Chủ tịch HSC chỉ ra một khoảng trống lớn của thị trường chứng khoán Việt Nam

Khoảng 85 - 90% giá trị giao dịch hàng ngày trên thị trường chứng khoán Việt Nam thuộc về nhà đầu tư cá nhân trong nước.

Theo ông Johan Nyvene, Chủ tịch HĐQT CTCP Chứng khoán TP HCM (HSC - Mã: HCM), một trong những nguyên nhân khiến thị trường chưa có chiều sâu là Việt Nam thiếu một hệ thống quỹ hưu trí đủ phát triển. Từ kinh nghiệm tại Mỹ, ông đề xuất nghiên cứu một cơ chế tương tự chương trình 401(k) để tạo nguồn vốn dài hạn cho thị trường.

Tại phiên thảo luận "Thị trường mới nổi: Từ nâng hạng thị trường đến trụ cột huy động vốn cho nền kinh tế" thuộc chương trình "Investing in Vietnam: Rising to a New Era" diễn ra chiều 2/10 tại Hà Nội, câu chuyện về nguồn vốn dài hạn được đặt trong mối liên hệ với cơ cấu nhà đầu tư và khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp.

Khoảng trống vốn dài hạn và câu chuyện 401(k)

Thông tin từ ông Johan Nyvene, việc dòng tiền chủ yếu nằm ở các nhà đầu tư cá nhân cho thấy thị trường có lượng vốn nội địa đáng kể, nhưng cách phân bổ vốn vẫn khác với những thị trường phát triển. Phần lớn nhà đầu tư đang tự lựa chọn và đầu tư trực tiếp vào từng cổ phiếu thay vì ủy thác tiền cho các nhà quản lý quỹ chuyên nghiệp.

Ông cho rằng đào tạo nhà đầu tư cần được thực hiện liên tục. Tuy nhiên, để hình thành nguồn vốn dài hạn, Việt Nam cần thêm một hệ thống quỹ hưu trí đủ phát triển.

Theo vị Chủ tịch, tại Mỹ, người dân có thể trích một phần tiền lương hàng tháng để đóng góp vào các chương trình hưu trí như 401(k). Dòng tiền này được đầu tư trong thời gian dài thay vì được sử dụng cho các hoạt động đầu tư ngắn hạn.

Từ kinh nghiệm này, ông đề xuất các cơ quan quản lý tại Việt Nam có thể nghiên cứu một cơ chế vừa mang tính khuyến khích, vừa có tính bắt buộc đối với việc đóng góp vào quỹ hưu trí dài hạn.

Theo đề xuất được ông đưa ra, khoản đóng góp có thể được tính theo tỷ lệ phần trăm thu nhập của mỗi người thay vì áp dụng một mức tiền cố định. Người tham gia có thể được hưởng ưu đãi hoặc miễn thuế đối với phần thu nhập được trích để tiết kiệm và phân bổ vào các sản phẩm đầu tư khác nhau.

Đổi lại, khoản tiền này không nên được rút sớm, theo ông Nyvene, bởi việc rút trước hạn có thể làm phá vỡ mục tiêu xây dựng một nguồn vốn dài hạn. Người tham gia chỉ có thể rút tiền khi đến tuổi nghỉ hưu, với mốc 65 tuổi được ông lấy làm ví dụ; tại Mỹ hiện có thể bắt đầu rút một phần từ tuổi 62.

Có thêm tiền dài hạn nhưng doanh nghiệp phải đủ "sức hấp dẫn"

Nếu một cơ chế như 401(k) giúp hình thành thêm nguồn vốn dài hạn, câu hỏi tiếp theo là dòng tiền này sẽ được đưa vào đâu.

Đây là điểm có thể liên hệ với kinh nghiệm Hàn Quốc, được ông Myungsoo Sim, Giám đốc, Trưởng Bộ phận Hợp tác Quốc tế, Hiệp hội Đầu tư Tài chính Hàn Quốc (KOFIA), chia sẻ tại phiên thảo luận.

Ông Sim đề cập chương trình Nâng cao Giá trị Doanh nghiệp (Corporate Value-Up) của Hàn Quốc, trong đó quản trị doanh nghiệp là một trọng tâm.

Theo ông, một trong những thay đổi đáng kể sau khi chương trình được triển khai nằm ở chính các cuộc thảo luận nội bộ của doanh nghiệp. Những vấn đề như hiệu quả hoạt động hay giá trị cổ đông ngày càng được đưa vào trung tâm, cùng với câu hỏi doanh nghiệp sử dụng nguồn vốn như thế nào và tạo ra giá trị trong dài hạn ra sao.

Các doanh nghiệp cũng quan tâm hơn đến cách truyền tải câu chuyện của mình tới nhà đầu tư. Theo ông Sim, điều này không chỉ là vấn đề hiệu quả thương mại mà còn liên quan đến ba yếu tố gồm thực thi tốt hơn, giao tiếp tốt hơn và một tầm nhìn dài hạn hơn đối với công chúng.

Trên thị trường vốn, ông Sim cho rằng khả năng thu hút đầu tư (Investability) là yếu tố quan trọng nhưng chưa đủ. Ông đưa ra ba trụ cột của giá trị bền vững.

Thứ nhất là Investability, nghĩa là khả năng thu hút đầu tư, gắn với doanh nghiệp mạnh hơn, quản trị tốt hơn cùng quy trình thanh toán và công bố thông tin rõ ràng.

Thứ hai là Accessibility, tức khả năng tiếp cận thị trường, bao gồm việc gia nhập thị trường thuận lợi hơn, thông tin tốt hơn và quy trình giao dịch ngoại hối, thanh toán diễn ra suôn sẻ.

Thứ ba là Trust & Efficiency là lòng tin và hiệu quả, hướng tới một thị trường công bằng, có giá trị và dễ sử dụng.

Theo ông Sim, ba yếu tố này cần được cải thiện đồng thời thay vì tách rời. Khi doanh nghiệp chuyển từ việc chỉ công bố số liệu sang thực hiện các thay đổi cụ thể, thị trường sẽ trở nên dễ tiếp cận và đáng tin cậy hơn đối với nhà đầu tư toàn cầu.

Bài học ông rút ra từ Hàn Quốc là giá trị doanh nghiệp cần được thể hiện rõ hơn, có thể đo lường và đưa vào hành động.

Doanh nghiệp Việt Nam vẫn quen với vốn ngân hàng

Câu chuyện về nguồn vốn dài hạn cũng đặt ra yêu cầu đối với chính doanh nghiệp.

Theo các ý kiến tại phiên thảo luận, doanh nghiệp Việt Nam vẫn có xu hướng lựa chọn tín dụng ngân hàng do đây là kênh vốn dễ tiếp cận hơn so với phát hành cổ phiếu và trái phiếu.

Trong khi đó, thị trường trong nước chưa đủ rộng và sâu để hình thành một lớp nhà đầu tư tổ chức lớn. Khi cần huy động nguồn vốn dài hạn, một số doanh nghiệp phải tìm kiếm nhà đầu tư nước ngoài, thậm chí cần sự tham gia của các tổ chức nước ngoài trong quá trình IPO.

Bên cạnh vấn đề về cơ cấu nhà đầu tư, năng lực nội bộ của doanh nghiệp cũng là một điểm được đề cập. Các yếu tố như quản trị doanh nghiệp, khả năng chuẩn bị thông tin và nhận thức của lãnh đạo về yêu cầu của thị trường vốn vẫn cần được cải thiện.

Như vậy, việc tạo thêm nguồn vốn dài hạn cho thị trường không chỉ là bài toán về phía nhà đầu tư. Một dòng tiền dài hạn chỉ có thể được hấp thụ qua thị trường nếu có đủ doanh nghiệp đáp ứng được yêu cầu về quản trị, công bố thông tin và khả năng tạo giá trị trong dài hạn.

Từ câu chuyện 401(k) của Mỹ đến chương trình Corporate Value-Up của Hàn Quốc, các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy hai phía của thị trường cần được phát triển song song: một bên là nguồn vốn dài hạn và chuyên nghiệp hơn, bên còn lại là các doanh nghiệp có khả năng tiếp nhận và sử dụng hiệu quả nguồn vốn đó.