Nhà đầu tư cá nhân ra trận với 'gậy gỗ', chuyên gia gợi ý cách xây danh mục

Tại chương trình webinar "Chọn cá mập hay chọn cả đại dương?" do CTCP Chứng khoán VPS (Mã: VCK) tổ chức vào chiều ngày 14/10, các diễn giả thảo luận về những khó khăn của nhà đầu tư cá nhân khi cạnh tranh với các tổ chức lớn, đồng thời đưa ra những phương án lựa chọn cổ phiếu và phân bổ danh mục trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam bước sang giai đoạn mới.

Nhà đầu tư cá nhân có khi "chỉ cầm mỗi gậy gỗ"

Bà Bùi Trúc Quỳnh, Trưởng phòng Tư vấn Tài chính Hội sở VPS, dẫn lại quan điểm phổ biến rằng chỉ khoảng 5% nhà đầu tư cá nhân có thể chiến thắng thị trường. Theo bà, dù vậy, phần lớn nhà đầu tư vẫn tin rằng mình sẽ nằm trong số ít ngoại lệ.

Để minh họa sự chênh lệch về nguồn lực, bà Quỳnh lấy ví dụ một nhà đầu tư cá nhân đặt lệnh bán chốt lời, trong khi bên mua đối ứng có thể là một quỹ đầu tư với quy mô hàng tỷ USD.

Các tổ chức này thường sở hữu đội ngũ phân tích có khả năng trực tiếp khảo sát doanh nghiệp, nhà máy, làm việc với ban lãnh đạo và nghiên cứu chuyên sâu báo cáo tài chính. Bên cạnh đó, họ còn sử dụng thuật toán hoặc trí tuệ nhân tạo (AI) để thực hiện giao dịch với tốc độ rất cao, theo bà Quỳnh có thể chỉ khoảng 1/1.000 giây.

Trong khi đó, nhà đầu tư cá nhân thường hạn chế hơn về thời gian, công cụ và khả năng tiếp cận thông tin chuyên sâu.

"Có thể ví nhà đầu tư cá nhân tham gia thị trường chứng khoán giống như đi ra chiến trường mà không mang theo súng hay công cụ gì, có khi chỉ cầm mỗi gậy gỗ", bà Quỳnh nói.

Cùng quan điểm, ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích VPS, cho rằng các quỹ đầu tư lớn thường xây dựng chiến lược rõ ràng ngay từ đầu, có thể theo trường phái tăng trưởng, giá trị hoặc đầu tư theo rổ chỉ số. Mỗi quỹ xác định trước tỷ trọng, thời gian nắm giữ và thực hiện rà soát danh mục định kỳ.

Ngược lại, theo ông, không ít nhà đầu tư cá nhân tại Việt Nam thường xuyên theo dõi biến động giá và chuyển từ cổ phiếu này sang cổ phiếu khác, khiến hiệu quả đầu tư không cao.

Ba câu hỏi trước khi chọn cổ phiếu

Theo bà Quỳnh, nhà đầu tư cá nhân thường đứng trước hai lựa chọn. Thứ nhất là trực tiếp lựa chọn cổ phiếu để tìm kiếm cơ hội sinh lời vượt trội. Tuy nhiên, cách tiếp cận này đòi hỏi kiến thức, thời gian theo dõi và khả năng duy trì kỷ luật, đặc biệt khi thị trường xuất hiện những giai đoạn hưng phấn hoặc hoảng loạn.

Thứ hai là đầu tư vào một rổ cổ phiếu hoặc chỉ số, tích lũy định kỳ và nắm giữ trong dài hạn, thay vì liên tục tìm kiếm những cổ phiếu có khả năng tăng giá mạnh.

Bà Quỳnh cho rằng không có phương án nào đúng trong mọi trường hợp. Trước khi lựa chọn, mỗi nhà đầu tư cần trả lời ba câu hỏi gồm "bản thân có đủ thời gian để giao dịch trực tiếp hay không?"; "có đủ thông tin, kiến thức và kinh nghiệm để tự ra quyết định hay không?" và "có thể duy trì kỷ luật đầu tư trong mọi tình huống thị trường hay không?".

Ở góc nhìn khác, ông Khánh cho biết nhà đầu tư còn có thể lựa chọn chiến lược đầu tư giá trị chủ động, thông qua việc tìm kiếm những cổ phiếu được định giá thấp hơn giá trị tài sản hoặc vốn lưu động, nhưng vẫn có hiệu suất sinh lời cao để nắm giữ dài hạn.

Cá nhân ông Khánh thiên về phương án lựa chọn những doanh nghiệp có nền tảng kinh doanh tốt với tầm nhìn đầu tư dài hạn.

70 - 80% danh mục có thể dành cho phần cốt lõi

Về cách phân bổ tài sản, bà Lê Thị Lệ Hằng, Tổng Giám đốc Saigon Capital, cho biết mô hình cốt lõi - vệ tinh có thể phù hợp với nhà đầu tư mới hoặc những người có quy mô vốn nhỏ.

Theo đó, nhà đầu tư có thể dành khoảng 70 - 80% danh mục cho phần cốt lõi (Core) và 20–30% còn lại cho phần vệ tinh (Satellite).

Phần cốt lõi hướng đến mục tiêu tích lũy tài sản dài hạn, thông qua việc mua định kỳ một rổ cổ phiếu hoặc đầu tư theo chỉ số. Với cách tiếp cận này, nhà đầu tư không cần dành quá nhiều thời gian theo dõi biến động ngắn hạn của từng mã.

Trong khi đó, phần vệ tinh dành cho việc trực tiếp tham gia thị trường, tìm kiếm cơ hội từ những cổ phiếu tăng trưởng riêng lẻ và tích lũy kinh nghiệm đầu tư.

Đối với phần danh mục này, bà Hằng gợi ý giới hạn tỷ trọng đầu tư vào một cổ phiếu ở mức không quá 20% tổng danh mục và duy trì khoảng 5 đến dưới 10 mã. Theo bà, việc giới hạn tỷ trọng nhằm giảm tác động lên tổng tài sản nếu một cổ phiếu có mức độ rủi ro cao giảm giá mạnh.

Tuy nhiên, tỷ lệ cốt lõi và vệ tinh không phải công thức cố định. Nhà đầu tư cần điều chỉnh theo mục tiêu tài chính, hoàn cảnh cá nhân và kinh nghiệm tích lũy, đồng thời thường xuyên rà soát mức độ hoàn thành các mục tiêu đã đặt ra.

Bà Hằng nhận định với nguồn vốn nhỏ và thời gian hạn chế, việc tự lựa chọn cổ phiếu trong số hơn 1.500 mã trên thị trường không đơn giản. Vì vậy, những giải pháp tích sản theo rổ chỉ số có thể là một phương án để nhà đầu tư cân nhắc.

Nâng hạng thị trường không đồng nghĩa mọi cổ phiếu đều tăng giá

Bên cạnh chiến lược đầu tư, các diễn giả cũng đề cập đến triển vọng thị trường chứng khoán sau những thay đổi liên quan đến quá trình nâng hạng.

Theo ông Lê Đức Khánh, thị trường vừa trải qua kỳ đánh giá giữa kỳ của FTSE Russell. Việc đáp ứng các tiêu chí nâng hạng của FTSE hay MSCI đòi hỏi nhiều điều kiện, bao gồm khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, yêu cầu ký quỹ trước giao dịch và mức độ tự do hóa thị trường ngoại hối.

Các yếu tố được ông Khánh đánh giá có thể hỗ trợ thị trường gồm tăng trưởng GDP, kết quả kinh doanh quý III của doanh nghiệp niêm yết, thông tin nâng hạng và việc FTSE đưa 27 cổ phiếu Việt Nam vào danh sách xem xét.

Cùng với đó, các ETF như VanEck và Fubon có thể tiếp tục cơ cấu danh mục trong các kỳ tháng 9, tháng 12 hoặc những năm tiếp theo.

Tuy nhiên, ông Khánh nhấn mạnh thông tin nâng hạng không đồng nghĩa toàn bộ cổ phiếu trên thị trường sẽ tăng giá ngay lập tức.

Theo ông, dòng vốn từ các quỹ ngoại có xu hướng tập trung vào doanh nghiệp đáp ứng tốt những tiêu chí về vốn hóa, thanh khoản, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) và giới hạn sở hữu nước ngoài. Trong khi đó, những cổ phiếu nằm ngoài rổ chỉ số hoặc thuộc các ngành có triển vọng kinh doanh kém khả quan vẫn có thể đi ngang hoặc giảm giá.

Thời điểm phản ánh thông tin cũng khác nhau giữa từng cổ phiếu, tùy thuộc vào đặc điểm doanh nghiệp và dòng tiền.

Về triển vọng dòng vốn, ông Khánh cho rằng tại nhiều thị trường cận biên và mới nổi, tín dụng ngân hàng thường chiếm khoảng 70 - 80% nguồn vốn, trong khi thị trường vốn đóng góp 20 - 30%.

Việt Nam cũng phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng. Do đó, khi nguồn vốn ngân hàng eo hẹp hoặc lãi suất tiết kiệm tăng, dòng tiền vào thị trường chứng khoán có thể chịu tác động.

Theo ông Khánh, yếu tố quan trọng nhất vẫn là nội tại nền kinh tế. Nhà đầu tư hiện vẫn duy trì sức mua nhưng có xu hướng chờ đợi thêm tín hiệu vĩ mô trước khi gia tăng giải ngân.

Ông đánh giá kết quả kinh doanh 9 tháng đầu năm của các doanh nghiệp niêm yết tương đối khả quan, trong đó những nhóm ngành như hóa chất, cảng biển, vận tải biển, tiện ích và dầu khí ghi nhận tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận lớn.

Để đánh giá triển vọng doanh nghiệp, bộ phận phân tích VPS còn thực hiện các chuyến khảo sát thực tế tại một số đơn vị như Nam Hải Đình Vũ, Gemadept, Cảng Hải An, Nhựa Tiền Phong và PVTrans nhằm rà soát số liệu và xây dựng dự báo.

Nhà đầu tư cá nhân thường mắc sai lầm khi chỉ tập trung vào những cổ phiếu hoặc nhóm ngành quen thuộc, trong khi nhóm dẫn dắt thị trường có thể thay đổi qua từng giai đoạn.

Từ đó, ông đề xuất hai tiêu chí để sàng lọc cổ phiếu gồm mức định giá hấp dẫn so với các doanh nghiệp cùng ngành và tốc độ tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận vượt trội qua từng quý.