Hoán đổi USD/VND trở lại 'tâm điểm' điều hành, lãi suất liên ngân hàng giảm mạnh

Trong ngày 4/2, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã thông báo hoán đổi ngoại tệ kỳ hạn (Swap USD/VND) 21 ngày với các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, theo hình thức mua USD giao ngay và bán USD kỳ hạn.

Cụ thể, tỷ giá mua USD giao ngay được áp dụng ở mức 23.864 VND/USD, trong khi tỷ giá kỳ hạn là 23.882 VND/USD. Ngày giá trị là 5/2/2026, ngày đáo hạn là 26/2/2026, hạn mức tối đa 1 tỷ USD - tương ứng 23.864 tỷ đồng. 

Song song với kênh hoán đổi ngoại tệ, nhà điều hành cũng duy trì việc bơm thanh khoản qua nghiệp vụ thị trường mở (OMO).

Trên kênh cho vay cầm cố giấy tờ có giá trong phiên 4/2, NHNN chào thầu 8.000 tỷ đồng ở kỳ hạn 7 ngày, 26.000 tỷ đồng ở kỳ hạn 28 ngày và 7.000 tỷ đồng ở kỳ hạn 56 ngày, lãi suất đều ở mức 4,5%.

Tổng cộng có 25.716 tỷ đồng trúng thầu, trong đó 3.696 tỷ đồng trúng thầu ở kỳ hạn 7 ngày, có 19.370 tỷ đồng trúng thầu ở kỳ hạn 28 ngày và 2.650 tỷ đồng trúng thầu ở kỳ hạn 56 ngày. Có 17.000 tỷ đồng đáo hạn. NHNN không chào thầu tín phiếu NHNN.

Như vậy, phiên 4/2, NHNN bơm ròng 8.716 tỷ đồng ra thị trường. Có 449.994 tỷ đồng lưu hành trên kênh cầm cố. Trước đó, nhà điều hành cũng đã bơm ròng lần lượt hơn 65.000 tỷ đồng và 55.000 tỷ đồng qua kênh OMO trong hai phiên 3/2 và 2/2.

Động thái bơm thanh khoản diễn biến ra trong bối cảnh lãi suất liên ngân hàng đã tăng mạnh trong giai đoạn đầu tháng 2, lãi suất VND trên thị trường liên ngân hàng biến động mạnh ở các kỳ hạn rất ngắn, với đỉnh căng thẳng rơi vào phiên 3/2/2026.

Trong phiên này, dẫn số liệu từ Hội nghiên cứu thị trường liên ngân hàng Việt Nam (VIRA), lãi suất chào liên ngân hàng kỳ hạn qua đêm tăng mạnh 7,9 điểm % lên 17%/năm; kỳ hạn 1 tuần tăng tới 5,4 điểm %, giao dịch tại 15%/năm. Trong khi đó, lãi suất kỳ hạn 2 tuần giữ nguyên ở mức 6,4%/năm, còn lãi suất kỳ hạn 1 tháng tăng 2 điểm %, lên 9,5%/năm.

Theo số liệu của NHNN, lãi suất VND bình quân liên ngân hàng tại kỳ hạn qua đêm tăng vọt lên 16,39%/năm. Đáng chú ý, doanh số giao dịch qua đêm đạt tới 922.655 tỷ đồng.

Việc đồng thời bơm VND qua cả Swap USD/VND và kênh cầm cố đã góp phần hạ nhiệt đáng kể mặt bằng lãi suất trên thị trường liên ngân hàng. Theo đó, trong phiên 4/2, lãi suất bình quân liên ngân hàng VND giảm mạnh ở các kỳ hạn ngắn, với kỳ hạn qua đêm tại mức 10,19%/năm. Lãi suất kỳ hạn 1 tuần cũng giảm sâu xuống còn 9,95%/năm.

Theo VIRA, sang ngày 5/2, lãi suất chào bình quân liên ngân hàng VND giảm mạnh 1,05 – 1,5 điểm % ở hầu hết các kỳ hạn từ một tháng trở xuống ngoại trừ tăng mạnh 2,6 điểm % ở kỳ hạn hai tuần so với phiên trước đó, giao dịch tại kỳ hạn qua đêm 8,5%; một tuần là 8,6%; hai tuần là 9% và kỳ hạn một tháng là 8,5%.

Diễn biến trên cho thấy việc NHNN sử dụng đồng thời các công cụ điều hành đã phần nào giúp cải thiện thanh khoản cho hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, mặt bằng lãi suất VND vẫn đang duy trì ở mức cao so với giai đoạn trước, phản ánh nhu cầu thanh khoản ngắn hạn của các tổ chức tín dụng vẫn còn lớn.

Trao đổi với người viết, chuyên gia Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân của Chứng khoán Yuanta Việt Nam, cho rằng việc áp lực thanh khoản tăng cao vào cuối năm có thể do hai nguyên nhân.

Theo ông, nhiều khả năng đây là thời điểm các ngân hàng đang thực hiện cơ cấu lại danh mục cho vay, đặc biệt trong bối cảnh thời điểm giáp Tết, khiến thanh khoản hệ thống tạm thời bị thu hẹp.

"Khi hoạt động cơ cấu lại danh mục cho vay diễn ra trong bối cảnh thanh khoản không còn dồi dào, áp lực đã đẩy lãi suất trên thị trường liên ngân hàng tăng nhanh trong thời gian ngắn", ông Minh phân tích.

Bên cạnh đó, một phần thanh khoản hệ thống bị hút về tài khoản của Kho bạc Nhà nước khi các doanh nghiệp phải thực hiện nghĩa vụ thuế.

Trước đó, dưới áp lực thanh khoản gia tăng đẩy lãi suất liên ngân hàng tăng cao hồi đầu tháng 12/2025, NHNN cũng từng chủ động can thiệp bằng việc sử dụng công cụ hoán đổi (swap) USD – VND từ ngày 5/12/2025 nhằm hỗ trợ thanh khoản VND.

Bộ phận Phân tích Kinh tế và Thị trường Tài chính Techcombank từng nhận định nếu mặt bằng lãi suất liên ngân hàng tiếp tục duy trì ở vùng cao, NHNN có thể sẽ tiếp tục các phiên hoán đổi tương tự trong thời gian tới, đặc biệt trong bối cảnh các tổ chức cần đáp ứng nhu cầu thanh khoản VNĐ thời điểm cuối năm.

Nguyên nhân đằng sau?

Trong báo cáo mới công bố, Chứng khoán KBSV đã có đánh giá nhanh về biến động tăng mạnh của lãi suất liên ngân hàng trong giai đoạn vừa qua. 

Theo KBSV, nguyên nhân thứ nhất đến từ việc thiếu hụt nguồn vốn do chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động. Trong năm 2025, hệ thống ngân hàng duy trì mặt bằng lãi suất thấp, khiến tăng trưởng huy động gặp khó khăn. Cụ thể, tăng trưởng huy động đạt 15,1%, thấp hơn so với mức tăng trưởng tín dụng 19,6%.

Chênh lệch này khiến tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của ngành ngân hàng (tính trên nhóm 15 ngân hàng theo dõi) tăng lên mức 115%, so với 110% vào đầu năm, buộc các ngân hàng phải tăng lãi suất huy động để đảm bảo thanh khoản.

Theo quan sát của KBSV, mức tăng trưởng tín dụng bình quân các năm gần đây khoảng 13–15%, được xem là phù hợp với khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế và không gây áp lực lớn lên thanh khoản hệ thống.

Với mức tăng trưởng vượt trội trong năm 2025, cao hơn mặt bằng các năm trước khoảng 5,5%, trong điều kiện các yếu tố khác không thay đổi, hệ thống sẽ cần khoảng 6 tháng để huy động dần bù đắp phần thiếu hụt thanh khoản.

Tuy nhiên, trong thời gian qua, các ngân hàng đã điều chỉnh tăng lãi suất huy động. Do đó, dù có độ trễ nhất định, có thể kỳ vọng sau quý I, mức độ chênh lệch giữa tín dụng và huy động sẽ cơ bản được bù đắp.

Nguyên nhân thứ hai là nhu cầu giữ tiền mặt tăng do tác động từ chính sách thuế đối với hộ kinh doanh (bao gồm cả nhóm cho thuê nhà).

Từ năm 2026, chính sách thuế mới đối với hộ kinh doanh nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên 500 triệu đồng/năm, đồng thời cho phép khấu trừ mức này trước khi tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu.

Sự thay đổi này khiến nhóm có doanh thu trên 500 triệu đồng có động lực tìm cách tránh thuế. Thực tế, nhiều cửa hàng đã yêu cầu thanh toán bằng tiền mặt, hạn chế nhận chuyển khoản nhằm giảm kê khai doanh thu. Điều này làm gia tăng lượng tiền mặt ngoài lưu thông, rút bớt thanh khoản khỏi hệ thống ngân hàng.

Theo số liệu công bố của Cục Thuế, ước tính hiện có khoảng 240.000 hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm. Dựa trên số liệu này, KBSV ước tính trong một quý sẽ có khoảng 24.000 tỷ đồng được các hộ kinh doanh giữ ngoài hệ thống, tương đương khoảng 0,15% tổng số dư huy động.

Đây không phải là con số lớn. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu áp dụng chính sách thuế mới, tâm lý thận trọng của người dân có thể khiến lượng tiền mặt được giữ lại cao hơn so với ước tính. KBSV cho rằng đây là yếu tố mang tính ngắn hạn và cần độ trễ khoảng một quý để một phần tiền mặt quay trở lại hệ thống ngân hàng.

Theo KBSV, tại Việt Nam, nhu cầu tiền mặt có xu hướng gia tăng trong quý I, đặc biệt các giai đo ạn trước tết nhằm phục vụ các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn như trả lương – thưởng, ứng tiền cho nhân viên, mua sắm Tết, thanh toán hàng hóa cho nhà cung cấp.

"Theo quy luật hàng năm, lãi suất qua đêm trong hệ thống liên ngân hàng sẽ dần ổn định trở lại sau quý I", báo cáo cho hay. 

Nhìn chung, KBSV cho rằng vấn đề mất cân đối nguồn vốn trong hệ thống ngân hàng sẽ còn kéo dài hết quý I. Mặt bằng lãi suất mặc dù khó có thể quay lại nền thấp trước đây nhưng được kỳ vọng sẽ phần nào hạ nhiệt và tạo nền, dần ổn định trở lại trong quý II.