Vì sao doanh nghiệp dồn dập muốn IPO?

Nếu cuối năm 2025 – đầu 2026 ghi nhận sự trở lại của các thương vụ IPO lớn trong nhóm chứng khoán, thì các kế hoạch gần đây cho thấy làn sóng IPO dự báo tiếp tục bùng nổ. CTCP Chứng khoán LPBank (LPBS) vừa công bố phương án chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng, còn Bloomberg mới đây đưa tin Bảo Tín Mạnh Hải đang chuẩn bị IPO, với mục tiêu niêm yết trên HOSE ngay trong năm nay.

Hai trường hợp này đại diện cho hai lát cắt khác nhau. LPBS nằm trong nhóm công ty chứng khoán – lĩnh vực đang có nhu cầu tăng vốn lớn để mở rộng hoạt động. Bảo Tín Mạnh Hải, nếu thương vụ diễn ra, lại mở thêm một câu chuyện ngoài tài chính, thuộc nhóm vàng bạc, trang sức và tiêu dùng.

Không chỉ LPBS hay Bảo Tín Mạnh Hải, kế hoạch IPO thời gian gần đây xuất hiện ở nhiều nhóm ngành. Trong lĩnh vực chứng khoán, sau CTCP Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS - Mã: TCX), CTCP Chứng khoán VPBank (VPBankS - Mã: VPX) và CTCP Chứng khoán VPS (Mã: VCK), thị trường tiếp tục ghi nhận các kế hoạch từ LPBS, HDS, Kafi hay CASC.

Ở nhóm bán lẻ – tiêu dùng, Điện Máy Xanh, Bách Hóa Xanh và WinCommerce được nhắc đến như những hàng hóa tiềm năng, trong khi DatVietVAC đại diện cho nhóm truyền thông – giải trí, Hoa Sen Home và Nhựa Hoa Sen gắn với câu chuyện tách mảng kinh doanh trong hệ sinh thái tập đoàn.

Nhìn từ các trường hợp này, câu hỏi không chỉ là doanh nghiệp nào sẽ IPO tiếp theo, mà là vì sao nhiều doanh nghiệp cùng chọn thời điểm này để bước ra thị trường vốn.

Thị trường cần hàng hoá mới sau nâng hạng

Chia sẻ tại chương trình Data Talk | Macro Insight do Vietnambiz tổ chức mới đây, ông Hoàng Việt Anh, Tổng Giám đốc LPBS, cho rằng nâng hạng thị trường là câu chuyện được nhà đầu tư quan tâm trong nhiều năm qua, nhưng đó mới chỉ là một phần của bài toán phát triển thị trường vốn.

Theo ông, vấn đề quan trọng hơn là sau khi nâng hạng, dòng vốn ngoại sẽ giải ngân vào đâu. Thị trường cần đa dạng hóa sản phẩm và có thêm doanh nghiệp niêm yết, qua đó tạo thêm lựa chọn cho nhà đầu tư nước ngoài.

Ở góc nhìn này, IPO không chỉ là kế hoạch riêng của từng doanh nghiệp. Đó còn là mảnh ghép để thị trường chứng khoán bổ sung thêm hàng hóa, nhất là khi nhiều ngành nghề lớn trong nền kinh tế vẫn chưa có đại diện tương xứng trên sàn.

CEO LPBS cho rằng khoảng mỗi 10 năm, chứng khoán Việt Nam lại chứng kiến một làn sóng IPO lớn. Giai đoạn quanh năm 2007 gắn với thời điểm Việt Nam gia nhập WTO, còn giai đoạn 2017–2018 chứng kiến sự xuất hiện của nhiều ngân hàng, doanh nghiệp thuộc nhóm Vingroup, Vietjet và một số doanh nghiệp dầu khí.

Ở chu kỳ hiện tại, ông kỳ vọng làn sóng IPO mới giai đoạn 2025–2030 có thể huy động khoảng 500.000–600.000 tỷ đồng, tương đương 3–5% GDP. Điểm khác biệt không chỉ nằm ở quy mô vốn, mà còn ở khả năng bổ sung thêm các doanh nghiệp đại diện cho những lĩnh vực mới.

Nói cách khác, nâng hạng có thể mở cửa cho dòng vốn mới, nhưng để dòng vốn đó ở lại, thị trường cần nhiều hơn vài cổ phiếu vốn hóa lớn quen thuộc. IPO vì vậy trở thành một phần của bài toán chiều sâu thị trường: thêm doanh nghiệp, thêm ngành nghề và thêm lựa chọn cho dòng tiền tổ chức.

Không chỉ huy động vốn…

Từ phía doanh nghiệp, động lực IPO cũng khá rõ. Với nhóm công ty chứng khoán như LPBS, vốn chủ sở hữu là điều kiện để mở rộng cho vay ký quỹ, tăng quy mô tự doanh, phát triển tài sản sinh lợi, đầu tư công nghệ và nâng năng lực cạnh tranh.

Điều này lý giải vì sao sau các thương vụ của TCBS, VPBankS hay VPS, một số công ty chứng khoán khác tiếp tục đưa ra kế hoạch IPO hay phát hành thêm. Trong ngành chứng khoán, vốn không chỉ là nguồn lực tài chính, mà còn là điều kiện để mở rộng thị phần trong một chu kỳ thị trường có thể lớn hơn sau nâng hạng.

Tuy nhiên, nhu cầu vốn không chỉ nằm ở nhóm tài chính. Với các doanh nghiệp tiêu dùng, bán lẻ, vàng bạc, truyền thông hay công nghệ, IPO còn là cách tiếp cận nguồn vốn dài hạn phù hợp hơn với quá trình mở rộng quy mô.

Nếu Bảo Tín Mạnh Hải thực hiện IPO và niêm yết trong năm 2026, thị trường sẽ có thêm một doanh nghiệp vàng bạc, trang sức sau PNJ bước ra thị trường đại chúng, giúp nhà đầu tư có thêm lựa chọn trong nhóm tiêu dùng, đồng thời đặt ra bài toán định giá đối với mô hình kinh doanh gắn với thương hiệu, mạng lưới bán lẻ và biến động của thị trường vàng.

… mà còn định giá lại câu chuyện tăng trưởng

Không ít kế hoạch IPO hiện nay còn gắn với mục tiêu “mở khóa giá trị” từng mảng kinh doanh. Với các tập đoàn lớn, việc đưa một công ty con hoặc một chuỗi kinh doanh ra thị trường giúp nhà đầu tư nhìn rõ hơn giá trị của từng cấu phần thay vì chỉ định giá chung trong công ty mẹ.

Trong nhóm bán lẻ – tiêu dùng, Điện Máy Xanh là một trường hợp được nhắc đến nhiều. Với MWG, kế hoạch IPO chuỗi này không chỉ là gọi vốn, mà còn là khả năng tách một mảng kinh doanh đã có thương hiệu, quy mô và dữ liệu vận hành riêng để thị trường định giá độc lập.

Tại chương trình Café cùng Chứng Special đầu tháng 5, các chuyên gia SSI cũng nhìn nhận nửa cuối năm 2026 có thể đón nhận thêm các tên tuổi từ tiêu dùng, bán lẻ, bên cạnh nhóm tài chính đã nổi bật trước đó. Ông Đào Minh Châu, Phó Giám đốc SSI Research, cho rằng MWG và Masan đều có câu chuyện IPO công ty con, với Điện Máy Xanh, Bách Hóa Xanh và WinCommerce.

Ở một hướng khác, bà Nguyễn Ngọc Anh, Tổng Giám đốc SSIAM, tại ĐHĐCĐ thường niên của Chứng khoán SSI cũng nhìn nhận khối doanh nghiệp FDI có thể trở thành nguồn “hàng hóa” đáng chú ý cho thị trường trong vài năm tới nếu khung pháp lý cho IPO và niêm yết tiếp tục được hoàn thiện.

Điểm chung là IPO không chỉ giúp doanh nghiệp huy động vốn. Trong nhiều trường hợp, đó là cách đưa một mô hình kinh doanh ra trước thị trường để được định giá riêng: công ty chứng khoán được nhìn qua vốn và hiệu quả sử dụng vốn; bán lẻ được nhìn qua quy mô chuỗi và biên lợi nhuận; doanh nghiệp IP được nhìn qua khả năng thương mại hóa tài sản vô hình; còn thương hiệu tiêu dùng được nhìn qua sức mạnh mạng lưới và khả năng tạo dòng tiền.

Nhà đầu tư mới là bên kiểm chứng sóng IPO

Ở góc độ đầu tư, sự trở lại của IPO không đồng nghĩa mọi thương vụ đều hấp dẫn như nhau.

Tại Đại hội Nhà đầu tư thường niên các quỹ mở VCBF 2026, ông Phạm Lê Duy Nhân, Giám đốc Quản lý Danh mục Đầu tư, cho rằng thị trường IPO sắp tới sẽ khá sôi động. Theo ông, Việt Nam đang hướng tới việc nâng hạng thị trường, nên quy mô thị trường chứng khoán cần lớn hơn và có nhiều công ty niêm yết hơn.

Dù vậy, cách tiếp cận của quỹ không nằm ở việc mua “hàng mới” bằng mọi giá. Đại diện VCBF cho biết đội ngũ đầu tư sẽ xem xét các doanh nghiệp IPO bằng cách gặp doanh nghiệp, phân tích định giá và so sánh giá IPO với mức định giá nội bộ. Với quỹ mở, việc tham gia IPO cũng phụ thuộc vào điều kiện cổ phiếu được niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán trong vòng một năm.

Góc nhìn này cho thấy nhà đầu tư không chỉ là người đi sau câu chuyện IPO, mà chính là bên kiểm chứng câu chuyện đó. Doanh nghiệp dùng vốn ra sao, lợi nhuận có bền vững không, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng có đủ hấp dẫn không và mức định giá để lại bao nhiêu phần thưởng cho cổ đông mới sẽ là những câu hỏi ngày càng quan trọng.

Làn sóng IPO mới có thể giúp thị trường có thêm hàng hóa, doanh nghiệp có thêm vốn và nhà đầu tư có thêm lựa chọn. Tuy nhiên, với từng cổ phiếu cụ thể, “mới” không đồng nghĩa với “rẻ”, cũng không bảo đảm dư địa tăng giá sau niêm yết.

Khi nhiều doanh nghiệp cùng bước ra thị trường, câu hỏi không chỉ là ai sẽ IPO tiếp theo, mà là thương vụ nào thực sự đủ chất lượng để hút dòng tiền. Sóng IPO có thể được tạo ra bởi kỳ vọng nâng hạng, nhu cầu vốn và kế hoạch của doanh nghiệp, nhưng sức bền của làn sóng ấy cuối cùng vẫn phụ thuộc vào lựa chọn “xuống tiền” của nhà đầu tư.