Chuyên gia: Chiến sự Trung Đông khiến USD phục hồi vai trò trú ẩn, áp lực tỷ giá tăng cao

Ba nguyên nhân khiến tỷ giá tăng nóng

Ngày 24/3, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã có phiên điều chỉnh tỷ giá trung tâm mạnh nhất kể từ đầu năm 2026 với mức tăng 19 đồng ngày 24/3 lên mức 25.109 VND. Điều này làm dấy lên lo ngại tỷ giá căng thẳng trở lại khi tỷ giá liên ngân hàng đã tăng khoảng 1% so với cuối tháng 2, còn tỷ giá ở thị trường tự do tăng tới 2% so với đầu năm. 

Chia sẻ tại Talk show Bàn tròn kinh tế, ông Trần Ngọc Báu, CEO Công ty Dữ liệu Kinh tế Tài chính WiGroup, cho rằng tỷ giá tự do đang trải qua giai đoạn biến động mạnh, phản ánh trung thực những áp lực ngoại biên.

Trong khi đó, tỷ giá chính thức dù vẫn nằm trong hành lang điều hành của NHNN, tuy nhiên cơ quan quản lý chắc hẳn đã phải sử dụng các công cụ can thiệp để kìm giữ đà tăng.

Theo ông, áp lực tỷ giá đến từ ba nguyên nhân chính.

Thứ nhất là cán cân thương mại khi tình trạng nhập siêu kéo dài trong 3 tháng liên tiếp đã làm giảm nguồn cung ngoại tệ.

Thứ hai là chênh lệch lãi suất, khi lãi suất ở Việt Nam không tăng theo kịp các Ngân hàng Trung ương lớn đặc biệt là Mỹ thì tỷ giá chắc chắn chịu sức ép. Hiện nay, lãi suất USD tại Mỹ vẫn được duy trì ở mức cao khi Cục Dự trữ Liên Bang Mỹ (Fed) trì hoãn giảm lãi suất thì ở Việt Nam, NHNN lại đang nỗ lực giữ mặt bằng lãi suất thấp để hỗ trợ nền kinh tế, điều này tạo ra sự chênh lệch đáng kể.

Yếu tố cuối cùng là chỉ số USD Index (DXY) mạnh lên. Đồng USD được hỗ trợ bởi kỳ vọng Fed sẽ tiếp tục trì hoãn việc giảm lãi suất thêm vài tháng nữa. Thậm chí, một số quan chức Fed bày tỏ sự ủng hộ đối với việc tăng lãi suất nếu lạm phát chưa hạ nhiệt như kỳ vọng.

Theo CEO WiGroup, DXY phục hồi mạnh mẽ khi các nhà đầu tư kỳ vọng Fed sẽ duy trì chính sách thắt chặt lâu hơn dự kiến, khiến dòng tiền có xu hướng dịch chuyển ngược về Mỹ dẫn đến căng thẳng về tỷ giá USD/VND.

Bên cạnh đó, việc tỷ giá tự do tăng mạnh theo chuyên gia, phần nhiều đến từ tâm lý găm giữ USD và vàng từ thị trường khi lo ngại về lạm phát lên cao.

Ngoài ra, giai đoạn vừa qua giá vàng thế giới giảm mạnh nhưng giá vàng trong nước giảm ít hơn, đẩy khoảng cách giá vàng giữa hai thị trường lên mức kỷ lục cũng là một nguyên nhân rất lớn kích hoạt hành vi buôn lậu và găm giữ vàng chợ đen.

"Về triển vọng tương lai của tỷ giá, tôi cho rằng năm nay khả năng cao chúng ta sẽ tiếp tục chịu áp lực tỷ giá nhưng áp lực sẽ tập trung nhiều vào nửa đầu năm và dịu bớt lại ở nửa cuối năm khi cán cân tổng thể, lo ngại lạm phát và những áp lực biến động địa chính trị đi vào trạng thái cân bằng hơn", ông Báu cho biết.

Đồng quan điểm, Chứng khoán SHS cho rằngbối cảnh quốc tế “phức tạp, khó lường” đặc biệt là cú sốc địa chính trị tại Trung Đông, khiến USD phục hồi vai trò trú ẩn, qua đó kéo DXY tăng và có thể phục hồi vai trò của petrodolla trong tương lai.

Các chuyên gia cho biết cơ chế truyền dẫn chủ đạo là trạng thái né tránh rủi ro toàn cầu, trong đó euro và yen chịu bất lợi tương đối do nhạy cảm hơn với chi phí năng lượng. Đồng thời, kỳ vọng nới lỏng chính sách tiền tệ của Mỹ có xu hướng bị điều chỉnh theo hướng thận trọng hơn khi rủi ro lạm phát từ giá năng lượng gia tăng.

Mặc dù vậy, các chuyên gia SHS kỳ vọng tỷ giá USD/VND sẽ không biến động quá mốc 26.550 VND.

Bên cạnh đó, theo Chứng khoán MB (MBS), tỷ giá còn chịu áp lực từ chênh lệch cán cân thương mại trong năm 2026. Việt Nam đang nhập siêu 3,5 tỷ USD sau ba tháng đầu năm, thông thường trong các tháng tới, xuất khẩu sẽ tăng nhanh hơn nhập khẩu và sớm lấy lại thặng dư thương mại.

Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay giá năng lượng leo thang vì xung đột Trung Đông dẫn đến chi phí nhập khẩu của doanh nghiệp tăng cao nhưng kỳ vọng xuất khẩu lại giảm đi vì lạm phát.

"Nhập khẩu có thể sẽ tăng trưởng đồng tốc với xuất khẩu trong năm 2026, chủ yếu do tăng trưởng nhập khẩu từ Mỹ dự kiến tiếp tục tăng khi Việt Nam cần tiếp tục thu hẹp thặng dư thương mại tại thị trường này", các chuyên gia MBS dự báo.

NHNN mở kênh bán USD kỳ hạn 180 ngày

Trong bối cảnh áp lực tỷ giá gia tăng, ngày 24/3, NHNN mở kênh bán USD kỳ hạn 180 ngày có hủy ngang cho các tổ chức tín dụng âm trạng thái ngoại tệ.

Giá bán kỳ hạn trong ngày được xác định ở mức 26.850 đồng/USD. Với giao dịch từ 100 triệu USD trở lên, đơn vị mua được phép hủy tối đa 3 lần; với giao dịch dưới 100 triệu USD, số lần hủy tối đa là 2. Việc hủy phải thực hiện chậm nhất một ngày làm việc trước thời điểm đáo hạn.

Kênh bán ngoại tệ này không áp dụng đại trà cho toàn hệ thống mà chỉ dành cho các tổ chức tín dụng đang âm trạng thái ngoại tệ, với khối lượng bán vừa đủ để đưa trạng thái về mức cân bằng. Điều này cho thấy nguồn cung USD kỳ hạn được điều tiết có mục tiêu, tập trung vào nhóm đang có nhu cầu mua lớn nhất trên thị trường liên ngân hàng.

Trao đổi với chúng tôi, ông Trần Ngọc Báu cho rằng đây là biện pháp can thiệp mang tính điều tiết, tập trung vào việc ổn định kỳ vọng thị trường và thanh khoản hệ thống, đồng thời tối ưu hóa dự trữ ngoại hối thay vì tác động trực tiếp đến toàn bộ thị trường.

"Động thái này cho thấy cơ quan quản lý đang chủ động kiểm soát rủi ro từ sớm, khi áp lực tỷ giá bắt đầu xuất hiện nhưng chưa ở mức quá căng thẳng", CEO WiGroup nhận định.

Trong ngắn hạn, đây được đánh giá là hướng tiếp cận phù hợp nhằm ổn định tâm lý thị trường và tạo thời gian chờ đợi các yếu tố bên ngoài có thể cải thiện tích cực hơn.

Đối với các ngân hàng thương mại, biện pháp này giúp những ngân hàng đang có vị thế âm ngoại tệ có nguồn thanh khoản hỗ trợ, từ đó giảm áp lực mua USD trên thị trường và hạn chế hiệu ứng lan truyền tâm lý không cần thiết.

Tuy nhiên, công cụ này chỉ là giải pháp ngắn hạn, yếu tố quyết định vẫn là dòng USD thực sự chảy vào thị trường thông qua cải thiện cán cân thương mại và dòng vốn đầu tư nước ngoài, ông Báu lưu ý.

Trên thực tế, đây không phải lần đầu tiên NHNN áp dụng công cụ này.Động thái can thiệp thị trường được NHNN đưa ra khi tỷ giá trên thị trường liên tục tăng nóng.

Trước đó, vào năm 2025, NHNN cũng từng một số lần áp dụng công cụ để hạ nhiệt thị trường tỷ giá. Theo các chuyên gia, việc bán USD có kỳ hạn cho phép hủy ngang (những lần can thiệp trước là bán USD giao ngay) là động thái hết sức linh hoạt của NHNN, vừa giúp ổn định tâm lý thị trường, vừa giải quyết vấn đề thanh khoản hiện tại, vừa giữ được "kho" dự trữ ngoại hối trong trường hợp tỷ giá bớt căng thẳng trong các tháng tới.