VIS Rating: Rủi ro tài sản lan rộng sang nhiều ngân hàng khi chi phí lãi vay cao

Báo cáo cập nhật ngành ngân hàng mới công bố ngày 24/8 của CTCP Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating) cho biết mức độ phân hóa trong hồ sơ tín nhiệm giữa các ngân hàng tại Việt Nam ngày càng rõ nét trong nửa đầu năm 2026.

Điều này diễn ra trong bối cảnh mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao và điều kiện kinh doanh còn nhiều thách thức - dưới tác động của căng thẳng địa chính trị kéo dài, qua đó làm gia tăng áp lực huy động vốn và rủi ro suy giảm chất lượng tài sản của các ngân hàng.

Rủi ro tài sản lan rộng khi chi phí lãi vay cao

Theo ước tính của VIS Ratings, tỷ lệ nợ quá hạn toàn ngành tăng lên 3,8% trong 6 tháng đầu năm 2026 từ 3,3% cuối năm 2025, do áp lực suy giảm khả năng trả nợ gia tăng ở cả nhóm khách hàng bán lẻ và doanh nghiệp.

Tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLCR) của toàn ngành giảm xuống 79% trong nửa đầu năm, thấp hơn 4 điểm % so với cuối năm 2025, trong bối cảnh nợ quá hạn gia tăng, đặc biệt tại một số ngân hàng quốc doanh như VietinBank và BIDV.

Theo đó, tình trạng quá hạn tại phân khúc khách hàng cá nhân đã lan rộng từ ngân hàng nhỏ và vừa sang một số ngân hàng lớn, đặc biệt là đối với các khoản vay mua nhà và/hoặc hộ kinh doanh.

"Mặt bằng lãi suất cao và đòn bẩy hộ gia đình gia tăng đã gây áp lực lên khả năng trả nợ của nhóm khách hàng này", báo cáo của VIS Rating cho hay.

Còn đối với nhóm khách hàng doanh nghiệp, rủi ro cũng gia tăng tại một số ngân hàng lớn đặc biệt ở các nhóm ngành bất động sản, thực phẩm và đồ uống và nông nghiệp. Chi phí tài chính và logistics gia tăng do căng thẳng địa chính trị gây áp lực lên biên lợi nhuận và dòng tiền của các doanh nghiệp này.

Tuy nhiên, các nhà phân tích của VIS Rating cũng chỉ ra hai ngân hàng duy trì được chất lượng tài sản ổn định nhờ có danh mục đa dạng và tiêu chuẩn thẩm định thận trọng, tỷ lệ cho vay bất động sản rủi ro thấp là Vietcombank và ACB. 

Tổ chức này đánh giá rủi ro tài sản toàn ngành sẽ tiếp tục ở mức cao hơn trong nửa cuối năm 2026 trong bối cảnh lãi suất neo cao và áp lực sẽ rõ nét hơn với những ngân hàng có tỷ trọng bán lẻ lớn và tăng trưởng nhanh về cho vay bất động sản.

Bên cạnh đó, VIS Rating cho rằng rủi ro huy động vốn và thanh khoản tiếp tục hiện hữu khi tín dụng dài hạn tiếp tục tăng mạnh và tiền gửi không kỳ hạn (CASA) là lợi thế của các ngân hàng, đặc biệt tại nhóm ngân hàng quốc doanh và nhóm ngân hàng lớn có nền tảng huy động tốt hơn.

Bên cạnh đó, các ngân hàng như Techcombank, ACB và HDBank được kỳ vọng sẽ tiếp tục đa dạng hoá cơ cấu nguồn vốn thông qua các khoản vay nước ngoài kỳ hạn dài (có chi phí thấp hơn tiền gửi thông thường).

Ngược lại, rủi ro thanh khoản vẫn ở mức cao tại nhóm ngân hàng nhỏ và trung bình, do tiếp tục phụ thuộc vào nguồn vốn liên ngân hàng ngắn hạn trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng cao và cạnh tranh huy động ngày càng gay gắt.

Khả năng sinh lời phân hoá: Đâu là nhóm bứt tốc?

Cùng với rủi ro tài sản ra tăng, VIS Rating cũng nhận định khả năng sinh lời của các ngân hàng tiếp tục phân hoá mạnh. 

Nhóm ngân hàng lớn và ngân hàng quốc doanh (Big4) ghi nhận kết quả hoạt động tốt hơn nhờ nền tảng huy động vững chắc và khả năng sinh lời cải thiện, trong khi các ngân hàng nhỏ tiếp tục chịu áp lực chi phí tín dụng gia tăng, biên lợi nhuận thu hẹp do cạnh tranh huy động gay gắt.

Kết quả ghi nhận cho thấy đa số Big4 và ngân hàng lớn đang trên đà hoàn thành kế hoạch lợi nhuận năm trong khi các ngân hàng quy mô nhỏ đang chịu áp lực lợi nhuận do NIM thu hẹp và chi phí tín dụng gia tăng.

Theo các nhà phân tích, nhóm ngân hàng lớn đã tìm cách bù đắp chi phí huy động gia tăng thông qua lợi suất cho vay cao hơn.

Cụ thể, một số đẩy mạnh cho vay ở các phân khúc có biên lợi nhuận tốt như bất động sản dài hạn (như MB, HDBank), cho vay bán lẻ tín chấp (như Techcombank), hoặc điều chỉnh lãi suất cho vay nhanh hơn tại các ngân hàng quốc doanh (như Vietcombank, VietinBank).

Cùng với đó, lợi nhuận của một số ngân hàng tư nhân lớn như Techcombank hay HDBank còn được hỗ trợ từ nguồn thu phí từ hoạt động ngân hàng đầu tư qua các công ty chứng khoán trong hệ sinh thái.

"Chúng tôi kỳ vọng mức độ phân hóa này sẽ tiếp tục duy trì trong nửa cuối năm 2026, với các thách thức chính đến từ rủi ro chất lượng tài sản, huy động vốn và thanh khoản. Bên cạnh đó, tăng trưởng tín dụng ở mức cao cùng với việc tiếp tục chi trả cổ tức tiền mặt khiến bộ đệm hấp thụ tổn thất của ngành sẽ vẫn ở mức khiêm tốn", VIS Rating dự báo.