Xuất khẩu thuỷ sản đạt gần 7 tỷ USD trong 7 tháng, giai đoạn thuận lợi nhất có thể đã qua?

Theo VASEP, mốc trên 1 tỷ USD trong tháng 7 tiếp tục củng cố triển vọng xuất khẩu thủy sản cả năm có thể vượt 12 tỷ USD. Tuy nhiên, số liệu tháng 7 cũng phát đi tín hiệu rõ ràng rằng giai đoạn tăng trưởng thuận lợi nhất có thể đã đi qua: mức tăng chung chỉ còn 4,8%; cá tra giảm 6,1%; cá ngừ gần như không tăng; EU, Hàn Quốc và Trung Đông cùng giảm hai con số.

Ngoài ra, từ 24/7, hàng thủy sản Việt Nam vào Mỹ bắt đầu chịu thêm thuế Section 301 ở mức 12,5%. VASEP cho biết do độ trễ của hợp đồng và thời gian vận chuyển, tác động đầy đủ chưa phản ánh trong kim ngạch tháng 7, nhưng sẽ thể hiện rõ hơn từ tháng 8 và quý IV.

Trung Quốc và Hong Kong tiếp tục là thị trường lớn nhất trong tháng 7 với hơn 267 triệu USD, tăng 24,7%. Lũy kế 7 tháng đạt gần 1,74 tỷ USD, tăng 34,5%.

Phần lớn chênh lệch tăng trưởng chung của toàn ngành đến từ thị trường này. Tôm hùm, tôm chân trắng, cá tra, cua ghẹ và một số hải sản khác đều được hưởng lợi. Nếu loại trừ mức tăng hơn 445 triệu USD của Trung Quốc và Hong Kong trong 7 tháng, bức tranh xuất khẩu thủy sản sẽ kém tích cực hơn đáng kể.

Mỹ đạt hơn 159 triệu USD trong tháng 7, tăng 6,3%; lũy kế đạt hơn 1,05 tỷ USD, chỉ tăng 0,3%. Con số này chưa phản ánh đầy đủ thuế Section 301 vì thuế mới được USTR công bố ngày 23/7. Tác động lớn hơn sẽ xuất hiện trong các lô hàng thông quan từ cuối tháng 7 trở đi.

Nhật Bản đạt hơn 144 triệu USD trong tháng 7, tăng 3,8%; lũy kế tăng 2,6%. CPTPP đạt hơn 1,783 tỷ USD sau 7 tháng, tăng 8,1%, tiếp tục là vùng thị trường tương đối ổn định.

Trái lại, EU giảm 10,9% trong tháng và giảm 2,7% sau 7 tháng. Hàn Quốc giảm 10,8% trong tháng; ASEAN giảm 6%; Trung Đông giảm 16%.

Mức giảm tại EU không chỉ do sức mua. Từ đầu năm 2026, yêu cầu số hóa hồ sơ CATCH làm tăng nguy cơ chậm thông quan nếu dữ liệu chứng thư, mã hàng, trọng lượng, tàu và hồ sơ chế biến không khớp. CATCH áp dụng bắt buộc đối với nhà nhập khẩu EU từ ngày 10/1/2026 và bao phủ thủy sản thuộc Chương 03 cùng các nhóm 1604–1605.

Theo VASEP, kịch bản xuất khẩu trên 12 tỷ USD vẫn khả thi sau kết quả 6,78 tỷ USD của 7 tháng đầu năm. Tuy nhiên, hiệp hội cho rằng tăng trưởng những tháng còn lại có thể thấp hơn đáng kể so với mức 11,5% hiện tại. Yếu tố tác động trực tiếp nhất là thuế Section 301 của Mỹ. Mức 12,5% đối với Việt Nam tạo ra ba hệ quả cụ thể.

Thứ nhất, các hợp đồng mới với Mỹ sẽ được đàm phán lại. Nhà nhập khẩu có thể yêu cầu giảm giá FOB, chia sẻ thuế hoặc chỉ ký hợp đồng ngắn hạn.

Thứ hai, Việt Nam bất lợi hơn Ecuador, Ấn Độ và Indonesia, là những nguồn cung chịu mức 10%. Chênh lệch này đặc biệt quan trọng đối với tôm chân trắng, cá ngừ đóng hộp và các sản phẩm đông lạnh tiêu chuẩn.

Thứ ba, thuế mới được cộng với MFN, thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp nếu có. Vì vậy, quyết định mua hàng sẽ ngày càng được đưa ra theo từng doanh nghiệp và từng mã hàng, thay vì chỉ so sánh chung giữa các quốc gia.

Mặt tích cực là Việt Nam đã ban hành quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức, có hiệu lực từ đầu tháng 9/2026. Đây là cơ sở để Việt Nam tiếp tục trao đổi với Mỹ, nhưng trong ngắn hạn chưa có thông tin chính thức cho thấy mức thuế 12,5% sẽ được điều chỉnh ngay.