Giải ngân đầu tư công quý III: Khi các siêu dự án áp sát 'vạch đích'

Quý III/2026, nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn "nước rút" của hàng loạt dự án dự kiến hoàn thành cuối năm 2026 như: Siêu dự án như Sân bay Long Thành, cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Cao tốc Cao Lãnh - An Hữu (Giai đoạn 1), nút giao An Phú (TP HCM), cao tốc TP HCM – Long Thành đoạn mở rộng.

Tuy nhiên, nghịch lý "tiền chờ dự án" vẫn đang hiện hữu ở nhiều nơi, đòi hỏi những giải pháp quyết liệt hơn để khơi thông dòng vốn. 

Những "đại công trường" thay đổi diện mạo quốc gia

Khí thế thi công tại các siêu dự án trên khắp cả nước đang ở mức cao nhất khi bước vào giai đoạn nước rút. Tiêu điểm là "siêu dự án" Cảng hàng không quốc tế Long Thành.

Bằng việc duy trì hơn 7.100 nhân sự làm việc, Cảng Hàng không quốc tế Long Thành đã đạt tổng giá trị thực hiện gần 80%, tính đến cuối tháng 7, trong đó các gói thầu xây lắp chính đạt khoảng 70%. Tổng Công ty Cảng Hàng không Việt Nam (ACV) còn cho biết đang yêu cầu các nhà thầu nâng số nhân sự lên gần 9.000 người nhằm bảo đảm hoàn thành các mốc tiến độ quan trọng. 

Theo dự kiến, công tác vận hành thử nghiệm của siêu dự án này được thực hiện trong các tháng 9 - 11/2026. Gói thầu thi công đường cất hạ cánh, đường lăn và sân đỗ, khối lượng thực hiện đã đạt hơn 91%. Trong đó, đường cất hạ cánh cùng hệ thống đường lăn cơ bản hoàn thành, đã được đưa vào khai thác kỹ thuật từ cuối tháng 4/2025, phục vụ thành công các chuyến bay hiệu chuẩn vào cuối năm 2025.

Còn gói thầu giao thông kết nối, hiện đường T1 đã khai thác phục vụ thi công, đường T2 cũng khai thác một phần. Còn gói thầu giao thông nội cảng giá trị thực hiện đạt gần 65% hợp đồng. Nhiều hạng mục quan trọng như tuynel kỹ thuật, cầu cạn, đường trục chính, trung tâm năng lượng,... đang được đẩy nhanh tiến độ.

Viêc hoàn thiện kiến trúc nhà ga đạt gần 80%, hệ thống cơ điện đạt hơn 92%. Các hạng mục công nghệ quan trọng như hệ thống xử lý hành lý, soi chiếu an ninh, cầu ống lồng, hệ thống dẫn đỗ tàu bay, thang cuốn, thang máy… đang được lắp đặt và dự kiến cơ bản hoàn thành trong tháng 9.

Bên cạnh đó, bản đồ hạ tầng giao thông đang chứng kiến sự bứt phá của các trục cao tốc ngang. Nếu như giai đoạn trước chúng ta dồn lực cho trục dọc Bắc - Nam, thì nay các tuyến Đông - Tây như: Cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột,...

Các tuyến cao tốc này đang trở thành những "mạch máu" mới, kết nối trực tiếp các vùng nguyên liệu với các cảng biển nước sâu, hay các cửa khẩu.

Hiệu ứng lan toả đến nhiều ngành, lĩnh vực

Có thể thấy, đầu tư công đang đóng vai trò là "vốn mồi" dẫn dắt toàn bộ nền kinh tế. Khi các siêu dự án vào giai đoạn nước rút, tác động lan tỏa đến các ngành phụ trợ là vô cùng lớn.

Trước hết là ngành vật liệu xây dựng. Nhu cầu cát san lấp, đá xây dựng và thép cường độ cao đang đẩy công suất các nhà máy lên mức tối đa. Dù giá vật liệu có những biến động cục bộ do nhu cầu quá lớn từ các dự án trọng điểm, nhưng đây lại là cú hích giúp ngành xi măng và thép vượt qua giai đoạn dồi dào nguồn cung trước đó.

Ngành xây dựng cũng đang "bận rộn" khi hàng loạt công trình hạ tầng trọng điểm và bất động sản cùng thực hiện khiến "cơn khát" nhân sự tăng cao hơn bao giờ hết. Dự án thành phần 3, Cảng hàng không quốc tế Long Thành, cho biết hiện vẫn thiếu khoảng 27% nhân sự phục vụ thi công, tương đương khoảng 2.400 lao động.

Trái ngược với bức tranh các năm trước, quý II năm nay chứng khiến sự gia tăng về quy mô chưa từng có của các doanh nghiệp ngành xây dựng. Vinhomes tăng thêm gần 1.500 nhân sự, Cotecons tăng nhân sự lên tới 16%, từ 3.517 lên 4.080 người, phần nào phản ánh khối lượng công việc dồn dập từ các dự án hạ tầng và bất động sản đang được triển khai trở lại. Hòa Bình cũng tăng nhẹ hơn 3%, cho thấy tín hiệu phục hồi đơn hàng sau giai đoạn khó khăn.

Cơn khát nhân sự còn thể hiện ở mức lương tuyển dụng mà các công ty này trả cho người lao động. Công ty Cổ phần Phát triển và Đầu tư Xây dựng VinCons thuộc Vingroup liên tục tuyển nhiều vị trí lao động phổ thông cho các dự án với mức lương từ 16 - 33 triệu đồng/tháng. Mức lương này được trả cho các lao động có tay nghề cơ bản như: Trát trong, sơn bả, bê tông, cốp pha,... cao hơn nhiều mức lương cơ bản trung bình của ngành dệt may năm 2025 là 11,7 triệu đồng/tháng, da giày là 6 - 12 triệu đồng/tháng, chế biến gỗ là 7 - 10 triệu đồng/tháng,...

Với vị trí thợ phụ, mức lương tuyển dụng là 14 triệu đồng/tháng và thợ phụ nhôm kính là 16 triệu đồng/tháng. Riêng tổ trưởng, mức lương tuyển dụng và Vincons đưa ra lên tới 32 - 35 triệu đồng/tháng, cao hơn rất nhiều so với các ngành nghề phổ thông khác. 

Quan trọng hơn là hiệu ứng đối với ngành logistics. Sau khi các dự án hạ tầng được hoàn thành, nhiều tuyến được rút ngắn được phần lớn thời gian di chuyển. Nếu như trước khi di chuyển từ TP Hà Nội vào Quảng Trị theo quốc lộ 1A mất hơn 13 tiếng thì nay di chuyển cao tốc Bắc - Nam chỉ mất 9 -10 tiếng; thời gian vận chuyển hàng hóa từ các khu công nghiệp đến cảng Cái Mép - Thị Vải đã giảm từ 30 - 40%, chi phí nhiên liệu và hao mòn xe giảm đáng kể.

Điều này trực tiếp nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên trường quốc tế, các nhà đầu tư FDI cũng liên tục đổ vốn vào Việt Nam. Tính đến hết tháng 7, tổng vốn FDI vào Việt Nam tăng cao kỷ lục đạt hơn 38 tỷ USD, tăng 58% so với cùng kỳ năm trước, vốn thực hiện cũng đạt 15,2 tỷ USD, tăng 11,8% so với cùng kỳ năm trước, cao nhất của 7 tháng trong 5 năm qua.

Nghịch lý vốn vẫn "đọng" ở một số địa phương

Trong khi nhiều công trường đang "tất bật" làm thay đổi diện mạo của cả địa phương thì ở một số địa phương dù Chính phủ đã rất quyết liệt, nhưng bức tranh giải ngân vẫn có những mảng màu đối lập.

Theo báo cáo từ Bộ Tài chính, giải ngân vốn đầu tư công từ đầu năm đến hết ngày 31/7 đạt hơn 425.000 tỷ đồng, tương đương 41,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, còn 24 bộ, cơ quan trung ương và 11 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới bình quân chung cả nước.

Bên cạnh các địa phương giải ngân tốt như: TP Hà Nội (đạt 76.200 tỷ đồng), TP HCM (63.700 tỷ đồng), TP. Hải Phòng (19.000 tỷ đồng), Tây Ninh (17.000 tỷ đồng), Hưng Yên (16.000 tỷ đồng) vẫn còn một số địa phương giải ngân thấp.

Các chuyên gia SSI Resrearch cho hay, Chính phủ ước tính tăng trưởng nửa đầu năm 2026 lẽ ra đã có thể cao hơn khoảng 0,4 điểm % nếu giải ngân đầu tư công đạt 50% thay vì mức thực tế 35,5%.

Vì vậy, phần tăng trưởng tăng thêm trong nửa cuối năm sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào khâu thực thi, vào việc đưa nguồn vốn đã được phân bổ, dự án đã được phê duyệt và nguồn lực sẵn có thực sự chảy vào nền kinh tế thực.

 

 

Trao đổi với chúng tôi, ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia kinh tế trưởng của ADB tại Việt Nam, cho biết điều quan trọng trong giải ngân đầu tư công không phải là chi tiêu thật nhiều mà là giải ngân đúng trọng tâm và có hiệu quả vào các dự án có tính lan tỏa.

"Đây là những khoản đầu tư vừa hỗ trợ tăng trưởng trong ngắn hạn, vừa giúp nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh trong trung và dài hạn", ông nhấn mạnh.

Việc đẩy nhanh giải ngân đầu tư công song song với việc đảm bảo chất lượng. Các dự án hạ tầng, năng lượng, logistics, lưới điện, chuyển đổi số và thích ứng khí hậu có thể tạo tác động lan tỏa rất lớn cho nền kinh tế, chuyên gia đánh giá.

Để khâu thực thi tốt hơn, một số chuyên gia cho rằng cần "kỷ luật" hơn trong giải ngân vốn đầu tư công, cần có cơ chế thưởng phạt cũng như điều chuyển vốn ngay lập tức từ các địa phương chậm trễ sang các dự án vượt tiến độ. Chính phủ cũng cần giải quyết nút thắt về thiếu hụt nguyên nhân liệu, nhân công khi đồng loạt triển khai nhiều dự án hạ tầng trọng điểm.

Dự báo những tháng cuối năm 2026, tình hình thời tiết sẽ diễn biến phức tạp với nhiều bão lũ. Do đó, quý III được coi là "thời điểm vàng" để các đơn vị thi công dồn lực. Vì vậy, để dòng vốn đầu tư công thực sự trở thành động lực tăng trưởng GDP, không thể chỉ dừng lại ở các văn bản thúc giục mà phải làm tốt ở khâu thực thi.