Đầu tư chứng khoán không chỉ có '3 chữ cái' mà còn có '8 ký tự

Ở thị trường chứng khoán Việt Nam, mỗi mã cổ phiếu bao gồm 3 ký tự, có thể chứa chữ số nhưng thường là 3 chữ cái. Trên các mạng xã hội, diễn đàn trực tuyến cũng như trong giao tiếp thường ngày, việc trao đổi ý tưởng đầu tư còn được gọi một cách dân dã là bàn chuyện “3 chữ cái”.

Trong phiên thảo luận cuối cùng của sự kiện Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit diễn ra chiều 11/6 với chủ đề “Tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán", bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT cũng gọi vui phiên này là phiên “ba chữ cái”.

Bà Quỳnh lý giải rằng phiên cuối này có sự góp mặt của các chuyên gia đại diện cho các công ty chứng khoán nên sẽ mang lại nhiều góc nhìn sâu sắc về định hướng đầu tư, tập trung đi sâu vào giải quyết câu chuyện mà nhà đầu tư chờ đợi nhất: tìm kiếm "Alpha" (lợi nhuận vượt trội) của thị trường chứng khoán trong nửa cuối năm 2026.

Khi bà Quỳnh đề nghị các chuyên gia nêu tên một ngành hoặc một cổ phiếu cụ thể để tìm Alpha trong thời gian tới, ông Trần Thăng Long (Phó Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán BSC) lựa chọn nhóm cổ phiếu bán lẻ cho kịch bản thị trường hồi phục tốt; ông Lê Đức Khánh (Giám đốc Phân tích, CTCP Chứng khoán VPS) ưa thích cổ phiếu cổ phiếu Cảng Hải Phòng (Mã: PHP) và nhóm cổ phiếu Cao su Việt Nam.

Riêng ông Nguyễn Minh Hạnh (Giám đốc Trung tâm Phân tích, CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội) có cách nhìn khác khi ưu tiên lựa chọn các tài sản thu nhập cố định (fixed income) như trái phiếu doanh nghiệp vì có thể mang lại mức sinh lời tốt hơn chỉ số thị trường cổ phiếu.

Ông Hạnh nhận định thị trường cổ phiếu từ nay đến cuối năm 2026 sẽ không tăng, do đó chiến lược tốt nhất lúc này là chuyển hướng đầu tư sang fixed income - một nhánh khác của thị trường chứng khoán. Bản thân ông đã bán sạch danh mục cổ phiếu từ cuối quý 1 để chuyển sang các tài sản thu nhập cố định.

Ông Hạnh cũng làm rõ khái niệm fixed income rất đa dạng, gồm nhiều công cụ khác nhau. Trong đó, trái phiếu Chính phủ không phù hợp với đại đa số nhà đầu tư vì yêu cầu vốn tối thiểu quá lớn (từ 50 tỷ đồng) và tỷ lệ sinh lời hiện thấp hơn lãi suất tiền gửi tiết kiệm 6 tháng đang ở mức hơn 8%/năm. Do vậy, một lựa chọn hợp lý hơn cho nhiều nhà đầu tư là thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN).

Thị trường TPDN đang lớn mạnh

Phát hành riêng lẻ là hình thức phát hành chủ yếu trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN), phát hành ra công chúng chỉ chiếm khoảng 10%. Theo các nghị định số 153/2020, số 65/2022 và mới đây nhất là số 200/2026, TPDN riêng lẻ phải được đăng ký giao dịch và lưu ký trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có thông báo đã nhận được báo cáo kết quả đợt chào bán.

Kể từ tháng 9/2023, TPDN riêng lẻ được giao dịch tập trung tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), mỗi trái phiếu có một mã giao dịch 8 ký tự, bao gồm 3 chữ cái ở đầu và 5 chữ số ở cuối.

Do vậy, nếu nhà đầu tư tham khảo nhận định về fixed income của ông Nguyễn Minh Hạnh (Giám đốc Trung tâm Phân tích, CTCP Chứng khoán SHS), đối tượng được nghiên cứu trước khi ra quyết định xuống tiền không còn là “3 chữ cái” như mã cổ phiếu thường thấy, mà sẽ chuyển thành “8 ký tự” của mã giao dịch TPDN riêng lẻ.

Đặc điểm của thị trường TPDN là chịu sự chi phối của hai ngành Ngân hàng và Bất động sản, cả ở sơ cấp và thứ cấp. Trong năm 2025, tổng giá trị phát hành TPDN là xấp xỉ 630 nghìn tỷ đồng, phát hành riêng lẻ chiếm 91%. Trái phiếu ngân hàng chiếm 65% tổng giá trị phát hành, nhóm bất động là chiếm 23%.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng phát hành TPDN là hơn 127 nghìn tỷ đồng, trong đó ngành Ngân hàng và Bất động sản chiếm lần lượt 47% và 43%, với kỳ hạn bình quân tương ứng là 5,5 năm và 3,3 năm.

Chất lượng của trái phiếu Bất động sản hiện nay đã cải thiện đáng kể so với giai đoạn khó khăn năm 2022, trong khi các Ngân hàng luôn là nhóm tổ chức phát hành an toàn nhất, luôn thanh toán gốc và lãi đúng hạn.

Từ khi thị trường giao dịch tập trung chính thức vận hành từ tháng 9/2023 đến nay, thanh khoản TPDN riêng lẻ liên tục được cải thiện, từ bình quân gần 1.900 tỷ đồng trong những tháng cuối năm 2023, lên 4.300 tỷ trong năm 2024, lên 5.600 tỷ vào năm 2025, và đến tháng 5/2026 đã vượt mốc bình quân 6.000 tỷ đồng/phiên.

Tương tự như ở thị trường sơ cấp, trái phiếu Ngân hàng và Bất động sản cũng đóng vai trò chủ đạo ở thị trường thứ cấp khi chiếm lần lượt 36% và 47% tổng giá trị giao dịch.

Thị trường TPDN riêng lẻ có nhiều tiềm năng và lợi thế khi thanh khoản và chất lượng hàng hóa thời gian qua đã có nhiều bước tiến đáng kể, nhưng đây cũng không phải là một sân chơi dễ dãi và đòi hỏi nhà đầu tư có tiêu chuẩn rất cao.

Thị trường cho những nhà đầu tư chuyên nghiệp

Rào cản lớn nhất đối với những nhà đầu tư muốn tham gia thị trường TPDN riêng lẻ nằm ở các quy định pháp lý mới được ban hành và có hiệu lực.

Theo Điều 11 Luật Chứng khoán sửa đổi năm 2024 và Điều 9 Nghị định 200/2026 ngày 5/6/2026, cá nhân muốn đầu tư, giao dịch TPDN riêng lẻ bắt buộc phải được chứng nhận là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.

Tiêu chuẩn để trở thành nhà đầu tư chuyên nghiệp là danh mục chứng khoán niêm yết, đăng ký giao dịch do nhà đầu tư nắm giữ có giá trị tối thiểu 2 tỷ đồng, được xác định bằng giá trị thị trường bình quân theo ngày của danh mục chứng khoán trong thời gian tối thiểu 180 ngày, không bao gồm giá trị vay giao dịch ký quỹ.

Nói cách khác, những nhà đầu tư có vốn nhỏ hơn 2 tỷ đồng sẽ không được phép đầu tư TPDN riêng lẻ. Ngoài ra, đa số TPDN có mệnh giá 100 triệu đồng/trái phiếu, có khi lên tới 1 tỷ đồng/trái phiếu, nên số tiền tối thiểu cần bỏ ra cho mỗi giao dịch là tương đối lớn. Nhà đầu tư vốn không đủ dày sẽ khó có thể đa dạng hóa danh mục hiệu quả.

Luật Chứng khoán sửa đổi năm 2024 và Nghị định 200 năm 2026 cũng hạn chế loại sản phẩm mà cá nhân được mua, mục đích là cải thiện tính an toàn và ổn định của thị trường cũng như bảo vệ nhà đầu tư. Cụ thể, các cá nhân chỉ được mua các trái phiếu có xếp hạng tín nhiệm và có tài sản bảo đảm; hoặc có xếp hạng tín nhiệm và bảo lãnh thanh toán cho toàn bộ nợ gốc.

Thanh khoản thị trường cũng là một yếu tố khác mà nhà đầu tư cần lưu tâm. Tuy giá trị giao dịch TPDN riêng lẻ liên tục tăng qua các năm, nhưng hiện mới đạt bình quân 6.000 tỷ đồng/ngày, vẫn còn tương đối nhỏ so với thị trường cổ phiếu với khoảng 20.000 - 25.000 tỷ/ngày.

Thanh khoản phân bố không đồng đều. Hiện toàn thị trường có khoảng 1.350 mã TPDN riêng lẻ được đăng ký giao dịch, nhưng mỗi ngày chỉ có trên dưới 120 mã được sang tay. Trong 5 tháng đầu năm nay có tổng cộng 420 mã TPDN riêng lẻ được giao dịch, còn lại hơn 900 mã khác hoàn toàn không có thanh khoản.

Tại sự kiện VIF 2026 Summer Summit, ông Nguyễn Minh Hạnh cũng lưu ý vấn đề thanh khoản khi nói về việc đầu tư vào các fixed income. Khi đầu tư cổ phiếu, nếu không ưng ý thì có thể lên sàn bán ngay lập tức; nhưng với TPDN, việc tìm người mua không dễ, ông Hạnh chia sẻ. Nếu tổ chức phát hành trì hoãn thanh toán, nhà đầu tư sẽ bị kẹt vốn và quá trình đi đòi tiền là rất gian nan.

Vì những hạn chế trên, ông Hạnh khuyên nhà đầu tư chỉ nên chọn TPDN nếu mức sinh lời bù đắp rủi ro (risk premium) đủ hấp dẫn. Chẳng hạn, nếu lãi suất tiết kiệm là 9%/năm mà trái phiếu doanh nghiệp chào mời 10%/năm thì không đáng để đánh đổi; nhưng nếu mức lợi suất của trái phiếu lên tới 13% thì nhà đầu tư nên cân nhắc.

Phương án an toàn và dễ dàng nhất hiện nay cho các nhà đầu tư là tận dụng các công cụ thị trường tiền tệ như chứng chỉ tiền gửi ngắn hạn hoặc gửi tiết kiệm với mức lãi suất khá tốt (khoảng quanh 8%) để bảo toàn vốn, chờ đợi các nhịp điều chỉnh sâu của thị trường cổ phiếu.