Cú hích ngân sách cao kỷ lục 8,22 triệu tỷ đồng và mục tiêu tăng trưởng hai con số

Trong ngày họp cuối cùng của Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội Khoá XVI, Quốc hội đã bấm nút thông qua Nghị quyết về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 – 2030. 

Đáng chú ý, trong tổng nguồn lực 8,22 triệu tỷ đồng của Kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026-2030, vốn ngân sách trung ương là 3,8 triệu tỷ đồng; vốn ngân sách địa phương là 4,42 triệu tỷ đồng. Đây là nguồn lực rất lớn, gấp hơn ba lần so với con số 2,87 triệu tỷ đồng của Kế hoạch đầu tư công trung hạn 2021-2025.

Không đầu tư dàn trải, số lượng dự án giảm đến 30%

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, báo cáo trước Quốc hội: “Đây là con số cần thiết cho việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, gắn với ổn định kinh tế vĩ mô trong giai đoạn 2026-2030”.

Điểm mới đáng chú ý trong kế hoạch lần này là tư duy đầu tư không dàn trải. Chính phủ kiên trì nguyên tắc bố trí vốn tập trung cho các dự án quan trọng quốc gia, các công trình động lực thuộc Chương trình hành động của Trung ương và Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Cụ thể, số lượng dự án dự kiến sẽ được cắt giảm ít nhất 30% so với giai đoạn 2021-2025. Riêng vốn ngân sách Trung ương, số lượng dự án sẽ rút xuống còn dưới 3.000 (so với mức 4.652 dự án hiện tại). Mục tiêu then chốt là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, phấn đấu đưa hệ số ICOR đạt mức 4,5 - 4,8, cải thiện đáng kể so với mức 6,4 của giai đoạn trước.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, nguồn lực này sẽ được ưu tiên bố trí vốn cho các dự án quan trọng quốc gia, các dự án trọng điểm, các nhiệm vụ, dự án thuộc chương trình hành động của Trung ương thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; các dự án để thực hiện các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị.

Việc bố trí vốn tập trung, trọng điểm, giảm số lượng dự án tối thiểu 30% so với giai đoạn 2021-2025, riêng đối với ngân sách trung ương đã dự kiến dưới 3.000 dự án so với 4.652 dự án giai đoạn 2021-2025).

Ngân sách Trung ương tập trung vào các công trình hạ tầng chiến lược, kết nối liên vùng, khu vực, quốc tế và các dự án có tính chất đột phá để phát triển kinh tế - xã hội. 

Ngân sách địa phương chủ động quyết định đầu tư theo quy hoạch và khả năng cân đối vốn theo tinh thần: "Địa phương quyết, địa phương bàn, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". 

Việt Nam có vị thế rất thuận lợi về mặt tài khóa

Từ góc độ tổ chức quốc tế, trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Bá Hùng, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, cho rằng đầu tư công sẽ tiếp tục là một động lực tăng trưởng quan trọng. Điều này hoàn toàn phù hợp với định hướng hiện nay. Chính phủ đang ở vị thế rất thuận lợi về mặt tài khóa.

Nếu quy đổi ra con số, mức tăng mới là hơn 8 triệu tỷ đồng so với mức ba triệu tỷ đồng trước đây, tức là tăng thêm khoảng 5 triệu tỷ đồng (tương đương hơn 200 tỷ USD). Con số này chiếm khoảng 40% GDP trong vòng 5 năm tới.

“Tôi cho rằng mức này là phù hợp, vì hiện nay nợ công của chúng ta đang ở mức khoảng 30% GDP, trong khi trần nợ công là 60%. Với tốc độ tăng trưởng GDP như hiện tại, nợ công vẫn nằm trong ngưỡng an toàn mà chúng ta có thể thực hiện được”, chuyên gia ADB đánh giá.

Dù vậy, ông cũng lưu ý rằng con số không quan trọng bằng việc lựa chọn và thực hiện dự án hiệu quả. Những dự án lớn như Đường sắt cao tốc Bắc - Nam hay hệ thống Metro tại Hà Nội và TP HCM đóng vai trò dẫn dắt.

Tuy nhiên, nên cạnh hạ tầng giao thông quy mô lớn, việc đầu tư vào các hạ tầng cơ bản nhưng cấp thiết như: hệ thống cấp thoát nước, phòng chống lũ lụt tại các đô thị lớn cần được ưu tiên đúng mức. Đây là nhóm dự án mang lại lợi ích kinh tế - xã hội trực tiếp, giúp giải quyết những điểm nghẽn tồn đọng trong đời sống dân sinh.

Chuyên gia nhấn mạnh, Chính phủ hiện đang ở vị thế rất thuận lợi để thực hiện các chính sách tài khóa. Tỷ lệ nợ công của chúng ta đã giảm đều, ước tính đến hết năm 2025 chỉ còn khoảng 34% GDP (so với trần 60% GDP do Quốc hội quy định). Đây là dư địa rất lớn để sử dụng chính sách tài khóa hỗ trợ tăng trưởng.

Đầu tư công vẫn là biện pháp tài khóa hiệu quả nhất để khơi thông nguồn lực và bù đắp sự thiếu hụt về hạ tầng.

Chuyên gia phân tích, đầu tư hạ tầng vừa kích thích kinh tế ngắn hạn, vừa tạo nền tảng tăng trưởng dài hạn. Tuy nhiên, cần lưu ý trong khâu chọn dự án. “Phải chọn dự án tốt và thực hiện nhanh, tránh tình trạng các dự án kéo dài 20 năm mới xong, bởi như vậy sẽ làm mất đi hiệu quả đầu tư của nguồn vốn”, ông Hùng nói.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng cần sử dụng công cụ ngân sách cho các lĩnh vực khác như: Chi cho an sinh xã hội, giáo dục, khoa học công nghệ để thúc đẩy hoạt động kinh tế, tạo nên một thập kỷ tăng trưởng đột phá.

Các nhà phân tích từ Công ty Chứng khoán MB (MBS), cũng đánh giá đầu tư công phải được xác định là động lực tăng trưởng then chốt trong các năm tiếp theo.

Trong giai đoạn 2024, vốn đầu tư công chỉ khoảng 635.000 tỷ đồng nhưng đến năm 2025 đã bùng nổ mạnh mẽ lên mức 820.000 tỷ đồng (tăng khoảng 29% so với 2024). Đến năm 2026, con số này tiếp tục được đẩy lên mức kỷ lục 920.000 – 970.000 tỷ đồng.

MBS kỳ vọng Chính phủ sẽ dồn lực cực lớn vào đầu tư hạ tầng trong giai đoạn tiếp theo. Dù vậy, để hỗ trợ cho lượng vốn đầu tư công khổng lồ này, MBS dự báo tăng trưởng tín dụng ở mức 15-16% trong năm 2026. Điều này cho thấy sự chuẩn bị về nguồn lực tài chính dồi dào để đối ứng cho các dự án.

Theo MBS, nếu giải ngân đầu tư công đạt mức gần 1 triệu tỷ đồng vào năm 2026, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để đạt được mức tăng trưởng GDP "thần kỳ" 8.5 - 8.7%. Đây là một kịch bản tăng trưởng nóng dựa trên nền tảng đầu tư hạ tầng mạnh mẽ.