|
 Thuật ngữ VietnamBiz
Tài chính

Đằng sau khoản lãi ngoại hối gần 7.300 tỷ đồng của 28 ngân hàng

14:00 | 19/11/2026
Chia sẻ
Lãi ngoại hối phục hồi trong quý III, nhưng những khoản âm phái sinh nghìn tỷ hé lộ chi phí chuyển đổi nguồn vốn và sự đánh đổi giữa hiệu quả tài trợ với rủi ro tỷ giá.

USD giảm giá, 28 ngân hàng vẫn lãi ngoại hối gần 7.300 tỷ đồng

Hoạt động kinh doanh ngoại hối của 28 ngân hàng thương mại mang về 7.294 tỷ đồng lãi thuần trong quý III/2026, tăng 55% so với quý trước và 33,4% so với cùng kỳ.

Đà phục hồi diễn ra khi tỷ giá USD/VND trên thị trường giao ngay liên ngân hàng giảm 1,35%, từ 26.314 VND/USD ngày 30/6 xuống 25.960 VND/USD ngày 30/9.Lũy kế 9 tháng, lợi nhuận từ mảng này mang về 18.038 tỷ đồng, giảm 10,3%.

Đằng sau diễn biến này là đặc thù kinh doanh ngoại hối của ngân hàng, với nguồn thu từ chênh lệch giá mua – bán, nhu cầu giao dịch của khách hàng và các hợp đồng phái sinh. Khác biệt về trạng thái ngoại tệ và cơ cấu nghiệp vụ khiến lợi nhuận giữa các ngân hàng phân hóa ngay cả khi cùng chịu tác động của một xu hướng tỷ giá.

Trong quý III, lãi thuần từ kinh doanh ngoại hối của nhóm Big4 (Vietcombank, VietinBank và BIDV) đóng góp 4.885 tỷ đồng, chiếm gần 67% lãi thuần ngoại hối của nhóm 28 ngân hàng. Riêng Vietcombank đạt 2.576 tỷ đồng, tương đương 10,1% tổng thu nhập hoạt động cùng kỳ.

Ba ngân hàng đóng góp gần 67% lãi ngoại hối quý III của nhóm 28 ngân hàng

Sự phân hóa thể hiện rõ qua kết quả giao ngay và phái sinh. Techcombank ghi nhận giao ngay và vàng âm 394 tỷ đồng trong quý III, nhưng phái sinh dương 752 tỷ đồng, đưa lãi thuần ngoại hối lên 357 tỷ đồng. Trái lại, MB lãi 761 tỷ đồng từ giao ngay và vàng, song khoản âm phái sinh 400 tỷ đồng kéo lợi nhuận còn 361 tỷ đồng.

Lũy kế 9 tháng, phái sinh tại MB âm 1.066 tỷ đồng, bù trừ gần 70% kết quả dương từ giao ngay và vàng. Tại VIB, khoản âm phái sinh 1.241 tỷ đồng khiến hoạt động ngoại hối lỗ thuần 1.147 tỷ đồng.

Trong nhóm 15 ngân hàng có đủ thông tin phân tách, giao ngay và vàng mang lại khoảng 6.748 tỷ đồng, nhưng phái sinh âm ròng 5.829 tỷ đồng, khiến lãi thuần ngoại hối 9 tháng còn gần 919 tỷ đồng. Những khoản âm lớn tập trung tại VPBank, VIB, SeABank và MB, trong khi Techcombank và LPBank ghi nhận kết quả phái sinh dương.

Phái sinh âm ròng 5.829 tỷ đồng, lãi ngoại hối của 15 ngân hàng còn 919 tỷ đồng

Khoản âm phái sinh gần 3.000 tỷ đồng và bài toán chi phí vốn USD

VPBank là trường hợp đáng chú ý khi hoạt động huy động vốn quốc tế gắn với chi phí hoán đổi ngoại tệ. Trong 9 tháng, ngân hàng lãi 971 tỷ đồng từ giao ngay và vàng nhưng phái sinh âm 2.967 tỷ đồng, đưa hoạt động ngoại hối hợp nhất lỗ thuần 1.996 tỷ đồng. Riêng quý III, khoản âm phái sinh lên tới 1.515 tỷ đồng.

Theo VPBank, chi phí hoán đổi các khoản vay quốc tế đã ảnh hưởng đến kết quả tài chính tại ngân hàng mẹ. Đây là một phần của hoạt động phái sinh, trong khi báo cáo hợp nhất chưa phân tách riêng mức đóng góp của nghiệp vụ chuyển đổi vốn vay nước ngoài vào khoản âm 2.967 tỷ đồng.

Ngày 30/6, VPBank ký kết khoản vay hợp vốn liên kết bền vững trị giá 1,44 tỷ USD, kỳ hạn 3 năm, với 15 định chế tài chính quốc tế. Đến cuối tháng 9, tổng nguồn vốn quốc tế huy động thành công từ đầu năm vượt 2 tỷ USD, đưa tỷ trọng vay nước ngoài trong cơ cấu huy động riêng lẻ từ 8% cuối năm 2025 lên 10%.

Nguồn vốn quốc tế giúp đa dạng hóa kênh huy động, song lợi thế lãi suất USD thấp có thể thu hẹp sau khi chuyển đổi sang VND. Ngân hàng có thể bán USD lấy VND và đồng thời ký hợp đồng mua lại USD theo tỷ giá kỳ hạn để phòng ngừa rủi ro. Chênh lệch tỷ giá kỳ hạn khi đó trở thành một phần chi phí tài trợ, bên cạnh lãi suất vay USD.

Với khoản vay kéo dài nhiều năm, thời hạn phòng ngừa cũng quyết định chi phí vốn. Nếu hợp đồng hoán đổi đáo hạn trước khoản vay, ngân hàng phải tính đến khả năng tái tục theo mức giá mới, chịu ảnh hưởng từ chênh lệch lãi suất và điều kiện thanh khoản.

Tại VPBank, chi phí vốn bình quân riêng lẻ tăng từ 5,97% lên 6,31% trong quý III, trong khi biên lãi thuần (NIM) thu hẹp từ 4,54% xuống 4,19%. Diễn biến này phản ánh sức ép từ cơ cấu huy động nói chung; mức ảnh hưởng riêng của chi phí hoán đổi vẫn cần được xác định từ các khoản mục liên quan.

Cách ghi nhận kế toán cũng tạo ra khác biệt giữa lợi nhuận ngoại hối và hiệu quả tài trợ. Lãi vay USD và thu nhập từ tài sản sử dụng vốn thường được phản ánh trong hoạt động lãi, còn kết quả hoán đổi có thể nằm ở thu nhập ngoài lãi.

Đánh giá hiệu quả nguồn vốn vì thế đòi hỏi xem xét đồng thời chi phí vay, chi phí phòng ngừa và thu nhập từ tài sản được tài trợ. Trong 9 tháng, VPBank đạt 29.911 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế hợp nhất, tăng 46,7% so với cùng kỳ.

Tháng 11, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) triển khai nghiệp vụ hoán đổi USD/VND kỳ hạn 182 ngày, quy mô tối đa 2 tỷ USD. Theo phương án có ngày giá trị 9/11, NHNN mua USD giao ngay ở mức 24.399 VND/USD và bán lại theo kỳ hạn ở mức 24.704 VND/USD, chênh lệch 305 đồng/USD.

Khoảng chênh này tương đương 1,25% trong 182 ngày, hay 2,51%/năm theo cách quy đổi lãi suất đơn. Với lãi suất vay USD giả định 4%/năm và cả gốc, lãi được phòng ngừa tại cùng tỷ giá kỳ hạn, chi phí vốn VND sau hoán đổi ước khoảng 6,56%/năm. Mức này minh họa cơ chế hình thành chi phí tài trợ, tách biệt với giá vốn thực tế của từng ngân hàng và chưa bao gồm phí giao dịch, chi phí tái tục.

Từ lãi vay USD 4% đến chi phí vốn VND 6,56% sau hoán đổi – Kịch bản minh họa

Nghiệp vụ của NHNN hướng đến các tổ chức tín dụng có khoản vay nước ngoài trung, dài hạn hoặc trái phiếu quốc tế với kỳ hạn còn lại từ 12 tháng trở lên. Quy mô tối đa gần 48.800 tỷ đồng có thể hỗ trợ thanh khoản VND cho nhóm đủ điều kiện. Với kỳ hạn hoán đổi 182 ngày, chi phí tái tục vẫn phụ thuộc vào diễn biến thị trường trước khi các khoản vay quốc tế đáo hạn.

Trạng thái USD từ hơn 19.000 tỷ còn gần 600 tỷ đồng sau bù trừ ngoại bảng

Bên cạnh chi phí vốn, các hợp đồng phái sinh còn giúp ngân hàng điều chỉnh mức độ nhạy cảm với tỷ giá thông qua những vị thế ngoại tệ đối ứng.

Cuối tháng 9, VietinBank ghi nhận trạng thái USD nội bảng dương 19.397 tỷ đồng quy đổi trên báo cáo tài chính riêng lẻ, trong khi ngoại bảng âm 18.811 tỷ đồng. Sau bù trừ, chênh lệch USD thu hẹp còn dương 586 tỷ đồng, tương đương khoảng 3% trạng thái nội bảng ban đầu.

Với tỷ giá tham chiếu 25.960 VND/USD và giả định vị thế giữ nguyên, nếu USD tăng 100 đồng, giá trị trạng thái nội bảng của VietinBank có thể tăng khoảng 75 tỷ đồng. Sau khi tính cả ngoại bảng, độ nhạy tuyến tính ước giảm xuống khoảng 2 tỷ đồng.

Tại Techcombank, trạng thái USD nội bảng âm 633 tỷ đồng nhưng ngoại bảng dương 9.177 tỷ đồng, đưa trạng thái kết hợp lên dương 8.544 tỷ đồng. Trong khi đó, VPBank ghi nhận trạng thái nội bảng âm 4.774 tỷ đồng và ngoại bảng dương 2.334 tỷ đồng, tương ứng trạng thái ròng âm 2.439 tỷ đồng.

Với cùng kịch bản USD tăng 100 đồng, độ nhạy sau bù trừ ước dương 33 tỷ đồng tại Techcombank nhưng âm 9 tỷ đồng tại VPBank. Các giá trị này phản ánh mức độ nhạy cảm theo trạng thái cuối quý, thay vì lãi lỗ thực tế hay tổn thất dự báo.

Từ 19.397 tỷ còn 586 tỷ đồng – Trạng thái USD sau bù trừ tại ba ngân hàng

Dù chênh lệch ngoại tệ thu hẹp, ngân hàng vẫn phải cân đối thời điểm nhận và trả USD để bảo đảm thanh khoản. Biến động lãi suất và tỷ giá kỳ hạn cũng tác động đến giá trị các hợp đồng đang lưu hành, kể cả khi trạng thái ngoại tệ ròng ở mức thấp.

Tại MSB, tổng giá trị danh nghĩa các hợp đồng ngoại hối kỳ hạn và hoán đổi cuối tháng 9 đạt khoảng 351.234 tỷ đồng, trong đó hoán đổi chiếm 85,5%. Giá trị ghi sổ thuần của các công cụ phái sinh âm 249 tỷ đồng, còn hoạt động ngoại hối mang lại 214 tỷ đồng lãi thuần trong 9 tháng.

Quy mô cam kết lớn phản ánh phạm vi hoạt động phái sinh, trong khi mức độ rủi ro thực tế phụ thuộc vào giá trị định giá, cơ cấu kỳ hạn và khả năng bù trừ giữa các vị thế.

Mặc Vũ

NHNN đề xuất nâng ngưỡng ngân hàng lớn: 4 nhà băng có thể đổi nhóm, kéo theo thay đổi trong cách chấm điểm thanh khoản
Trong số 28 ngân hàng, lượng nhà băng vượt ngưỡng có thể giảm từ 17 xuống 13 theo đề xuất của NHNN. Việc chuyển nhóm còn có thể làm thay đổi điểm đánh giá thanh khoản.