Thị trường chứng khoán thường diễn biến ra sao trong các giai đoạn nâng hạng FTSE?

Trong bối cảnh FTSE Russell vừa công bố kết quả rà soát giữa kỳ vào sáng 8/4, tiến trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm Thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market) tiếp tục là tâm điểm quan tâm của thị trường. Đây là kỳ đánh giá nhằm cập nhật mức độ đáp ứng các tiêu chí và tiến độ hoàn thiện các điều kiện kỹ thuật, thay vì đưa ra quyết định nâng hạng chính thức.

Theo báo cáo cập nhật tháng 4/2026, SSI Research cho rằng việc nâng hạng thường đi kèm kỳ vọng tích cực về dòng vốn và định giá trong trung hạn, nhưng diễn biến thực tế của thị trường trong ngắn hạn không diễn ra theo một đường thẳng.

Dòng vốn vào theo nhiều giai đoạn, tác động trải dài theo thời gian

Với trường hợp Việt Nam, dòng vốn thụ động được ước tính khoảng 1,67 tỷ USD, chủ yếu đến từ các ETF toàn cầu. Tuy nhiên, dòng tiền này không được giải ngân trong một lần mà nhiều khả năng sẽ được phân bổ theo 3–5 giai đoạn, kéo dài trong nhiều quý.

Cách tiếp cận này tương tự kinh nghiệm tại Saudi Arabia trong kỳ nâng hạng năm 2019, khi dòng vốn được đưa vào thị trường theo từng đợt thay vì dồn vào một thời điểm. Việc giải ngân theo lộ trình giúp thị trường có thời gian hấp thụ dòng tiền, đồng thời hạn chế biến động mạnh trong ngắn hạn.

Theo nhóm phân tích, đặc điểm giải ngân theo từng giai đoạn là yếu tố phổ biến tại các thị trường được nâng hạng. Điều này đồng nghĩa với việc tác động của dòng vốn không tập trung tại một thời điểm cụ thể, mà được phân bổ theo thời gian, gắn với các kỳ cơ cấu danh mục của quỹ.

Bên cạnh dòng vốn thụ động, báo cáo cũng đề cập khả năng các quỹ chủ động gia tăng tỷ trọng khi các điều kiện tiếp cận thị trường được cải thiện. Xu hướng này nhiều khả năng diễn ra theo từng bước, song song với tiến trình hoàn thiện hạ tầng và khung pháp lý.

Diễn biến thị trường đan xen

Bên cạnh yếu tố dòng tiền, diễn biến giá cổ phiếu trong các giai đoạn nâng hạng cho thấy phản ứng của thị trường thường không diễn ra ngay lập tức. Thị trường có thể xuất hiện các nhịp dao động, thậm chí điều chỉnh trong ngắn hạn trước khi hình thành xu hướng rõ ràng hơn.

Trong bối cảnh kỳ vọng nâng hạng đã được hình thành từ trước, các biến động ngắn hạn có thể gắn với hoạt động tái cơ cấu danh mục và điều chỉnh vị thế của nhà đầu tư. Các nhịp tăng và giảm vì vậy có thể đan xen, thay vì hình thành một xu hướng tăng liên tục ngay sau các mốc thông tin.

Theo SSI Research đánh giá, xu hướng thị trường có thể rõ ràng hơn khi dòng tiền được giải ngân theo các giai đoạn tiếp theo, đồng thời đi kèm với sự cải thiện của các yếu tố nền tảng.

Lộ trình cải cách hướng tới MSCI

Sau FTSE Russell, MSCI được xem là cột mốc chiến lược tiếp theo trong bối cảnh tiến trình cải cách đang được đẩy nhanh. Cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước (Non-Prefunding) đã vận hành ổn định, trong khi hệ thống Đối tác bù trừ trung tâm (CCP) đang bám sát lộ trình triển khai.

Các cải cách này góp phần cải thiện ba tiêu chí quan trọng trong đánh giá của MSCI, bao gồm thanh toán và bù trừ, cho vay chứng khoán và khả năng thực hiện bán khống. Dù hoạt động bán khống cổ phiếu đơn lẻ chưa được triển khai, nhà đầu tư đã có thể thực hiện vị thế bán thông qua hợp đồng tương lai chỉ số.

Chuẩn mực công bố thông tin cũng đang được cải thiện, với việc cơ quan quản lý và doanh nghiệp niêm yết từng bước nâng cao mức độ công bố bằng tiếng Anh. Đây là yếu tố liên quan trực tiếp đến các tiêu chí về minh bạch và khả năng tiếp cận thông tin của nhà đầu tư nước ngoài.

Ở khía cạnh giới hạn sở hữu nước ngoài, một số thay đổi chính sách đang được xem xét theo hướng nới lỏng tại các ngành nhạy cảm, đồng thời nhiều doanh nghiệp chủ động rà soát hoặc điều chỉnh room ngoại. Nhờ đó, tỷ lệ sở hữu nước ngoài hiệu dụng trên HOSE đã tăng từ 41,71% lên 44,64% trong năm 2025.

Theo đánh giá của bộ phận phân tích, nếu các yếu tố trên được triển khai hiệu quả, Việt Nam có thể đáp ứng 17/18 tiêu chí phân loại của MSCI.

"Những đợt nâng hạng này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy dòng vốn tổ chức nước ngoài quy mô lớn, củng cố niềm tin của nhà đầu tư trong nước và cải thiện thanh khoản thị trường. Kỳ vọng về các sự kiện này đã bắt đầu tác động đến hành vi nhà đầu tư và có thể đẩy nhanh dòng vốn vào thị trường ngay trước thời điểm nâng hạng chính thức.", theo báo cáo.