'P/E thấp chưa đủ để kết luận cổ phiếu rẻ'

Tại talkshow Data Talk | Market Insight với chủ đề “Định giá thị trường & doanh nghiệp IPO – Cơ hội hay ‘bẫy kỳ vọng’?” do VietnamBiz và WiGroup phối hợp thực hiện, ông Nguyễn Thành Trung, nhà sáng lập FinSuccess, cho rằng thị trường chứng khoán Việt Nam đang xuất hiện cơ hội sau giai đoạn phân hóa mạnh. Tuy nhiên, cơ hội không đến từ việc chỉ nhìn vào một con số P/E thấp, mà nằm ở khả năng chọn đúng doanh nghiệp có triển vọng lợi nhuận đi lên.

P/E thấp phải đặt trong một hệ quy chiếu

Theo ông Trung, nếu nhìn toàn thị trường, P/E hiện vẫn thấp hơn trung vị 10 năm nhưng mức chênh lệch không quá lớn. Điểm đáng chú ý hơn là khi loại trừ nhóm cổ phiếu tăng đột biến, đặc biệt là nhóm Vingroup, mặt bằng P/E của phần còn lại đang ở vùng hấp dẫn hơn.

Ông cho biết nếu P/E sau khi loại trừ nhóm này ở quanh 11,6 lần và lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục tăng khoảng 15% theo kế hoạch năm, mặt bằng định giá có thể về quanh 10 lần. Đây là vùng từng xuất hiện trong các giai đoạn thị trường cực đoan như khủng hoảng giàn khoan, COVID-19, khủng hoảng trái phiếu hay giai đoạn chịu áp lực thuế quan.

Tuy nhiên, nhà sáng lập FinSuccess cho rằng nhà đầu tư không nên chỉ nhìn P/E một cách đơn lẻ. Một mức P/E thấp cần được đặt trong bối cảnh rộng hơn, gồm lãi suất, các kênh đầu tư thay thế, rủi ro ngắn hạn và triển vọng tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp.

“P/E 11,6 lần nếu loại trừ Vingroup, hoặc 13,8 lần nếu tính toàn thị trường, có thể là hấp dẫn. Nhưng hấp dẫn với cái gì? Hấp dẫn với kênh đầu tư khác, với quá khứ hay với những doanh nghiệp khác?”, ông Trung nói.

Theo ông, nhà đầu tư cần có "benchmark", tức mốc so sánh khi đánh giá. Một cổ phiếu có thể rẻ so với lịch sử của chính nó, nhưng chưa chắc hấp dẫn nếu lãi suất tăng, dòng tiền rút ra hoặc triển vọng lợi nhuận đang suy yếu.

Định giá là điểm cộng, thanh khoản vẫn là điểm trừ

Trong cách tiếp cận của FinSuccess, ông Trung cho biết khi đánh giá thị trường có thể đầu tư được hay không, đơn vị này thường nhìn vào ba yếu tố: định giá, thanh khoản và yếu tố bất ngờ.

Về định giá, ông cho rằng đây vẫn là một điểm cộng. Nhiều cổ phiếu ngoài nhóm dẫn dắt đang giao dịch ở vùng thấp so với lịch sử, trong khi kết quả kinh doanh của doanh nghiệp niêm yết chưa xấu như diễn biến giá cổ phiếu.

Tuy nhiên, thanh khoản lại là điểm trừ lớn. Ở chiều nhà đầu tư nước ngoài, dòng vốn ngoại vẫn rút ra liên tục trong nhiều năm qua. Với dòng tiền trong nước, cổ phiếu đang phải cạnh tranh với các kênh đầu tư thu nhập cố định khi mặt bằng lãi suất và lợi suất trái phiếu có xu hướng hấp dẫn hơn.

Theo ông Trung, nhà đầu tư cần theo dõi thêm các chỉ báo như lợi suất trái phiếu, lãi suất liên ngân hàng, thanh khoản hệ thống ngân hàng, giá dầu và các biến động vĩ mô bên ngoài. Khi thanh khoản chưa thuận lợi, định giá rẻ có thể chưa đủ để kéo dòng tiền quay lại ngay.

“Định giá rất rẻ nhưng tiền không vào, vì thanh khoản không có, dòng tiền không có”, ông Trung nói.

Yếu tố thứ ba là các biến số bất ngờ. Nhà sáng lập FinSuccess cho rằng những yếu tố như chiến sự, giá dầu, chính sách thương mại hay thuế quan có thể khiến thị trường biến động mạnh hơn, đặc biệt trong bối cảnh thanh khoản yếu.

Giá cổ phiếu muốn tăng cần nhìn vào P/E và “E”

Ở góc nhìn đầu tư, ông Trung cho rằng để giá cổ phiếu hoặc thị trường đi lên, có hai động lực chính: P/E tăng lên hoặc “E” – Earnings, tức lợi nhuận doanh nghiệp – tiếp tục tăng. Nếu cả hai yếu tố cùng cải thiện, hiệu suất đầu tư có thể rất cao. Ngược lại, nếu một trong hai yếu tố suy giảm, rủi ro cũng lớn hơn.

Do đó, nhà đầu tư không nên chỉ tìm cổ phiếu có P/E thấp, mà cần tìm doanh nghiệp có lợi nhuận còn dư địa tăng trưởng. Đây mới là yếu tố giúp mức định giá thấp trở thành cơ hội thực sự, thay vì chỉ là một “con số đẹp” trên bảng định giá.

Ông Trung dẫn lại bức tranh kết quả kinh doanh quý I khi nhiều doanh nghiệp niêm yết ghi nhận mức tăng trưởng cao. Tuy nhiên, một phần tăng trưởng đến từ các khoản one-off, tức yếu tố bất thường, ở một số doanh nghiệp lớn. Nếu loại trừ các khoản này, tăng trưởng lợi nhuận cốt lõi của phần còn lại không còn cao như con số tổng thể.

Điều này cho thấy nhà đầu tư cần đi sâu hơn vào từng ngành và từng doanh nghiệp, thay vì chỉ nhìn tăng trưởng lợi nhuận toàn thị trường. Có những doanh nghiệp quý I tăng mạnh nhờ yếu tố bất thường, nhưng cũng có những ngành mà lợi nhuận các quý sau có thể tiếp tục cải thiện.

Với một số nhóm như bán lẻ, ông Trung cho rằng cần thận trọng khi kết luận quý I đã là đỉnh lợi nhuận. Theo ông, có doanh nghiệp trong ngành vẫn cho rằng quý I chưa phải nền cao và quý II có thể còn tích cực hơn. Vì vậy, việc đánh giá “E” cần dựa trên triển vọng cụ thể của từng doanh nghiệp.

Mỗi ngành cần một phương pháp định giá khác nhau

Khi nói về cách tìm cơ hội trong thị trường phân hóa, ông Trung cho rằng việc đầu tiên là phải có dữ liệu để phát hiện vấn đề. Nhà đầu tư có thể nhìn lại định giá lịch sử của từng doanh nghiệp, từng ngành, sau đó so sánh với triển vọng kinh doanh hiện tại.

Tuy nhiên, mỗi ngành cần một phương pháp định giá khác nhau. Với ngân hàng hoặc chứng khoán, P/B và ROE có thể là chỉ số quan trọng. Với doanh nghiệp có dòng tiền đều và cổ tức cao, nhà đầu tư có thể nhìn vào dividend yield (lợi suất cổ tức).

Với bất động sản, P/E không phải lúc nào cũng phản ánh đúng giá trị do đặc thù ghi nhận lợi nhuận, nên cần nhìn thêm tài sản. Với doanh nghiệp đa ngành, có thể phải kết hợp nhiều phương pháp cùng lúc.

Ông Trung cũng nhấn mạnh rằng định giá phải nhất quán với đặc thù của từng doanh nghiệp. Một phương pháp phù hợp với ngành này chưa chắc phù hợp với ngành khác.

Dù vậy, việc theo dõi toàn bộ thị trường là điều không dễ với nhà đầu tư cá nhân. Do đó, nhà sáng lập FinSuccess cho rằng nhà đầu tư cá nhân nên tập trung vào những ngành, doanh nghiệp nằm trong vòng tròn năng lực của mình, thay vì cố gắng quan sát toàn bộ thị trường.

“Mình chỉ hiểu được một số ngành, một số doanh nghiệp thì nên tập trung đầu tư vào những doanh nghiệp đó hơn là xem toàn bộ các ngành”, ông nói.

Trong bối cảnh thị trường phân hóa mạnh, một con số P/E thấp có thể giúp nhà đầu tư phát hiện cơ hội ban đầu. Nhưng để biến cơ hội đó thành quyết định đầu tư, nhà đầu tư cần trả lời thêm nhiều câu hỏi: mức định giá đó rẻ so với điều gì, lợi nhuận doanh nghiệp có còn tăng, dòng tiền có quay lại và doanh nghiệp có nằm trong phạm vi hiểu biết của mình hay không.

Nói cách khác, cơ hội không nằm ở việc thị trường nhìn có vẻ rẻ. Cơ hội nằm ở những doanh nghiệp có lợi nhuận đi lên, định giá còn hợp lý và đủ minh bạch để nhà đầu tư hiểu được mình đang trả giá cho điều gì.