[Bài 1] Từ PC1 đến DGC: Khi cổ đông bị bỏ lại trong khoảng trống thông tin

Trong giới tài chính có một câu nói kinh điển mà hẳn tất cả các nhà đầu tư đều đã nghe qua "Buy the rumor, sell the news" (Mua tin đồn, bán tin tức/sự thật).

Bất kể tin đồn nào cũng có tác động lớn tới dòng tiền và diễn biến cổ phiếu bởi cơ chế tâm lý là nỗi sợ và lòng tham.

Khi có một tin đồn tích cực nhà đầu tư thường lo sợ vì bị bỏ lỡ (FOMO) có thể dẫn tới một làn sóng FOMO vượt kỳ vọng. Trong khi nếu một tin đồn tiêu cực xuất hiện như liên quan tới rủi ro pháp lý có thể kích hoạt dòng tiền tháo chạy khỏi cổ phiếu.

Thị trường chứng khoán Việt Nam cũng không ngoại lệ khi rất nhiều lần tin đồn đã tác động tiêu cực tới thị trường. Song ngay khi tin đồn xuất hiện thì không ít doanh nghiệp đã ngay lập tức lên tiếng đính chính để trấn an cổ đông. Nhưng có những trường hợp doanh nghiệp chọn im lặng với tin đồn.

Dĩ nhiên, không phải tin đồn nào doanh nghiệp cũng có thể lập tức phản hồi, nhất là với các thông tin liên quan đến pháp lý, điều tra. Trong những thời điểm nhạy cảm, một thông điệp ngắn gọn, thận trọng nhưng kịp thời từ doanh nghiệp có thể không đảo ngược ngay diễn biến giá cổ phiếu, song có thể giúp xoa dịu tâm lý cổ đông và làm lu mờ đi những suy đoán chưa có căn cứ.

Tác động lớn nhất có lẽ là các cổ đông nhỏ lẻ với khả năng tiếp cận thông tin kém, vị thế thấp trong tiếng nói với doanh nghiệp và sức chịu đựng thấp trước những bất ổn trên thị trường. Song đây lại là lực lượng chi phối nhiều doanh nghiệp nhất trên thị trường.

Khi tin tức chính thống vắng bóng, những suy đoán, thêu dệt và nỗi sợ hãi đã bào mòn niềm tin của cổ đông với doanh nghiệp. 

Từ câu chuyện của DGC tới PC1

Đã hơn một tuần trôi qua kể từ ngày cổ phiếu PC1 của CTCP Tập đoàn PC1 xuất hiện tin đồn và cổ phiếu bất ngờ giảm sàn với lượng dư bán sàn lên tới hơn 20 triệu đơn vị.

Chỉ trong 4 phiên giao dịch, PC1 đã bốc hơi khoảng 27% giá trị, nhiều phiên ghi nhận lượng chất sàn tới hàng chục triệu đơn vị.

Với gần 30.000 cổ đông, cổ phiếu giảm sàn kéo dài khiến nhiều nhà đầu tư rơi vào trạng thái bị động, không biết khi nào cổ phiếu mới ngừng rơi.

Tin đồn xuất hiện trong bối cảnh cổ phiếu PC1 đang thu hút dòng tiền lớn và từng vượt đỉnh lịch sử vào đầu tháng 3 với những kỳ vọng về mảng xây lắp điện và tham gia điện hạt nhân. 

Trước sức ép của tin đồn, các yếu tố cơ bản của doanh nghiệp gần như không còn là điểm tựa đủ mạnh trong ngắn hạn. Khi đó, câu hỏi quan trọng nhất của nhà đầu tư không còn là “doanh nghiệp này tốt đến đâu”, mà là “rủi ro này có thật hay không, và nếu thật thì thiệt hại có thể lớn đến mức nào”.

Giữa sự mù mờ thông tin thì mọi đánh giá về tác động của những tin đồn nay đều không thể chính xác.

PC1 cũng tương tự như trường hợp của cổ phiếu DGC của CTCP Tập đoàn Hóa chất Đức Giang giữa tháng 12 năm ngoái. Thời điểm đó trên thị trường cũng xuất hiện tin đồn về việc lãnh đạo vướng vào lao lý khiến cổ phiếu bất ngờ rơi tự do nhiều phiên liên tiếp.

DGC cũng mất tới 1/3 giá trị chỉ trong vòng 9 phiên giao dịch. Tuy nhiên suốt thời gian đó phía Hoá chất Đức Giang không đưa ra bất kỳ thông tin đính chính hay công bố chính thức nào để trấn an cổ đông.

Sự việc chỉ ngã ngũ khi vào ngày 17/3, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã phát đi thông báo về khởi tố vụ án “Gây ô nhiễm môi trường; Vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên; Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”, xảy ra tại Hóa chất Đức Giang và các đơn vị liên quan; đồng thời, khởi tố đối với 14 bị can là nhiều lãnh đạo cấp cao tại đây.

Nhiều tháng trời cổ đông DGC sống trong sự nghi ngờ và thậm chí khi sự việc được công bố chính thức thì doanh nghiệp cũng không có thêm thông tin nào về ảnh hưởng của vụ việc trên. Những câu hỏi về tác động kinh doanh của vấn đề rủi ro pháp lý chỉ được hé lộ khi doanh nghiệp công bố báo cáo tài chính quý I cuối tháng 4.

Mỏ tạm dừng hoạt động phục vụ công tác điều tra khiến Hoá chất Đức Giang phải sử dụng toàn bộ quặng nhập khẩu và mua ngoài dẫn tới giá vốn mặt hàng phốt pho vàng - mặt hàng chủ lực của công ty cao hơn so với cùng kỳ năm 2025. Điều này khiến biên lợi nhuận gộp rơi về mức thấp nhất 5 năm và lợi nhuận cũng thấp nhất kể từ quý III/2021.

Tựu chung lại, thiệt hại lớn nhất không nằm ở những phiên giảm sàn, mà nằm ở chỗ doanh nghiệp đã đánh mất vị thế "người đồng hành" trong mắt cổ đông.

Sự đổ vỡ niềm tin ở doanh nghiệp có thể đẩy chính doanh nghiệp rơi vào vòng xoáy khủng hoảng khi không chỉ suy giảm vốn hóa mà còn đối diện với nguy cơ bị thâu tóm, đình trệ các kế hoạch phát hành huy động vốn và tác động trực tiếp tới hoạt động kinh doanh.

Thực tế, PC1 đứng trước ngưỡng cửa tham vọng trở thành nhà thầu EPC khu vực châu Á - Thái Bình Dương và bàn đạp là kế hoạch huy động vốn hàng nghìn tỷ thông qua chào bán cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu thì tính khả thi của phương án phát hành trở thành dấu hỏi lớn trong bối cảnh hiện nay.