NIM ngân hàng tiệm cận đáy 9 năm, áp lực chi phí vốn chưa hạ nhiệt

Biên lãi thuần tiếp tục thu hẹp trong quý IV/2025 khi tín dụng tăng trưởng nhưng lợi suất không theo kịp chi phí vốn. Trong bối cảnh triển vọng 2026 còn nhiều ẩn số, các ngân hàng có nền vốn dày và tỷ lệ CASA cao được đánh giá sẽ có dư địa cải thiện NIM tốt hơn phần còn lại của hệ thống.

Theo dữ liệu từ WiChart, biên lãi thuần (NIM) của các ngân hàng niêm yết tiếp tục xu hướng thu hẹp trong quý IV/2025, ghi nhận ở mức 3,04%, giảm 0,11 điểm % so với quý trước đó, tiệm cận mức đáy ghi nhận tại thời điểm quý IV/2016 (3,02%).

Diễn biến này nối dài xu hướng suy giảm NIM trong khoảng 2–3 năm trở lại đây. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc chi phí vốn tăng nhanh hơn lợi suất tài sản sinh lời, trong bối cảnh hệ thống ngân hàng duy trì mặt bằng lãi suất thấp nhằm hỗ trợ nền kinh tế phục hồi và thúc đẩy tăng trưởng. Việc duy trì mặt bằng lãi suất thấp trong thời gian dài đã trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận cốt lõi của hệ thống ngân hàng.

Chỉ tiêu này cũng ghi nhận sự phân hóa giữa các ngân hàng. Nhóm nhà băng cổ phần quy mô lớn và vừa như VPBank, HDBank, KienlongBank ghi nhận NIM vượt mốc 4%. Ngược lại, một số nhà băng quy mô nhỏ chỉ có mức NIM dưới 2%.

Chi phí vốn là 'nút thắt'

Sức ép chính lên biên lãi thuần hiện tại của các ngân hàng chủ yếu đến từ chi phí vốn cao khi lãi suất huy động đang có xu hướng tăng trong khi lãi suất đầu ra lại chịu nhiều ràng buộc.

Theo ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân của Chứng khoán Yuanta Việt Nam, với lĩnh vực sản xuất, các ngân hàng buộc phải duy trì mặt bằng lãi suất thấp theo chủ trương hỗ trợ nền kinh tế. Còn với bất động sản, dù lãi suất cao hơn, nhưng nhìn chung cũng chưa đủ để bù đắp áp lực chi phí vốn.

Bên cạnh đó, tăng trưởng tín dụng năm 2025 tập trung chủ yếu vào hai nhóm lớn là đầu tư công – hạ tầng và bất động sản. Trong đó, tín dụng cho đầu tư công chiếm dung lượng vốn lớn nhưng biên lãi không cao. Điều này khiến các ngân hàng phải “gồng” tăng trưởng trong bối cảnh chi phí vốn đầu vào đã tăng mạnh, dẫn tới NIM chưa thể phục hồi như kỳ vọng của thị trường.

"Từng có kỳ vọng NIM sẽ cải thiện vào cuối năm 2025 khi thị trường bất động sản hồi phục. Tuy nhiên, thực tế dòng vốn lại chảy mạnh vào khu vực đầu tư công, khiến biên lãi thuần tiếp tục chịu áp lực", ông Minh cho hay.

Một yếu tố quan trọng khác là cơ cấu nguồn vốn. Năm 2025, các ngân hàng chủ yếu phụ thuộc vào huy động trong nước, đặc biệt là tiền gửi dân cư. Tuy nhiên, dòng tiền cá nhân không thực sự dồi dào do một phần chuyển sang các kênh đầu tư khác như vàng.

Trong khi đó, kênh trái phiếu và vốn quốc tế chưa đóng vai trò đáng kể, còn hoạt động tăng vốn chỉ thực sự bắt đầu rõ nét từ quý III/2025. Điều này khiến thanh khoản hệ thống có thời điểm căng thẳng, các ngân hàng phải gia tăng vay mượn trên thị trường liên ngân hàng.

Lợi thế nghiêng về nhóm vốn mạnh và CASA cao

Theo góc nhìn của nhiều chuyên gia, triển vọng NIM năm 2026 được kỳ vọng tích cực hơn so với năm 2025, song mức độ phục hồi sẽ phụ thuộc lớn vào diễn biến chi phí vốn và khả năng đa dạng hóa nguồn huy động của từng ngân hàng.

Chứng khoán Vietcombank (VCBS) cho rằng mặt bằng NIM toàn ngành sẽ được cải thiện từ 0,5 - 0,7 điểm % nhờ nhu cầu tín dụng mạnh mẽ hơn, cùng với sự chuyển dịch sang cơ cấu cho vay trung dài hạn, bán lẻ và doanh nghiệp SME.

Tuy nhiên, mức phục hồi có sự phân hóa giữa các nhóm ngân hàng, theo đó những ngân hàng tư nhân năng động có lợi thế trong hoạt động huy động vốn với tỷ trọng CASA cao, có chất lượng tài sản tốt và tệp khách hàng đa dạng sẽ có triển vọng cải thiện NIM sớm hơn nhờ tối ưu hóa sử dụng vốn, nâng cao tỷ trọng tín dụng bán lẻ và doanh nghiệp SME có tỷ lệ sinh lời cao.

Theo chuyên gia Nguyễn Thế Minh, hai nhóm ngân hàng có lợi thế duy trì hoặc cải thiện NIM trong năm 2026 lànhóm ngân hàng có chất lượng tài sản tốt và nhóm có CASA cao.

Thứ nhất là nhóm ngân hàng có chất lượng tài sản tốt và vị thế dẫn đầu hệ thống, đặc biệt là nhóm ngân hàng quốc doanh. Trong năm 2026, nhóm này nhiều khả năng sẽ đẩy mạnh tăng vốn, nhất là khi đã có cơ chế giữ lại lợi nhuận để bổ sung vốn tự có. Việc tăng bộ đệm vốn được đánh giá là cần thiết trong bối cảnh các quy định an toàn vốn ngày càng chặt chẽ hơn.

Thứ hai là nhóm ngân hàng có tỷ lệ CASA (tiền gửi không kỳ hạn) cao. Đây là lợi thế quan trọng giúp giảm chi phí vốn. Trong khối ngân hàng tư nhân, các ngân hàng có CASA thuộc nhóm dẫn đầu như Techcombank, VIB và MB được đánh giá có nhiều dư địa cải thiện NIM hơn trong năm 2026.

Chuyên gia Yuanta cho rằng NIM có thể cải thiện nếu chi phí vốn được tối ưu hơn. Kỳ vọng đặt vào sự phục hồi của kênh trái phiếu, đặc biệt là trái phiếu quốc tế, nhằm bổ sung thanh khoản và giảm áp lực huy động trong nước.

Năm 2025 hầu như không ghi nhận nhiều đợt phát hành trái phiếu quốc tế của các ngân hàng, ngoại trừ một số thương vụ riêng lẻ. Do đó, nếu kênh này sôi động trở lại trong năm 2026, chi phí vốn có thể hạ nhiệt, qua đó hỗ trợ NIM cải thiện.

Trong khi đó, nhóm chuyên gia chứng khoán MB (MBS) dự báo NIM toàn ngành sẽ đi ngang, hoặc giảm nhẹ cho cả năm 2026 so với năm 2025. Các ngân hàng có vừa và nhỏ chịu sức ép cạnh tranh về việc giảm lãi suất nhằm tăng tín dụng mục tiêu có thể sẽ ghi nhận NIM giảm so với năm 2025.

Với danh mục cho vay tập trung chủ yếu vào các nhóm KHDN vừa và nhỏ tập trung vào các ngành xuất nhập khẩu, khu công nghiệp cùng với đó là cho vay bán lẻ và cho vay mua nhà, MBS cho rằng lãi suất từ các khoản cho vay này sẽ nhích dần lên khi nhu cầu quay trở lại. Các khoản vay trung hạn hết thời gian ưu đãi lãi suất cũng sẽ đóng góp vào mức phục hồi của NIM.

Ngoài ra, MBS nhận định lãi suất cho vay sẽ tiếp tục duy trì mặt bằng thấp trong những quý tới tương tự như năm 2025 cùng với lãi suất huy động nhích nhẹ có thể khiến NIM của toàn ngành giảm nhẹ trong nửa đầu năm 2026.

Nửa cuối năm 2026, lãi suất cho vay dự kiến sẽ nhích nhẹ khi các khoản vay trung dài hạn trong năm 2025 bắt đầu hết thời gian ưu đãi lãi suất và thả nổi theo lãi suất huy động. Điều này có thể cải thiện NIM trong nửa cuối năm.