Lời giải giảm áp lực cung ứng điện cao điểm mùa hè

Trong bối cảnh nguy cơ xuất hiện El Nino, nguồn nhiên liệu cho phát điện tiếp tục biến động và nhu cầu điện phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số ngày càng gia tăng, áp lực bảo đảm cung ứng điện đang trở nên rất lớn không chỉ trong năm 2026 mà cả những năm tiếp theo.

Trước bài toán đó, điện mặt trời mái nhà, đặc biệt khi kết hợp cùng hệ thống lưu trữ, được kỳ vọng trở thành giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia, đồng thời tăng tính chủ động năng lượng cho doanh nghiệp và người dân.

Áp lực cung ứng điện ngày càng lớn

Ông Nguyễn Thế Văn, Phó Trưởng phòng Phương thức, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết, năm 2026 được dự báo có nền nhiệt cao hơn, nắng nóng xuất hiện sớm và có thể kéo dài đến tháng 7-8 với cường độ gay gắt hơn năm 2025.

Trong khi đó, xác suất xuất hiện El Nino ở mức cao khiến lưu lượng nước về các hồ thủy điện thấp, điều kiện thủy văn không thuận lợi cho phát điện.

Không chỉ chịu tác động từ thời tiết, ngành điện còn đối mặt với những rủi ro từ biến động địa chính trị quốc tế. Theo ông Văn, bất ổn tại Trung Đông đang tác động trực tiếp tới nguồn cung năng lượng sơ cấp cho phát điện, đặc biệt là than nhập khẩu và khí LNG. Giá nhiên liệu tăng, nguy cơ khan hiếm nguồn cung gia tăng khiến chi phí phát điện tiếp tục chịu áp lực lớn.

“Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số được đặt ra, áp lực bảo đảm cân bằng cung cầu điện là rất lớn, nhất là trong cao điểm mùa khô năm 2026. Về dài hạn, thách thức còn có thể gia tăng khi nhu cầu phụ tải tăng nhanh nhưng tiến độ một số dự án nguồn điện lớn vẫn chậm so với kế hoạch”, ông Văn nhận định.

Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) Đỗ Nguyệt Ánh cho biết, áp lực cung cấp điện cho khu vực phía Bắc luôn là thách thức lớn, không chỉ riêng năm 2026 mà trong nhiều năm qua. Trong khi nhu cầu điện phục vụ tăng trưởng kinh tế tăng nhanh thì các nguồn điện lớn bổ sung trong giai đoạn 2026-2027 lại khá hạn chế.

“Trong bối cảnh đó, phát triển điện mặt trời mái nhà được xem là giải pháp căn cơ để giảm áp lực cung cấp điện”, bà Ánh nhấn mạnh.

Trước sức ép cung ứng điện ngày càng lớn, các chuyên gia cho rằng sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả kết hợp phát triển điện mặt trời mái nhà là giải pháp cần thiết và mang tính dài hạn.

Ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh cho biết, Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh vai trò của điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản, tự tiêu – tức nguồn điện được sản xuất và sử dụng ngay tại chỗ cho hộ gia đình và doanh nghiệp.

Theo ông Sơn, trong bối cảnh thời tiết cực đoan và giá nhiên liệu hóa thạch biến động mạnh, việc thúc đẩy tiết kiệm điện kết hợp điện mặt trời mái nhà gắn với hệ thống lưu trữ là lựa chọn mang tính chiến lược nhằm nâng cao khả năng tự chủ năng lượng và giảm rủi ro cho hệ thống điện quốc gia.

Thực tế cho thấy, xu hướng đầu tư điện mặt trời mái nhà đang gia tăng tại nhiều địa phương, từ đô thị lớn tới khu vực miền núi. Theo số liệu của Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), đến cuối năm 2025 đã có 1.673 khách hàng đăng ký phát triển hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu với tổng công suất 438,5 MW; trong đó, gần 1.600 khách hàng đã hoàn thành lắp đặt và đưa vào vận hành với tổng công suất khoảng 323,6 MW.

Đáng chú ý, khoảng 454 MWp công suất điện mặt trời mái nhà đã được đầu tư kèm hệ thống lưu trữ với dung lượng khoảng 8.600 kWh. Điều này cho thấy xu hướng kết hợp pin lưu trữ đang dần hình thành, dù quy mô vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng.

Tại khu vực phía Nam, ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) cho biết hiện đã có hơn 1.900 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu với tổng công suất gần 487,7 MWp đi vào vận hành.

Ngành điện đang tiếp tục khuyến khích khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ nhằm tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm áp lực cho lưới điện vào giờ cao điểm.

Không chỉ các hộ gia đình, nhiều doanh nghiệp sản xuất lớn cũng đang chủ động đầu tư điện mặt trời mái nhà nhằm giảm chi phí điện năng và nâng cao tính chủ động trong sản xuất.

Ông Hoàng Viết Hưng, Trưởng phòng Dịch vụ Kỹ thuật, Công ty cổ phần Prime Phổ Yên cho biết doanh nghiệp đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tiết kiệm điện như sử dụng thiết bị hiệu suất cao, lắp biến tần tối ưu vận hành và điều chỉnh phụ tải tránh giờ cao điểm.

Đặc biệt, năm 2025 doanh nghiệp đã hoàn thành lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà trên nhà xưởng với tổng công suất pin 1,8 MWp, công suất inverter đạt 1.430 kW.

“Hệ thống này giúp công ty tiết kiệm khoảng 200 triệu đồng tiền điện mỗi tháng, đồng thời giảm phát thải khoảng 560 tấn CO2 mỗi năm”, ông Hưng cho biết.

Theo ông Hưng, dù bức xạ mặt trời tại miền Bắc không thuận lợi như khu vực miền Trung hay miền Nam, nhưng vào các tháng cao điểm mùa hè, hệ thống điện mặt trời vẫn phát huy hiệu quả rõ rệt khi nhu cầu điện tăng mạnh.

Tương tự, Công ty TNHH MTV Diesel Sông Công – doanh nghiệp cơ khí với nhu cầu sử dụng điện gần 3 triệu kWh mỗi năm cũng đang đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái công suất gần 2 MWp, dự kiến vận hành từ giữa năm 2026.

Theo ông Phạm Ngọc Sơn, Phó giám đốc Công ty TNHH MTV Diesel Sông Công, việc phát triển nguồn điện tại chỗ không chỉ giúp giảm áp lực lên lưới điện quốc gia mà còn bảo đảm hoạt động sản xuất ổn định trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng cao.

“Đối với doanh nghiệp cơ khí, việc bảo đảm nguồn điện ổn định không chỉ liên quan đến hiệu quả sản xuất mà còn gắn với uy tín giao hàng và việc làm của người lao động. Vì vậy, phát triển điện mặt trời là hướng đi cần thiết và lâu dài”, ông Sơn nhấn mạnh.

Ông Ninh Vân Phong, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Thái Nguyên nhận định, áp lực cung ứng điện trong thời gian tới sẽ rất lớn. Sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp khiến nhu cầu điện tăng nhanh và yêu cầu về chất lượng điện ngày càng cao.

Để đáp ứng nhu cầu này, ngành điện không chỉ đầu tư nâng cấp lưới điện mà còn thúc đẩy các giải pháp năng lượng phân tán. Hiện công ty đang triển khai điện mặt trời mái nhà tại các đơn vị trực thuộc, đồng thời thí điểm hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) nhằm nâng cao khả năng điều tiết phụ tải.

Ngoài ra, công ty cũng xây dựng đội ngũ hơn 100 cán bộ chuyên sâu để tư vấn, hỗ trợ khách hàng triển khai điện mặt trời. Dự kiến trong năm 2026, toàn tỉnh sẽ phát triển khoảng 1.000 khách hàng với tổng công suất khoảng 50 MW điện mặt trời mái nhà.

Mỗi mái nhà là một nguồn điện

Những năm gần đây, chi phí đầu tư điện mặt trời mái nhà đã giảm mạnh, giúp người dân dễ tiếp cận hơn với nguồn năng lượng tái tạo này.

Khảo sát thị trường cho thấy, hệ thống phổ biến quy mô 3-10 kWp hiện có giá khoảng 45-150 triệu đồng, tương đương 8-11 triệu đồng/kWp, giảm khoảng 30-40% so với giai đoạn trước năm 2022.

Tại xã Điền Lư (Thanh Hóa), xu hướng lắp đặt điện mặt trời mái nhà đang lan rộng tới nhiều hộ dân miền núi. Anh Hoàng Can, người kinh doanh thiết bị điện tại địa phương cho biết nhu cầu lắp đặt của người dân tăng nhanh trong khoảng 1-2 năm gần đây, đặc biệt vào mùa nắng nóng.

“Trước đây điện mặt trời còn khá mới mẻ với người dân miền núi, nhưng hiện nay nhiều hộ đã chủ động tìm hiểu và lắp đặt. Người dân quan tâm nhiều đến hiệu quả lâu dài vì sau vài năm có thể hoàn vốn trong khi tuổi thọ hệ thống kéo dài hàng chục năm”, anh Can chia sẻ.

Gia đình anh Hà Công Trường tại xã Điền Lư đã đầu tư khoảng 160 triệu đồng để lắp đặt điện mặt trời mái nhà sau khi tiền điện mỗi tháng từng lên tới 4-5 triệu đồng.

“Từ khi đưa hệ thống vào vận hành, tiền điện giảm rõ rệt. Những ngày nắng tốt, lượng điện tạo ra gần như đáp ứng toàn bộ nhu cầu sinh hoạt của gia đình”, anh Trường cho biết.

Theo ông Lê Hùng Cường, Chủ tịch UBND xã Điền Lư, khu vực miền núi Thanh Hóa có tiềm năng phát triển điện mặt trời mái nhà nhờ cường độ bức xạ tương đối cao.

“Việc tận dụng nguồn năng lượng tự nhiên sẵn có là giải pháp hiệu quả, phù hợp với điều kiện kinh tế của người dân. Tuy nhiên, để điện mặt trời mái nhà phát triển bền vững vẫn cần thêm các chính sách hỗ trợ cụ thể và hướng dẫn kỹ thuật”, ông Cường nhận định.

Dù xu hướng phát triển đang tăng lên, nhiều chuyên gia cho rằng để điện mặt trời mái nhà thực sự trở thành giải pháp căn cơ cho an ninh năng lượng, vẫn cần thêm các cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Ông Trần Văn Nam, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ Vision Việt Nam cho rằng, cần sớm ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật đối với pin năng lượng mặt trời và hệ thống lưu trữ nhằm bảo đảm an toàn, chất lượng và hiệu quả vận hành.

Trong khi đó, chuyên gia Hiệp hội Năng lượng Việt Nam Nguyễn Huy Hoạch cho rằng hệ thống điện hiện đang đối mặt với hiện tượng “đường cong con vịt” – tức phụ tải giảm mạnh vào giữa trưa khi điện mặt trời phát cao nhưng lại tăng vọt vào buổi tối.

Theo ông Hoạch, điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ chính là lời giải cho bài toán này. Khi các hộ gia đình và doanh nghiệp tích trữ điện vào ban ngày và sử dụng hoặc xả điện vào buổi tối, phụ tải đỉnh sẽ được giảm ngay từ phía tiêu thụ.

“Điện mặt trời mái nhà kèm lưu trữ không còn là giải pháp riêng lẻ mà trở thành công cụ điều tiết của cả hệ thống điện”, ông Hoạch nhận định.

Để thúc đẩy xu hướng này, các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng, đồng thời có thêm các chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư ban đầu, ưu đãi thuế và đơn giản hóa thủ tục lắp đặt.

Theo Chủ tịch EVNNPC Đỗ Nguyệt Ánh, Tổng công ty cũng đã kiến nghị nâng tỷ lệ mua điện dư thừa từ hệ thống điện mặt trời mái nhà từ mức 20% hiện nay lên khoảng 30-50%, đồng thời tiếp tục sửa đổi chính sách theo hướng tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và người dân đầu tư.

Trong bối cảnh áp lực cung ứng điện ngày càng lớn, điện mặt trời mái nhà không chỉ là giải pháp tiết kiệm chi phí cho từng hộ dân hay doanh nghiệp mà còn đang trở thành một phần quan trọng của hạ tầng năng lượng phân tán. Khi mỗi mái nhà có thể vừa tiêu thụ vừa sản xuất điện, hệ thống điện quốc gia sẽ có thêm dư địa để vận hành an toàn, linh hoạt và bền vững hơn trong tương lai.