5 biểu đồ lý giải mục tiêu tăng trưởng thấp kỷ lục của Trung Quốc

Trong suốt hàng chục năm, nền kinh tế Trung Quốc đã tăng trưởng với tốc độ chóng mặt, giúp nâng cao thu nhập của người dân và định hình lại thị trường quốc tế. Giới quan sát gần như đã quen coi đó là điều hiển nhiên. 

Tuy nhiên, tại kỳ họp Quốc hội thường niên năm 2026 của Trung Quốc, một thay đổi lớn đã xuất hiện. Vào ngày 5/3, chính phủ Trung Quốc đặt mục tiêu tăng trưởng trong khoảng 4,5% - 5%, mức thấp nhất trong lịch sử. 

Nếu GDP của Trung Quốc tăng trưởng dưới 5% trong năm nay, đây sẽ là tốc độ tăng trưởng thấp nhất của nền kinh tế thứ hai thế giới trong hơn ba thập kỷ, trừ giai đoạn đại dịch COVID-19.

Mục tiêu tăng trưởng GDP tương đối khiêm tốn phản ánh những thách thức mà Trung Quốc đang phải đối mặt, bao gồm tiêu dùng yếu, lực lượng lao động sụt giảm và khủng hoảng bất động sản kéo dài.

Ngoài ra, quy mô nền kinh tế cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng. Khi nền kinh tế càng lớn, việc duy trì tốc độ tăng trưởng cao càng trở nên khó khăn. 

Thị trường bất động sản trì trệ

Trong suốt nhiều thập kỷ, bất động sản là một trong những động cơ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ nhất của Trung Quốc. Nhà ở cũng là một trong những kênh tích lũy tài sản chính của các hộ gia đình, tờ Bloomberg cho hay. 

Nhưng trong vài năm qua, ngành bất sản đã xuống dốc. Chiến dịch siết chặt tình trạng vay nợ quá mức của các nhà phát triển bất động sản, cùng với đại dịch COVID-19, đã khiến doanh số nhà ở lao dốc nặng nề.

Theo ước tính của các nhà kinh tế, giá nhà ở Trung Quốc đã lao dốc 30% kể từ mức đỉnh năm 2021, khiến giá trị tài sản của các hộ gia đình sụt giảm đáng kể. Song, người mua nhà tiềm năng chưa dám xuống tiền do lo ngại đà giảm giá vẫn chưa chấm dứt.

Trong khi đó, nhiều nhà phát triển bất động sản vẫn mắc kẹt với lượng lớn căn hộ chưa bán được và khối nợ ngày càng phình to. Không ít doanh nghiệp đã vỡ nợ.

Ở thời kỳ đỉnh cao, bất động sản và các ngành liên quan đóng góp tới 25% GDP Trung Quốc, theo Bloomberg Economics. Hiện tỷ trọng này đã giảm xuống dưới 20% và nhiều khả năng sẽ tiếp tục đi xuống, trong bối cảnh chính phủ Trung Quốc chuyển trọng tâm sang các ngành công nghiệp xanh và sản xuất công nghệ cao.

Tuy nhiên, những lĩnh vực này lại đòi hỏi nhiều vốn và tạo ra ít việc làm hơn, vì vậy chúng khó có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hiệu quả như bất động sản.

Chi tiêu tiêu dùng yếu

Đà sa sút của của lĩnh vực bất động sản gây ảnh hưởng sâu rộng đến toàn bộ nền kinh tế Trung Quốc, khiến giá nhà giảm, các hộ gia đình cảm thấy ít dư giả hơn trước và thắt chặt chi tiêu.

Để thu hút khách hàng, doanh nghiệp đua nhau giảm giá xuống thấp hơn đối thủ, tạo ra vòng xoáy giảm phát. Theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp, trong giai đoạn 2023 - 2025, giá ô tô BYD đã giảm 27%, giá lê, dưa chuột, khoai tây và lò vi sóng lần lượt giảm 31%, 18%, 17% và 8%.

Giảm phát kéo dài là vấn đề nghiêm trọng. Khi người tiêu dùng kỳ vọng giá sẽ tiếp tục đi xuống, họ sẽ trì hoãn chi tiêu. Biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp, khiến họ khó đầu tư và tăng lương cho người lao động - càng khiến nhu cầu suy yếu và kéo dài xu hướng giảm giá.

Giới chức Trung Quốc đang tìm cách ngăn chặn các cuộc chiến giá cả, giúp doanh nghiệp khôi phục biên lợi nhuận và tăng lương cho người lao động, qua đó thúc đẩy tiêu dùng. Nhưng khi giảm phát xuất hiện, việc đảo ngược xu hướng này thường rất khó khăn.

Dân số sụt giảm

Dân số Trung Quốc - hiện vào khoảng 1,4 tỷ người - đang giảm với tốc độ nhanh nhất trong nhiều nhập kỷ.

Trong năm 2025, Trung Quốc có 7,93 triệu trẻ em chào đời - ít nhất kể từ năm 1949. Số ca sinh đã giảm liên tục kể từ năm 2016, chỉ trừ một đợt tăng ngắn ngủi vào năm 2024. Theo văn hóa Trung Quốc, năm Giáp Thìn - tức năm con rồng - được coi là thời điểm may mắn để sinh con.

Dân số trong độ tuổi lao động cũng đang thu hẹp. Vào năm 2025, nhóm tuổi 16 - 59 chiếm khoảng 61% dân số, thấp hơn đáng kể tỷ lệ 70% một thập kỷ trước. Đồng thời, dân số Trung Quốc đang già hóa nhanh chóng.

Dân số già hóa và lực lượng lao động suy giảm sẽ ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực kinh tế, từ nhu cầu tiêu dùng, sản lượng nhà máy cho đến tiến bộ công nghệ, từ đó đè nặng lên tiềm năng tăng trưởng dài hạn của Trung Quốc.

Thị trường lao động hạ nhiệt

Tỷ lệ thất nghiệp trên toàn nền kinh tế Trung Quốc nhìn chung khá ổn định. Song, tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ thì tăng mạnh.

Hàng triệu cử nhân ra trường đang phải cạnh tranh khốc liệt để có được công việc trong văn phòng. Trong khi đó, các nhà máy vẫn đang rất “khát” lao động.

Triển vọng việc làm bấp bênh và tốc độ tăng trưởng tiền lương sa sút đang cản trở nỗ lực thúc đẩy tiêu dùng của giới chức Trung Quốc. Ngay lúc này, việc ứng dụng robot và trí AI trong sản xuất và dịch vụ đã bắt đầu định hình lại nhu cầu lao động.

Xuất khẩu: Điểm sáng hiếm hoi

Xuất khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc bù đắp nhu cầu yếu trong nền kinh tế nội địa Trung Quốc. Xuất khẩu ròng đóng góp khoảng 1/3 tốc độ tăng trưởng GDP năm 2025 - tỷ trọng cao nhất kể từ năm 1997.

Dù xuất khẩu sang Mỹ đã giảm đáng kể vì thuế quan, Trung Quốc đã đẩy mạnh bán hàng sang châu Âu và các thị trường mới nổi tại Đông Nam Á.

Đặc biệt, nhu cầu dành cho thiết bị và máy móc công nghiệp của Trung Quốc đã tăng đáng kể, được hưởng lợi từ quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cùng lúc đó, các nhà sản xuất Trung Quốc đang tiến lên nấc cao hơn của chuỗi giá trị. Doanh số các sản phẩm cấp cao như xe điện, tấm pin mặt trời và thiết bị sản xuất đã tăng trong năm qua, giúp Trung Quốc đạt thăng dư thương mại hàng hóa 1.200 tỷ USD.

Tuy nhiên, ngành xuất khẩu Trung Quốc cũng đối mặt với một số rủi ro. Ngoài Mỹ, một số quốc gia đang tìm cách hạn chế làn sóng hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc bằng thuế quan, hạn ngạch và các biện pháp bảo hộ khác.