Tỷ giá tăng cao kỷ lục do đâu?

Tỷ giá trung tâm lập kỷ lục

Trong hai ngày 28 - 29/7, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố tỷ giá trung tâm giữa đồng Việt Nam và USD ở mức 25.306 VND/USD, vượt kỷ lục cũ 25.298 VND/USD được thiết lập vào cuối tháng 8 năm ngoái. Với biên độ giao dịch ±5%, tỷ giá trần được nâng lên 26.571 VND/USD, trong khi tỷ giá sàn là 24.041 VND/USD.

Tỷ giá trung tâm chạm ngưỡng kỷ lục trong bối cảnh Mỹ áp thuế trở lại và giá dầu tăng do căng thẳng tại Trung Đông. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến lạm phát của Mỹ và quyết định lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) từ đó gây áp lực lên đồng USD và tỷ giá USD/VND.

Cùng với đó ở trong nước, thâm hụt thương mại tính đến 15/7 vượt 20 tỷ USD - cao nhất trong 20 năm và dự trữ ngoại hối không còn dồi dào như trước.

Trên thị trường quốc tế, việc ông Trump tiếp tục đưa ra mức thuế mới (Section 301) áp với 60 đối tác thương mại nhằm thay thế thuế quan tạm thời 10% hết hạn đã tiếp tục tạo sức ép lên lạm phát và các thị trường tài chính khi nhà đầu tư kỳ vọng Fed sẽ giữ nguyên lãi suất.

Chỉ số chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) - thước đo lạm phát được Fed ưu tiên theo dõi - tăng 4,1% trong tháng 5 so với cùng kỳ năm trước, mức cao nhất kể từ tháng 4/2023, theo Straits Times.

Giới đầu tư hiện nâng xác suất Fed tăng lãi suất trong cuộc họp cuối tháng 7 lên 38%, cao hơn nhiều so với mức 12% chỉ một tuần trước đó. Khả năng Fed tiếp tục tăng lãi suất vào tháng 9 cũng được thị trường đánh giá ở mức gần 80%. 

Điều này đẩy chỉ số sức mạnh đồng USD (DXY) duy trì ở mức cao kỷ lục trong năm 2026. Việc USD tiếp tục neo ở vùng cao nhất trong gần 4 tháng khi giới đầu tư chờ cuộc họp chính sách của Fed, qua đó tạo thêm áp lực lên tỷ giá trong nước. 

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, CTCP Chứng khoán An Bình (ABS), đánh giá việc điều tiết tỷ giá của Việt Nam trong nửa đầu năm 2026 đã rất tốt so với các thị trường khác.

"Ví dụ trong khu vực ASEAN, đồng tiền của Indonesia hay Thái Lan đều bị phá giá rất mạnh. Riêng đối với Việt Nam, ngược với năm 2024 và 2025, năm nay đà tăng tỷ giá của chúng ta vẫn ở mức thấp, đâu đó loanh quanh khoảng 0,1% - 0,2% so với đầu năm", ông Minh nói.

Chuyên gia cũng chỉ ra ba nguyên nhân đã tạo áp lực khiến tỷ giá trung tâm vọt lên và neo ở mức cao trong những ngày vừa qua.

Đầu tiên là, đồng USD tăng mạnh. Trong những ngày gần đây đồng USD tăng giá rất mạnh do kỳ vọng từ cuộc họp của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

"Thực tế là, mỗi khi sắp đến cuộc họp của Fed thì bao giờ cũng có biến động tỷ giá. Sáng mai, Fed sẽ có công bố lãi suất lần này. Thị trường đang đoán khả năng cao tháng này Fed chưa tăng lãi suất, nhưng có thể tháng 9 sẽ có đợt tăng. Tâm lý này khiến USD mạnh lên", ông Minh phân tích.

Thứ hai là áp lực từ nhập siêu, theo chuyên gia ABS, từ đầu năm đến nay chúng ta đang bị nhập siêu, điều này cũng gây áp lực nhất định. Tuy nhiên, trong trạng thái nhập siêu mà Việt Nam vẫn gồng được tỷ giá như thế này là đã khá giỏi, chuyên gia đánh giá.

Cuối cùng là căng thẳng địa chính trị và lạm phát. Căng thẳng ở Trung Đông và lạm phát toàn cầu vẫn đang ở mức cao, giá dầu tăng trở lại, lạm phát chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, dẫn đến áp lực tỷ giá vẫn tồn đọng.

Theo chuyên gia, một điểm đáng lưu ý là, áp lực tỷ giá hiện nay đã đỡ hơn giai đoạn 2024 - 2025 nhờ lãi suất trong nước tăng lên. Trước đây, NHNN và các ngân hàng thương mại neo mức lãi suất rất thấp, trong khi lãi suất thế giới (như Mỹ, Nhật Bản) lại ở mức cao, tạo ra khoảng cách lớn. Năm nay, khi lãi suất trong nước tăng lên đã phần nào giảm bớt áp lực cho tỷ giá.

Dự trữ ngoại hối còn khá mỏng so với quy mô nhập khẩu

Chuyên gia Nguyễn Thế Minh cho biết trước những áp lực tỷ giá, vừa qua NHNN đã chủ động thay đổi các công cụ điều tiết mang tính ngắn hạn hơn. Nếu như trước đây NHNN chủ yếu dùng giao dịch giao ngay, thì bây giờ đã sử dụng cả các công cụ quyền chọn (option) và hợp đồng kỳ hạn (forward) để kéo giãn thời gian và đảm bảo tính thanh khoản cho ngoại tệ.

Tuy nhiên, bộ đệm dự trữ ngoại hối không còn quá dày khiến việc điều tiết tỷ giá không có nhiều dư địa.

Theo ước tính của SSI Research, dự trữ ngoại hối đạt gần 87,6 tỷ USD tính đến ngày 18/6, thấp hơn đáng kể so với đỉnh hơn 111,8 tỷ USD hồi tháng 1/2022, và khá mỏng so với quy mô nhập khẩu đã mở rộng.

Việt Nam không neo tỷ giá cứng, không có sự lệch pha lớn về nợ nước ngoài, cũng không tồn tại lỗ hổng bảng cân đối trên diện rộng bằng ngoại tệ. Phần lớn đòn bẩy nằm trong nước và bằng tiền đồng, dòng vốn FDI vẫn mạnh, còn tỷ giá được điều hành linh hoạt thay vì cố định.

Vì vậy, để điều tiết tỷ giá, NHNN khó có thể phụ thuộc vào các can thiệp giao ngay với quy mô lớn, mà sẽ cần dựa nhiều hơn vào các công cụ như hoán đổi ngoại tệ, quyền chọn, điều tiết hành chính và cơ chế tỷ giá linh hoạt trong tầm kiểm soát, các chuyên gia từ SSI Research phân tích.

Bên cạnh điểm yếu về dự trữ ngoại hối, ông Minh cũng chỉ ra điểm cộng hiện nay là dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vẫn đang rất tốt. Trong khi đó, điểm trừ lớn trong 2-3 năm nay là dòng vốn FII (đầu tư gián tiếp) bị rút ra mạnh khi các nhà đầu tư nước ngoài liên tục bán ròng trên thị trường chứng khoán.

"Bài học từ Indonesia vừa qua cho thấy khi dòng vốn FII rút đi mạnh, tỷ giá của họ đã bị vọt lên cao nhất khu vực (phá giá hơn 6-8%). Việt Nam cũng đang gặp tình trạng rút vốn FII nhưng không ồ ạt như Indonesia", ông Minh nói.

Sắp tới, ông cho rằng có thể kỳ vọng vào việc nâng hạng thị trường chứng khoán (FTSE) vào tháng 9 này, có thể sẽ thu hút một dòng vốn quay trở lại để bổ sung dự trữ và giảm áp lực tỷ giá.

Về vấn đề nhập siêu, chuyên gia cho rằng đây chỉ là yếu tố chu kỳ, thông thường, đầu năm các doanh nghiệp sẽ nhập khẩu nguyên liệu nhiều để phục vụ sản xuất cho mùa vụ cuối năm. 

"Vậy nên, từ tháng 6 trở đi, chúng ta sẽ xuất siêu trở lại khi các đơn hàng được xuất đi. Nhu cầu tiêu dùng của các thị trường quốc tế như: Mỹ, Trung Quốc đang quay trở lại, vậy nên không cần quá lo ngại vệc nhập siêu gây rủi ro dài hạn cho cán cân thương mại", ông Minh cho hay.

Về lâu dài, ông cho rằng NHNN cần giải bài toán tỷ giá và giải quyết vấn đề dự trữ ngoại hối thông qua việc thu hút thêm FDI, vừa có các giải pháp để thu hút dòng vốn FII quay trở lại, tăng quy mô thị trường để ổn định tỷ giá bền vững hơn.