nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao, việc cắt giảm chi tiêu là khó tránh khỏi. Điều này đặc biệt đáng lo ngại bởi tiêu dùng chiếm khoảng 70% GDP của Mỹ.

Triển vọng này càng trở nên u ám khi các bên chưa tìm ra giải pháp ngoại giao để lập lại hòa bình ở Iran. Vòng đàm phán Washington - Tehran vào cuối tuần trước không đạt được kết quả, làm gia tăng nguy cơ xung đột kéo dài. Bản thân Tổng thống Trump cũng thừa nhận giá xăng dầu có thể duy trì ở mức cao cho đến tháng 11.

Từ “gió thuận” sang “gió ngược”

Tác động của cuộc chiến không chỉ giới hạn ở tiêu dùng mà còn đe dọa các động lực tăng trưởng kinh tế khác. Trước hết là lĩnh vực AI - một trụ cột quan trọng của nền kinh tế. Nhiều trung tâm dữ liệu phụ thuộc vào nguồn điện từ khí tự nhiên, trong khi giá nhiên liệu này đang tăng do gián đoạn vận chuyển qua Hormuz. Chi phí vận hành leo thang có thể khiến các công ty công nghệ trì hoãn hoặc thu hẹp kế hoạch đầu tư.

Chuỗi cung ứng toàn cầu cũng đối mặt với rủi ro mới. Khoảng 1/3 nguồn cung helium - vật liệu thiết yếu trong sản xuất chip - đến từ Qatar, quốc gia chịu ảnh hưởng trực tiếp từ tình trạng  gián đoạn vận tải qua Hormuz. Điều này có thể gây áp lực lớn lên toàn ngành AI.

Một yếu tố khác là áp lực lên ngân sách chính phủ Mỹ và qua đó là ảnh hưởng tiềm tàng đến thuế quan. Theo một số ước tính, cuộc chiến tại Iran khiến Mỹ tiêu tốn khoảng 500 triệu USD mỗi ngày. Trong bối cảnh nợ công cao, điều này có thể buộc chính phủ phải tìm kiếm nguồn thu bổ sung. Vì vậy, không thể loại trừ khả năng chính quyền sẽ tìm cách tăng thu bằng cách điều chỉnh thuế quan.

Hiện Mỹ đang áp dụng mức thuế quan toàn cầu 10% theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, dự kiến hết hiệu lực vào tháng 7. Nếu chính quyền ông Trump tìm cách tăng thuế quan, chi phí đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng sẽ tiếp tục gia tăng, qua đó gây sức ép lên tăng trưởng.

Trong khi đó, chính sách tiền tệ cũng trở nên phức tạp hơn. Trong điều kiện bình thường, Fed sẽ giảm lãi suất khi nền kinh tế sa sút. Tuy nhiên, giá năng lượng tăng đang đẩy lạm phát lên cao, hạn chế khả năng nới lỏng chính sách.

Thị trường hiện đánh giá khả năng Fed cắt giảm lãi suất trong năm 2026 là rất thấp. Điều này tạo ra một tình huống khó khăn: tăng trưởng suy yếu rõ rệt trong khi lạm phát vẫn cao - hay còn gọi là lạm phát đình trệ.

Các tổ chức tài chính lớn đã nhanh chóng điều chỉnh đánh giá rủi ro. Vào cuối tháng 3, Moody’s Analytics nâng xác suất suy thoái của Mỹ trong 12 tháng tới lên gần 49%. Goldman Sachs nâng ước tính lên khoảng 30%, trong khi một số tổ chức khác đưa ra tcon số  40 - 45%, cao hơn đáng kể so với mức lịch sử khoảng 20%.

Triển vọng tăng trưởng ngày càng thu hẹp

Trước cuộc chiến Iran, triển vọng kinh tế Mỹ tương đối rõ ràng: nền kinh tế được kỳ vọng tăng tốc nhờ sự hỗ trợ đồng thời từ nhiều yếu tố. Cuộc xung đột đã làm đảo lộn sự đồng thuận đó.

Tác động tích cực từ chính sách tài khóa đang bị xói mòn bởi chi phí năng lượng tăng cao. Khả năng hỗ trợ của chính sách tiền tệ trở nên kém chắc chắn. Trong khi đó, niềm tin của doanh nghiệp và người tiêu dùng suy giảm dưới tác động của bất ổn địa chính trị.

Theo khảo sát của Đại học Michigan, niềm tin người tiêu dùng Mỹ đã giảm xuống mức thấp kỷ lục trong tháng 4 - dấu hiệu báo động đối với tiêu dùng. Công cụ GDPNow của Fed chi nhánh Atlanta đã hạ ước tính tăng trưởng GDP quý I của Mỹ từ 3,1% xuống 1,3%. 

Hiện tại, triển vọng của nền kinh tế Mỹ phụ thuộc lớn vào diễn biến của xung đột Trung Đông. Nếu căng thẳng giữa các bên hạ nhiệt giúp giá dầu khí hạ nhiệt, tác động tiêu cực từ cú sốc giá năng lượng có thể chỉ mang tính tạm thời, cho phép các động lực tăng trưởng cơ bản dần phục hồi.

Tuy nhiên, nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, tác động tích lũy lên tiêu dùng, đầu tư và chính sách sẽ ngày càng lớn.

Trong kịch bản đó, nền kinh tế Mỹ rất khó có thể khó đạt được tốc độ tăng trưởng như kỳ vọng ban đầu, trong khi đó nguy cơ suy thoái sẽ càng trở nên rõ rệt.